چهارشنبه 22 اردیبهشت 1389 ساعت 10:41 AM
سید حسین امامی:
وقف از باسابقه ترین میراث های ارزشمند فرهنگ و تمدن اسلامی است که از صدر اسلام تاکنون در همه جوامع اسلامی بسیار مورد توجه بوده و به رغم مشکلات، آثار بسیار ارزشمند و مؤثری در زمینه های گوناگون فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... برجای گذاشته است. وقف همچنان می تواند به عنوان یکی از مؤثرترین و تأثیرگذارترین عوامل در این جنبه ها و زمینه ها در جوامع اسلامی مطرح باشد.گرچه آمار ثابت و دقیقی از موقوفات کشور وجود ندارد، اما براساس تخمین ها اکنون 50هزار میلیارد تومان موقوفه در کشور وجود دارد که با بهره وری اقتصادی می تواند به عنوان موتور محرک اقتصادی در بخش های مختلف عمل کند. نهاد وقف به عنوان بخش سوم اقتصاد غیر دولت ی از محرک های اصلی بالندگی اقتصادی و اجتماعی جوامع اسلامی به شمار می رود. ابعاد مختلف نهاد وقف در دوران اقتصاد مدرن جهانی به عنوان عاملی مؤثر بر رشد درون زای مادی و معنوی جوامع اعم از غربی و اسلامی مورد توجه اندیشمندان و بزرگان علمی و سیاسی جهان قرار دارد. در عصر حاضر، فرهنگ و تمدن اسلامی در حال تجدید حیات است. نشانه های شکوفایی مجدد تمدن اسلامی شکوهمندتر از قبل در حال تلألو و نورافشانی است، لذا توجه به ابعاد مختلف این نهاد تمدن ساز موجب شتاب فزاینده احیای تمدن اسلامی در جوامع خواهد بود و حرکتی که به لحاظ علمی در سال های اخیر در کشورهای مختلف اسلامی و حتی غیراسلامی به شکل جدی تر پیگیری می شود. آمار ثابت و دقیقی از موقوفات کشور وجود ندارد، اما براساس تخمین ها در حال حاضر 50 هزار میلیارد تومان موقوفه در کشور وجود دارد که باید سازمان اوقاف و امور خیریه نظارت بیشتری بر امور وقفیات داشته باشد. وقف باید در محورهای مردم سالاری، بخش های غیر دولت ی و فرهنگ جامعه فعال شود و امت اسلامی وقف را جزو زندگی خود قرار دهد. برای نجات از مشکلات و معضلات اقتصادی به راه کارهای عملی نیاز است و یکی از مهم ترین این راه کارها با توجه به حجم عظیم منابع در این بخش، وقف است. یکی از مسائلی که ما را آزار می دهد مسئله فقر حاکم بر دنیاست که نیاز به توجه دارد و در جهان اسلام نیز این مسئله ظهور و بروز بالایی دارد. وقف دارای 3پایه اصلی است که نباید فراموش شود؛ ترویج فرهنگ وقف، حرکت به سمت نهاد مردم سالاری در وقف و قبول این باور که باید وقف جزئی از زندگی مان باشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی سازمان اوقاف و امور خیریه و نهادهای بزرگی چون آستان قدس رضوی در این راه گام های بلندی برداشته اند، اما به نظر می رسد گستردگی و ظرفیت اوقاف برای فعالیت های اقتصادی کشور بیش از اینها باشد که قطعا مورد نظر دست اندرکاران امور وقف کشور است و حرکت در این سمت و سو خود نشانه این بذل توجه است. نکته دیگری که در اینجا نباید از نظر دور داشت موضوع اشتغال زایی است. بدون شک اگر سرمایه عظیم اوقاف در مسیر فعالیت های گوناگون اقتصادی قرار گیرد، بخش درخور توجهی از بیکاران کشور به کار جذب خواهند شد و این خود از آثار و برکات بسیار مهمی است که امروزه در دنیا سخت قابل توجه است؛ کاری که نهادهایی چون آستان قدس رضوی تجربه کرده اند و نتایج ارزنده ای را نیز دربرداشته است. پس از جنگ جهانی دوم و آغاز پروژه توسعه در کشورهای جهان سوم نقش دولت در سرنوشت این کشورها بسیار پررنگ شد. مردم از صحنه امور کنار گذاشته شدند و فعالیت هایی که در جوامع کشاورزی بر عهده مردم بود دولت متحمل آنها شد، اما به تدریج مردم نظریه های توسعه دولت سالاری را بر نتابیدند و در نهایت حکم به کمتردخالت کردن دولت داده و پدیده جهانی شدن هم به این روند کمک کرده و امروزه دولت های ملی با چالش های عدیده ای مواجه هستند به نحوی که کارآمدی و مؤثر بودن فعالیت هایشان منوط به دخالت کمتر آنها و حضور گسترده تر مردم در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی است. از این رو ضرورت نگاه مجدد به فعالیت های وقفی و امور مشابه جهت ورود به عصر جدید احساس می شود. فرهنگسازی برای تأسیس بنیادهای وقفی با توجه به فرایند خصوصی سازی و با توجه به روند ثروتمند شدن بخش خصوصی در نتیجه فرایند خصوصی سازی ، لزوم فرهنگسازی برای تأسیس بنیادهای وقفی از سوی سرمایه داران و همه مردمی که ثروتی می اندوزند شدیدا احساس می شود. این فرهنگسازی موجب می شود که فعالیت های اقتصادی مربوط به وقف امکان مناسبی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی و نیز ارتقای بهره وری و اجرای عدالت اجتماعی و اقتصادی به ارمغان آورد. از این رو نگاهی مجدد به ارزش وقف در اسلام و رابطه آن با توسعه اقتصادی درعصر جدید کاملا احساس می شود. وقف می تواند به انباشت سرمایه فیزیکی، انباشت سرمایه انسانی و بهره وری به مثابه علل مستقیم رشد اقتصادی کمک شایانی کند. جالب این است که این کمک به نحوی است که موجب عادلانه شدن رشد و حمایت و پشتیبانی از فقرا خواهد شد؛ بنابراین یکی از ابزارهای مهم اقتصاد اسلامی برای ایجاد رشد عادلانه نهاد اصلاح شده، وقف است که می تواند در عصر جهانی شدن به کمک دولت اسلامی بشتابد و موجب رفاه جامعه اسلامی شود. نقش وقف در تحقق اهداف اقتصاد اسلامی هدف اساسی و اصلی همه نظام های اسلام، از جمله نظام اقتصادی اسلام، کمال ابدی یعنی تقرب الی الله است. از دیدگاه قرآن کریم و روایات معصومین (ع) انفاق های مالی چه واجب و چه مستحب برای نیل به این هدف نهایی نقشی بس عظیم و اساسی دارند. وقتی سخن از تأثیر وقف بر استقلال اقتصادی و رشد و توسعه مطرح می شود هرگز به این معنا نیست که وقف به تنهایی می تواند همه ابعاد و زوایای گوناگون اقتصاد یک ملت را در برگیرد، به طوری که برای اقتصاد کشور به منابع مالی دیگر نیازی نباشد، بلکه منظور این است که وقف به عنوان یک سرمایه عظیم مالی می تواند در این سمت وسو دارای نقشی سازنده و قابل توجه باشد. همچنین به این معنا نیست که برخلاف اهداف، درآمد وقف را از موارد اصلی مصارف آن که در وقف نامه ها آمده است منحرف کنیم و آنها را در راه تحقق استقلال اقتصادی و رشد و توسعه به کار گیریم و به مصرف برسانیم. حقیقت این است که می توان سرمایه های عظیم وقف را نیز همانند دیگر سرمایه ها با رعایت همه جوانب وقف و موازین شرعی، در جریان فعالیت های تولیدی و خدماتی قرار داد وآنها را از حالت رکود به حالت تحرک و پویایی هدایت کرد تا به این وسیله به رشد و توسعه و استقلال اقتصادی و سیاسی کشور کمک شایان و قابل توجهی شده باشد و همچنین بر سرمایه های اوقاف افزوده شود که این امر یقینا در راستای اهداف است. شاید متداول ترین نقش وقف را بتوان در رویکرد اقتصادی آن مشاهده کرد. اگرچه این رویکرد با دیگر رویکردها بی ارتباط نیست، اما نمونه موقوفاتی که در سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) نیز وجود داشته بیشتر در این قالب قرار می گیرد. از سوی دیگر سیاست اسلام بر کنترل و تعدیل و حفاظت ثروت جامعه است؛ به این ترتیب تمام راه هایی را که منجر به سرمایه داری شدن کار می شود، کنترل کرده است و با گرفتن خمس و زکات از ثروتمندان و تشویق افراد به وقف و... و تقویت افراد ضعیف در برابر آنها فاصله را بسیار کم کرده، در جامعه تعدیل ایجاد می کند. براین اساس وقف در جامعه اسلامی ثروت مادی جامعه را تعدیل می کند. وقف تبدیل مالکیت خصوصی به نوعی از مالکیت عمومی است که بسط آن از ابزار مهم دستیابی به تعادل اجتماعی است. دولت اسلامی می تواند موقوفات عمومی را به گونه ای سازماندهی و جهت دهی کند که به عنوان یک منبع مالی بتوان از آنها برای از بین بردن فقر و محرومیت، تأمین بهداشت و درمان، آموزش و پرورش و ده ها مورد دیگر استفاده و زمینه توسعه اقتصادی هم راه با عدالت اجتماعی را ف راه م کرد. مهم ترین کارکرد وقف در جامعه اسلامی از گذشته های دور تا کنون کارکرد آموزشی و فرهنگی است. ابعاد آموزشی و فرهنگی وقف در جوامع اسلامی بسیار گسترده است. وقف به عنوان یک منبع مستمر مالی مراکز علمی، پشتوانه مردمی داشته است و چه بسیار مدارس و مراکز علمی در جهان اسلام از طریق وقف ایجاد و گسترش یافته اند و بسیاری از عالمان بزرگ با استفاده از درآمدهای اوقاف توانسته اند به مدارج عالی علمی برسند. از طریق تقویت مالی مدارس اسلامی توسط وقف، این مدارس توانستند در فرهنگ نظام تعلیم و تربیت اروپا تأثیر بگذارند. وقف پاسدار نشر معارف اسلامی است. استفاده از درآمدهای وقف برای ساخت مساجد، دانشگاه ها، خوابگاه های دانشجویی، تأسیس کتابخانه های عمومی، برگزاری کنگره جهانی حج، مجالس عزاداری ائمه(ع)، مسابقات قرائت قرآن کریم در سطح بین المللی و... از کارکردهای فرهنگی و آموزشی وقف است. از طریق وقف مسلمانان توانسته اند از طریق مدارس دینی موقوفه بهترین شاهکار های خود را به جهانیان معرفی کنند و علم و دانش آنها از طریق اوقاف گسترش و رواج یافته است. آمار نشان می دهد که شمار موقوفات پس از پیروزی انقلاب اسلامی افزایش چشمگیری داشته است که از لحاظ نوع اهداف و نیات واقفان نیز حائز اهمیت و قابل تأمل است چراکه مصارف این موقوفات در اکثر موارد در جهت رفع نیازهای ضروری جامعه اعم از نیازهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بوده و مشکلی از مشکلات اساسی جامعه را حل کرده است. اهمیت نقش وقف در توسعه جوامع اسلامی در تاریخ معاصر در اثر مسائلی به وجود آمده است که مهم ترین آنها عبارتند از: شدت نیاز به احیای توازن فکری بین ارزش های معنوی و مادی که امروزه در زندگی بشر مشاهده نمی شود؛ تشدید نیاز به فعالیت تکمیل سازی اقدامات حکومتی و خصوصی در تحقق اهداف توسعه؛ بهره برداری از نظام توسعه ای وقف به دلیل این ویژگی که می تواند شامل تمام نیازهای افراد جامعه باشد و مشارکت عمده وقف در تکامل ساختار نهادی جامعه از طریق حمایت از بخش های خصوصی. اسلام ارزش های اخلاقی و فعالیت های اقتصادی را به یکدیگر مرتبط می داند، بنابراین انتظار می رود که وقف نقشی اساسی هم در توسعه اندیشه اقتصادی و هم در توسعه اقتصادی داشته باشد. چنین نقشی را می توان در این محورها تبیین کرد: حمایت لازم برای ترسیم نظریه اقتصاد اسلامی جدید، شرکت در ایجاد جوی مناسب برای توسعه نظام مالی کلی اسلام، تشویق به کارگیری ابزارهای مالی اسلامی و ابزارهای توسعه آن و توسعه نقش اندوخته های وقف به منظور بهره گیری از آن در اقتصاد ملی . در نهاد وقف که در آن مالکیت خصوصی به نوعی مالکیت عمومی تبدیل می شود، مراکز مختلف آموزشی، فرهنگی، بهداشتی و اقتصادی ایجاد می شود که علاوه بر آنکه در شهرنشینی جوامع که از مؤلفه های توسعه اقتصادی است نقش قابل توجهی دارند به شهرها نوعی برجستگی دینی، تاریخی و اقتصادی خواهند بخشید و توسعه را هم راه با عدالت اجتماعی به ارمغان خواهند آورد. می توان به جرات ادعا کرد که اگر اوقاف در مسیر صحیح به راه انداخته شود و واقفان به راه معقول و درستی هدایت شوند بسیاری از مشکلات جامعه حل می شود. به عبارت دیگر کارنامه درخشان وقف این نوید را به ما می دهد که از طریق گسترش موقوفات
و هدایت آنها می توان اکثر نیازها و ضروریات جامعه را تأمین کرد و سنگینی این امور را از بیت المال مسلمین برداشت یا لااقل از فشار آنها بر بودجه کل کشور کاست. با توجه به کارکرد های مثبت وقف در جامعه، ضروری است که از طریق تدوین یک سیاست اصولی و برنامه ریزی شده برای شکوفایی فرهنگ وقف در جامعه، زمینه های احیای این سنت را ف راه م آورد.
وقف از باسابقه ترین میراث های ارزشمند فرهنگ و تمدن اسلامی است که از صدر اسلام تاکنون در همه جوامع اسلامی بسیار مورد توجه بوده و به رغم مشکلات، آثار بسیار ارزشمند و مؤثری در زمینه های گوناگون فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... برجای گذاشته است. وقف همچنان می تواند به عنوان یکی از مؤثرترین و تأثیرگذارترین عوامل در این جنبه ها و زمینه ها در جوامع اسلامی مطرح باشد.گرچه آمار ثابت و دقیقی از موقوفات کشور وجود ندارد، اما براساس تخمین ها اکنون 50هزار میلیارد تومان موقوفه در کشور وجود دارد که با بهره وری اقتصادی می تواند به عنوان موتور محرک اقتصادی در بخش های مختلف عمل کند. نهاد وقف به عنوان بخش سوم اقتصاد غیر دولت ی از محرک های اصلی بالندگی اقتصادی و اجتماعی جوامع اسلامی به شمار می رود. ابعاد مختلف نهاد وقف در دوران اقتصاد مدرن جهانی به عنوان عاملی مؤثر بر رشد درون زای مادی و معنوی جوامع اعم از غربی و اسلامی مورد توجه اندیشمندان و بزرگان علمی و سیاسی جهان قرار دارد. در عصر حاضر، فرهنگ و تمدن اسلامی در حال تجدید حیات است. نشانه های شکوفایی مجدد تمدن اسلامی شکوهمندتر از قبل در حال تلألو و نورافشانی است، لذا توجه به ابعاد مختلف این نهاد تمدن ساز موجب شتاب فزاینده احیای تمدن اسلامی در جوامع خواهد بود و حرکتی که به لحاظ علمی در سال های اخیر در کشورهای مختلف اسلامی و حتی غیراسلامی به شکل جدی تر پیگیری می شود. آمار ثابت و دقیقی از موقوفات کشور وجود ندارد، اما براساس تخمین ها در حال حاضر 50 هزار میلیارد تومان موقوفه در کشور وجود دارد که باید سازمان اوقاف و امور خیریه نظارت بیشتری بر امور وقفیات داشته باشد. وقف باید در محورهای مردم سالاری، بخش های غیر دولت ی و فرهنگ جامعه فعال شود و امت اسلامی وقف را جزو زندگی خود قرار دهد. برای نجات از مشکلات و معضلات اقتصادی به راه کارهای عملی نیاز است و یکی از مهم ترین این راه کارها با توجه به حجم عظیم منابع در این بخش، وقف است. یکی از مسائلی که ما را آزار می دهد مسئله فقر حاکم بر دنیاست که نیاز به توجه دارد و در جهان اسلام نیز این مسئله ظهور و بروز بالایی دارد. وقف دارای 3پایه اصلی است که نباید فراموش شود؛ ترویج فرهنگ وقف، حرکت به سمت نهاد مردم سالاری در وقف و قبول این باور که باید وقف جزئی از زندگی مان باشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی سازمان اوقاف و امور خیریه و نهادهای بزرگی چون آستان قدس رضوی در این راه گام های بلندی برداشته اند، اما به نظر می رسد گستردگی و ظرفیت اوقاف برای فعالیت های اقتصادی کشور بیش از اینها باشد که قطعا مورد نظر دست اندرکاران امور وقف کشور است و حرکت در این سمت و سو خود نشانه این بذل توجه است. نکته دیگری که در اینجا نباید از نظر دور داشت موضوع اشتغال زایی است. بدون شک اگر سرمایه عظیم اوقاف در مسیر فعالیت های گوناگون اقتصادی قرار گیرد، بخش درخور توجهی از بیکاران کشور به کار جذب خواهند شد و این خود از آثار و برکات بسیار مهمی است که امروزه در دنیا سخت قابل توجه است؛ کاری که نهادهایی چون آستان قدس رضوی تجربه کرده اند و نتایج ارزنده ای را نیز دربرداشته است. پس از جنگ جهانی دوم و آغاز پروژه توسعه در کشورهای جهان سوم نقش دولت در سرنوشت این کشورها بسیار پررنگ شد. مردم از صحنه امور کنار گذاشته شدند و فعالیت هایی که در جوامع کشاورزی بر عهده مردم بود دولت متحمل آنها شد، اما به تدریج مردم نظریه های توسعه دولت سالاری را بر نتابیدند و در نهایت حکم به کمتردخالت کردن دولت داده و پدیده جهانی شدن هم به این روند کمک کرده و امروزه دولت های ملی با چالش های عدیده ای مواجه هستند به نحوی که کارآمدی و مؤثر بودن فعالیت هایشان منوط به دخالت کمتر آنها و حضور گسترده تر مردم در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی است. از این رو ضرورت نگاه مجدد به فعالیت های وقفی و امور مشابه جهت ورود به عصر جدید احساس می شود. فرهنگسازی برای تأسیس بنیادهای وقفی با توجه به فرایند خصوصی سازی و با توجه به روند ثروتمند شدن بخش خصوصی در نتیجه فرایند خصوصی سازی ، لزوم فرهنگسازی برای تأسیس بنیادهای وقفی از سوی سرمایه داران و همه مردمی که ثروتی می اندوزند شدیدا احساس می شود. این فرهنگسازی موجب می شود که فعالیت های اقتصادی مربوط به وقف امکان مناسبی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی و نیز ارتقای بهره وری و اجرای عدالت اجتماعی و اقتصادی به ارمغان آورد. از این رو نگاهی مجدد به ارزش وقف در اسلام و رابطه آن با توسعه اقتصادی درعصر جدید کاملا احساس می شود. وقف می تواند به انباشت سرمایه فیزیکی، انباشت سرمایه انسانی و بهره وری به مثابه علل مستقیم رشد اقتصادی کمک شایانی کند. جالب این است که این کمک به نحوی است که موجب عادلانه شدن رشد و حمایت و پشتیبانی از فقرا خواهد شد؛ بنابراین یکی از ابزارهای مهم اقتصاد اسلامی برای ایجاد رشد عادلانه نهاد اصلاح شده، وقف است که می تواند در عصر جهانی شدن به کمک دولت اسلامی بشتابد و موجب رفاه جامعه اسلامی شود. نقش وقف در تحقق اهداف اقتصاد اسلامی هدف اساسی و اصلی همه نظام های اسلام، از جمله نظام اقتصادی اسلام، کمال ابدی یعنی تقرب الی الله است. از دیدگاه قرآن کریم و روایات معصومین (ع) انفاق های مالی چه واجب و چه مستحب برای نیل به این هدف نهایی نقشی بس عظیم و اساسی دارند. وقتی سخن از تأثیر وقف بر استقلال اقتصادی و رشد و توسعه مطرح می شود هرگز به این معنا نیست که وقف به تنهایی می تواند همه ابعاد و زوایای گوناگون اقتصاد یک ملت را در برگیرد، به طوری که برای اقتصاد کشور به منابع مالی دیگر نیازی نباشد، بلکه منظور این است که وقف به عنوان یک سرمایه عظیم مالی می تواند در این سمت وسو دارای نقشی سازنده و قابل توجه باشد. همچنین به این معنا نیست که برخلاف اهداف، درآمد وقف را از موارد اصلی مصارف آن که در وقف نامه ها آمده است منحرف کنیم و آنها را در راه تحقق استقلال اقتصادی و رشد و توسعه به کار گیریم و به مصرف برسانیم. حقیقت این است که می توان سرمایه های عظیم وقف را نیز همانند دیگر سرمایه ها با رعایت همه جوانب وقف و موازین شرعی، در جریان فعالیت های تولیدی و خدماتی قرار داد وآنها را از حالت رکود به حالت تحرک و پویایی هدایت کرد تا به این وسیله به رشد و توسعه و استقلال اقتصادی و سیاسی کشور کمک شایان و قابل توجهی شده باشد و همچنین بر سرمایه های اوقاف افزوده شود که این امر یقینا در راستای اهداف است. شاید متداول ترین نقش وقف را بتوان در رویکرد اقتصادی آن مشاهده کرد. اگرچه این رویکرد با دیگر رویکردها بی ارتباط نیست، اما نمونه موقوفاتی که در سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) نیز وجود داشته بیشتر در این قالب قرار می گیرد. از سوی دیگر سیاست اسلام بر کنترل و تعدیل و حفاظت ثروت جامعه است؛ به این ترتیب تمام راه هایی را که منجر به سرمایه داری شدن کار می شود، کنترل کرده است و با گرفتن خمس و زکات از ثروتمندان و تشویق افراد به وقف و... و تقویت افراد ضعیف در برابر آنها فاصله را بسیار کم کرده، در جامعه تعدیل ایجاد می کند. براین اساس وقف در جامعه اسلامی ثروت مادی جامعه را تعدیل می کند. وقف تبدیل مالکیت خصوصی به نوعی از مالکیت عمومی است که بسط آن از ابزار مهم دستیابی به تعادل اجتماعی است. دولت اسلامی می تواند موقوفات عمومی را به گونه ای سازماندهی و جهت دهی کند که به عنوان یک منبع مالی بتوان از آنها برای از بین بردن فقر و محرومیت، تأمین بهداشت و درمان، آموزش و پرورش و ده ها مورد دیگر استفاده و زمینه توسعه اقتصادی هم راه با عدالت اجتماعی را ف راه م کرد. مهم ترین کارکرد وقف در جامعه اسلامی از گذشته های دور تا کنون کارکرد آموزشی و فرهنگی است. ابعاد آموزشی و فرهنگی وقف در جوامع اسلامی بسیار گسترده است. وقف به عنوان یک منبع مستمر مالی مراکز علمی، پشتوانه مردمی داشته است و چه بسیار مدارس و مراکز علمی در جهان اسلام از طریق وقف ایجاد و گسترش یافته اند و بسیاری از عالمان بزرگ با استفاده از درآمدهای اوقاف توانسته اند به مدارج عالی علمی برسند. از طریق تقویت مالی مدارس اسلامی توسط وقف، این مدارس توانستند در فرهنگ نظام تعلیم و تربیت اروپا تأثیر بگذارند. وقف پاسدار نشر معارف اسلامی است. استفاده از درآمدهای وقف برای ساخت مساجد، دانشگاه ها، خوابگاه های دانشجویی، تأسیس کتابخانه های عمومی، برگزاری کنگره جهانی حج، مجالس عزاداری ائمه(ع)، مسابقات قرائت قرآن کریم در سطح بین المللی و... از کارکردهای فرهنگی و آموزشی وقف است. از طریق وقف مسلمانان توانسته اند از طریق مدارس دینی موقوفه بهترین شاهکار های خود را به جهانیان معرفی کنند و علم و دانش آنها از طریق اوقاف گسترش و رواج یافته است. آمار نشان می دهد که شمار موقوفات پس از پیروزی انقلاب اسلامی افزایش چشمگیری داشته است که از لحاظ نوع اهداف و نیات واقفان نیز حائز اهمیت و قابل تأمل است چراکه مصارف این موقوفات در اکثر موارد در جهت رفع نیازهای ضروری جامعه اعم از نیازهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بوده و مشکلی از مشکلات اساسی جامعه را حل کرده است. اهمیت نقش وقف در توسعه جوامع اسلامی در تاریخ معاصر در اثر مسائلی به وجود آمده است که مهم ترین آنها عبارتند از: شدت نیاز به احیای توازن فکری بین ارزش های معنوی و مادی که امروزه در زندگی بشر مشاهده نمی شود؛ تشدید نیاز به فعالیت تکمیل سازی اقدامات حکومتی و خصوصی در تحقق اهداف توسعه؛ بهره برداری از نظام توسعه ای وقف به دلیل این ویژگی که می تواند شامل تمام نیازهای افراد جامعه باشد و مشارکت عمده وقف در تکامل ساختار نهادی جامعه از طریق حمایت از بخش های خصوصی. اسلام ارزش های اخلاقی و فعالیت های اقتصادی را به یکدیگر مرتبط می داند، بنابراین انتظار می رود که وقف نقشی اساسی هم در توسعه اندیشه اقتصادی و هم در توسعه اقتصادی داشته باشد. چنین نقشی را می توان در این محورها تبیین کرد: حمایت لازم برای ترسیم نظریه اقتصاد اسلامی جدید، شرکت در ایجاد جوی مناسب برای توسعه نظام مالی کلی اسلام، تشویق به کارگیری ابزارهای مالی اسلامی و ابزارهای توسعه آن و توسعه نقش اندوخته های وقف به منظور بهره گیری از آن در اقتصاد ملی . در نهاد وقف که در آن مالکیت خصوصی به نوعی مالکیت عمومی تبدیل می شود، مراکز مختلف آموزشی، فرهنگی، بهداشتی و اقتصادی ایجاد می شود که علاوه بر آنکه در شهرنشینی جوامع که از مؤلفه های توسعه اقتصادی است نقش قابل توجهی دارند به شهرها نوعی برجستگی دینی، تاریخی و اقتصادی خواهند بخشید و توسعه را هم راه با عدالت اجتماعی به ارمغان خواهند آورد. می توان به جرات ادعا کرد که اگر اوقاف در مسیر صحیح به راه انداخته شود و واقفان به راه معقول و درستی هدایت شوند بسیاری از مشکلات جامعه حل می شود. به عبارت دیگر کارنامه درخشان وقف این نوید را به ما می دهد که از طریق گسترش موقوفات
و هدایت آنها می توان اکثر نیازها و ضروریات جامعه را تأمین کرد و سنگینی این امور را از بیت المال مسلمین برداشت یا لااقل از فشار آنها بر بودجه کل کشور کاست. با توجه به کارکرد های مثبت وقف در جامعه، ضروری است که از طریق تدوین یک سیاست اصولی و برنامه ریزی شده برای شکوفایی فرهنگ وقف در جامعه، زمینه های احیای این سنت را ف راه م آورد.
محور ويژه: همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...)
