وسعه و پيشرفت از ديدگاه رهبر انقلاب سيدعلي قدمگاهي چگونگي ايجاد توسعه و پيشرفت همواره يكي از سئوالهاي اساسي و مهم در ايجاد دگرگوني و تحول تكاملي جوامع بوده است . معمولا وقتي سخن از توسعه و پيشرفت به ميان مي آيد شود نوعي پيشرفت و توسعه همه جانبه به ذهن متبادر مي شود. بنابراين براي رسيدن به افقهاي مطلوب زندگي كه همان زندگي توسعه يافته و همراه با پيشرفت است به نحو شايسته اي به مهندسي و مديريت آن نيازمنديم . و بايد مدلي متناسب با ارزشهاي ديني و ملي طراحي و تدوين گردد. از آنجا كه هدف از نگارش اين مقاله تبيين ديدگاهها و تدابير رهبر معظم انقلاب اسلامي است ابتدا معيارهاي پيشرفت يا شاخصه هاي يك جامعه توسعه يافته را بيان نموده و سپس به سياست هاي توسعه از ديدگاه ايشان مي پردازيم . الف ـ شاخصه هاي جامعه توسعه يافته رهبر معظم انقلاب اسلامي در تبيين شاخصه هاي جامعه توسعه يافته مي فرمايند : معيارهاي پيشرفت عبارتند از : 1 ـ فرا صنعتي شدن 2 ـ خودكفايي در نيازهاي اساسي 3 ـ افزايش بهره وري 4 ـ ارتقاي سطح سواد 5 ـ ارتقاي خدمات رساني به شهروندان 6 ـ افزايش اميد به زندگي 7 ـ رشد ارتباطات 8 ـ مبتني شدن روند تحول بر عناصر اصلي هويت

 ملي و آرمانهاي اساسي (1 ) مطابق نظريه حضرت آيت الله خامنه اي شاخصه هاي پيشرفت در جامعه عبارتند از : 1 ـ فرا صنعتي شدن : جامعه پيشرفته و توسعه يافته از نظر ايشان جامعه اي است كه از مرحله صنعتي اوليه و كارخانه هاي دودكشي پا را فراتر گذاشته و به مرحله اي بالاتر يعني عرصه تكنولوژي هاي سطح بالا وارد شده است . تكنولوژي هايي مثل نانو تكنولوژي تكنولوژي هسته اي تكنولوژي هاي مربوط به فناوري اطلاعات و هوا فضا و خلاصه هرگونه تكنولوژي كه تعلقي به صنايع پايين دستي مثل كارخانه هاي دودكشي نداشته باشد. 2 ـ خودكفايي در نيازهاي اساسي : جامعه پيشرفته جامعه اي است كه در نيازهاي اساسي به خودكفايي رسيده باشد . خودكفايي در نيازهاي اساسي ضريب امنيت ملي را افزايش داده و نوعي احساس آرامش روحي و رواني را براي مردم به ارمغان مي آورد و باعث نوعي نشاط و اميدواري مي گردد. البته اگر سرمايه ساختار نيروي انساني امكان تبادل كالا صادرات و عوامل ديگر وجود داشته باشد هر چه بر حوزه و دامنه خودكفايي افزوده شود زمينه رونق اقتصادي و امنيت بيشتر را فراهم مي آورد. به هر حال در مدل فكري رهبري انقلاب اسلامي توسعه بدون ساماندهي و تحقق خودكفايي در نيازهاي اساسي توسعه اي غيرمدبرانه و آسيب پذير خواهد بود. نيازمندي كالاهاي اساسي دست دشمنان را در اعمال فشار براي ايجاد نابساماني در توسعه كشور باز مي گذارد. 3 ـ افزايش بهره وري : بهره وري از تلفيق اثربخشي و كارآمدي حاصل مي آيد . اقدام بهره وري اقدامي است كه ما را به هدف برساند (اثربخشي داشته باشد) و رساندن به هدف با كمترين هزينه به انجام رسد. (كارآيي ) بنابراين وقتي سخن از بهره وري به ميان مي آيد منظور اين است كه كارها را طوري تنظيم كنيم كه با كمترين هزينه بهترين روش و كوتاهترين مسير ما را به هدف برساند. شاخص بهره وري شاخص مهمي است كه رهبري انقلاب اسلامي آنرا به عنوان يكي از معيارهاي جامعه توسعه يافته درنظر گرفته اند. 4 ـ ارتقاي سطح سواد : وضعيت علمي و مهارتي نيروي انساني مهمترين شاخصه جامعه توسعه يافته است . مهمترين سرمايه هر جامعه نيروي انساني است براي تحقق توسعه پويا و مستمر آموزش ركن اساسي است البته آموزشهاي هدفمند و كاربردي كه بتواند بستر لازم براي توسعه را فراهم آورد. بنابراين اگر بخواهيم جامعه پيشرفته اي داشته باشيم بايد سطح سواد جامعه را افزايش دهيم . 5 ـ ارتقاي خدمات رساني به شهروندان : جامعه اي توسعه يافته خواهد بود كه سطح خدمات رساني به شهروندان در سطح مطلوبي باشد. هدف حكومت در اسلام خدمت رساني به مردم است . بنابراين جامعه پيشرفته اسلامي جامعه اي است كه سطح اين خدمات ارائه شده از يك حد استاندارد و مطلوبيتي برخوردار باشد. چگونگي خدمات حمل و نقل خدمات امنيتي و قضايي خدمات آموزشي درماني ورزشي فرهنگي و انطباق اين خدمات با معيارهاي استاندارد ابزار ديگري براي سنجش جامعه پيشرفته است . براي تحقق توسعه موردنظر بايد ابعاد گوناگون خدمات رساني به شهروندان با ساماندهي و مديريت كارآمدي مناسب به سطح استانداردهاي موردنظر برسد. 6 ـ افزايش اميد به زندگي : جامعه پيشرفته موردنظر رهبر انقلاب اسلامي جامعه اي است كه به سبب توسعه در ابعاد مختلف از قبيل وضعيت معيشت تغذيه بهداشت و درمان اشتغال و دستيابي به سطوح بالاي رفاه مادي و معنوي اميد به زندگي بيشتر شده و متوسط طول عمر مفيد افزايش مي يابد. 7 ـ رشد ارتباطات : ارتباطات بستر تحقق توسعه و پيشرفت است . با سهولت ارتباطات چه ارتباطات مخابراتي و چه ارتباطات جاده اي ريلي و هوايي زمينه تحرك اقتصادي را فراهم مي آورد. توسعه ارتباطات توسعه تبادل اقتصادي را ميسر مي كند. بنابراين بدون گسترش ارتباطات امكان توسعه و پيشرفت وجود ندارد و به همين دليل است كه رهبر انقلاب اسلامي رشد ارتباطات را يكي از شاخصه هاي اصلي توسعه مي دانند. 8 ـ مبتني شدن روند تحول بر عناصر اصلي هويت ملي و آرمانهاي اساسي : ساماندهي تحول و توسعه بايد بر مبناي ارزشها و نگرشهاي فكري و اصول اعتقادي استوار باشد والا هرگونه مدل سازي توسعه مبتني بر ارزشهاي صرف غربي نمي تواند ثمربخش باشد. ب ـ سياست هاي توسعه و پيشرفت پس از آنكه شاخص هاي يك جامعه پيشرفته و توسعه يافته مشخص شد و ابعاد مدل آرماني توسعه از ديدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامي معين گرديد نوبت به سياست هاي توسعه و پيشرفت مي رسد. يعني در رسيدن به هدف موردنظر چه سياست هايي بايد مدنظر قرار گيرد تا توسعه و پيشرفتي كه مطلوب است محقق شود. حضرت آيت الله خامنه اي ابعاد تحول و پيشرفت يا سياست هاي آن را به شرح ذيل بيان مي دارند : ابعاد تحول و پيشرفت در نگاه ويژه نظام اسلامي عبارتند از : 1 ـ افزايش ثروت ملي 2 ـ عدالت طلبي 3 ـ اقتدار علمي 4 ـ رشد اخلاق و معنويت و عواطف انساني 5 ـ عزت ملي 6 ـ مبارزه با فقر و فساد و بيكاري و تبعيض 7 ـ مقابله با جهل و بي قانوني 8 ـ ارتقا علمي مديريت ها 9 ـ انضباط اجتماعي 10 ـ افزايش احساس مسئوليت اجتماعي 11 ـ استقلال فرهنگي (2 ) اجراي هر مدل توسعه بايد مبتني بر سياست هاي خاصي باشد يعني اجراي مدل توسعه در چارچوب ارزشهاي تعيين شده و با كمك آنها به مرحله اجرا درآيد. بطور مثال توسعه اي را دنبال مي كنيم كه مبتني بر عدالت باشد يعني توسعه طوري طراحي شود كه نتيجه قهري اجرايي شدن آن تحقق عدالت باشد. مقام معظم رهبري يازده سياست و چارچوب را براي توسعه قائلند كه به شرح آنها مي پردازيم : 1 ـ افزايش ثروت ملي : مدل توسعه موردنظر بايد منجر به افزايش ثروت ملي شود . يعني در صورت اجراي آن مدل برآيند ثروت عمومي كشور و ثروت آحاد مردم افزايش يابد. به عبارتي توسعه بايد طوري طراحي شود كه مردم در سايه اجراي آن از وضعيت پايين دستي ثروت به وضعيت بالادستي ثروت منتقل شوند بطوري كه علاوه بر تامين نيازهاي مصرفي منجر به ذخيره سازي ثروت نيز بشود. بديهي است كه افزايش ثروت ملي در سايه افزايش توليد ملي صورت خواهد گرفت . بنابراين توسعه بايد توليد محور باشد تا بتوان به ثروت ملي افزود توليد بهره مندي اقتصادي افراد را بيشتر كند. توسعه اگر منجر به ثروت اندوزي بخش خاصي از جامعه شود توسعه متوازن و عادلانه نيست توسعه بايد بر ثروت آحاد مردم بيفزايد. 2 ـ عدالت طلبي : عدالت مايه قوام و پايداري جامعه و از عوامل مهم رشد و توسعه است . توسعه مطلوب توسعه منجر به پايداري جامعه است . اگر توسعه منجر به شكاف عميق اقتصادي و فرهنگي و سياسي شود اين توسعه براي جامعه خطرساز است و پايداري جامعه را متزلزل مي كند. لذا رهبري معظم انقلاب مدل توسعه اي را طلب مي كند كه مبتني بر عدالت بوده و نتيجه آن اجراي عدالت و در نتيجه پايداري و قوام جامعه باشد. 3 ـ اقتدار علمي : توسعه بدون علم تحقق نمي يابد اگر توسعه را ساماندهي تعالي بخش و دستيابي به پيشرفت در حوزه هاي مختلف اقتصادي صنعتي فناوري سياسي فرهنگي و اجتماعي بدانيم اين امر بدون داشتن سطح علمي موردنياز و دانش مربوطه ميسر نيست . گرچه براي توسعه محتاج علم و دانشيم اما توسعه اي بايد طراحي شود كه نتيجه پياده شدن آن رسيدن به مرز اقتدار علمي است . اقتدار علمي يعني به دست آوردن قله هاي علم و دانش و سطحي از قدرت علمي است كه به وسيله آن بتوانيم مسيرهاي بعدي توسعه را به راحتي طي نماييم بنابراين بايد توسعه به نوعي منجر به اقتدار علمي شود و اقتدار علمي بر ابعاد توسعه بيفزايد و اين تاثير و تاثر متقابل در يك روند تكاملي ادامه داشته باشد. 4 ـ رشد اخلاق و معنويت و عواطف انساني : در مدل حكومت اسلامي تزكيه و رشد اخلاقي و معنوي افراد جز اهداف بالادستي حكومت قرار دارد يعني همه فعاليت ها در نهايت براي رسيدن به جامعه اي است كه افراد آن از نوعي تهذيب نفس و معنويت برخوردار باشند. هرگونه طراحي مدل توسعه بدون توجه به اين سياست جايگاهي در نظام جمهوري اسلامي ندارد و اگر آباداني همه جانبه كشور منجر به رشد معنويت و اخلاق نشود ارزشمند نخواهد بود. بنابراين در نگاه حضرت آيت الله خامنه اي مدل توسعه اي مطلوب است كه منجر به رشد اخلاقي و معنوي افراد جامعه باشد. 5 ـ عزت ملي : عزت ملي نوعي خودباوري همگاني ملتي است كه بواسطه داشتن فضيلتها احساس برتري نموده و احساس مي كند در مقابل بيگانگان حرفي براي گفتن داشته و احساس ذلت و خواري نمي نمايد رهبر معظم انقلاب اسلامي توسعه اي را مطلوب مي دانند كه منجر به چنين احساسي شود. نبايد براي بدست آوردن توسعه اقتصادي هر شرايطي را بپذيريم و عزت ملي را زيرپا گذاريم . 6 ـ مبارزه با فقر فساد بيكاري و تبعيض : بيكاري منجر به فقر و فقر عموما منجر به فساد مي شود . البته تنها عامل فساد فقر نيست بلكه يكي از عوامل آن است . بيكاري محصول عدم توسعه و يا توسعه نامتوازن است . رهبر معظم انقلاب اسلامي معتقدند بايد توسعه اي طراحي شود كه نتيجه آن گسترش اشتغال بدون تبعيض باشد. اگر اشتغال در سايه توسعه بدون تبعيض گسترش يافت فقر از جامعه ريشه كن و بخش زيادي از فساد نيز مهار مي شود بنابراين توسعه اي مطلوب رهبري نظام است كه بتواند با رفع بيكاري با فقر و فساد و تبعيض مقابله كند. 7 ـ مقابله با جهل و بي قانوني : جهل و بي قانوني جامعه را از مسير درست باز مي دارد . هزينه ها را افزايش داده انرژي ها را معطل مي كند حق و حقوق را ضايع و بي عدالتي و تبعيض را به ارمغان مي آورد. در مدل توسعه كشور بايد طراحي به گونه اي باشد كه حاصل اجراي آن رفع جهل و جلوگيري از بي قانوني و حاكميت قانون در كشور شود. 8 ـ ارتقا علمي مديريت ها : مديران مهره هاي اصلي اداره جامعه و مجريان قانون عوامل مهم توسعه و پيشرفتند . هم مديران بايد در خدمت توسعه باشند و هم توسعه بايد منجر به ارتقا علمي مديريتها شود. به نظر رهبري انقلاب توسعه اي مطلوب است كه در آن راههاي ارتقا علمي مديران پيش بيني شده و با اجراي آن مديران به اين قابليت دست يايند. 9 ـ انضباط اجتماعي : انضباط اجتماعي يعني همه آحاد نهادها و سازمانها و تشكيلات حكومتي به ايفاي درست نقش هاي خويش بپردازند. انضباط اجتماعي حاصل عملكرد درست نقش هاي تعريف شده براي اجزا جامعه است . توسعه اي مطلوب است كه به تحقق همه جانبه انضباط اجتماعي كمك كند و جامعه اي بوجود آورد كه نقش بدرستي ايفا شوند. 10 ـ افزايش احساس مسئوليت اجتماعي : احساس مسئوليت اجتماعي نوعي تعهد آحاد مردم با هر نقش و كار ويژه شخصي و اجتماعي است كه آنان را وادار مي كند به مسئوليت هاي خود عمل كنند. تحقق چنين امري در سايه كار فرهنگي حاصل مي آيد و از مقوله فرهنگ عمومي است . رهبري نظام اسلامي توسعه اي را مطلوب مي دانند كه به افزايش احساس مسئوليت اجتماعي منجر شود. 11 ـ استقلال فرهنگي : فرهنگ هر جامعه زيربنا و هدايت كننده مسير زندگي افراد است . فرهنگ نقشي اساسي و موثر در حوزه هاي مختلف اقتصاد و سياست دارد و لذا حفظ فرهنگ از هرگونه انحراف در پيشرفت هر جامعه اي داراي اهميت حياتي است . طراحي مدل توسعه بايد مبتني بر آموزه هاي فرهنگي باشد. و توسعه بايد منجر به استقلال فرهنگي شود. توسعه اي كه استقلال فرهنگ كشور را در معرض خطر قرار دهد توسعه اي مطلوب نخواهد بود. پاورقي : 1 ـ رهبر معظم انقلاب اسلامي روزنامه جمهوري اسلامي 85 8 20 2 ـ رهبر معظم انقلاب اسلامي روزنامه جمهوري اسلامي 85 8 20 در مدل فكري رهبر انقلاب توسعه بدون ساماندهي و تحقق خودكفايي در نيازهاي اساسي توسعه اي غيرمدبرانه و آسيب پذير خواهد بود منبع:روزنامه جمهوري اسلامي
اللهم عجل في فرج مولانا صاحب الزمان

 

•      گرايش نيرومند به پيشرفت و دستيابي به هدف‌هاي والا 
  •    تلاش و کوشش جدي براي دستيابي به هدف‌هاي متعالي  (فرهنگ فارسي امروز، ص1181)
  •    اراده، عزم شجاعت، دليري و بلند نظري  (فرهنگ فارسي امروز، ص1181)
  •    داغ بلندان طلب اي هوشمند     تا شوي از داغ بلندان بلند  (نظامي گنجه اي)
  •    بلندهمتي و سوداي همپايي با بزرگان، زمينه ساز بلند بالايي مقام انسان است.
  •    بدون بلندهمتي، رويش و جوشش دروني رخ نخواهد داد، و انسان به تحفه هاي نوبه نو و روحي شکوفا دست نخواهد يافت. از بايزيد بسطامي نقل است که گفت: «اگر صفوت آدم و قدس ـ جبرئيل و خُلّت ابراهيم و شوق موسي و طهارت عيسي و محبت محمد صل الله عليه و آله و سلم به تو دهند زينهار راضي نشوي و ماوراي آن طلب کني. 

  •    صاحب همت باش و به هيچ فرو ميا که به هر چه فرو آيي بدان محجوب شوي. کساني که پيش از ما بوده اند هر کسي به چيزي فرو آمده اند، ما به هيچ فرو نيامديم». 

  •    صائب تبريزي درباره بلندهمتي چنين سروده است:
قانع به ريزه چيني انجم نيم چو ماه
از خوان آفتاب، لب نانم آرزوست 
چون مور اگرچه نيست مرا اعتبار خاک 
مسند ز روي دست سليمانم آرزوست 
درباني بهشت به رضوان حلال باد 
آينه داري رخ جانانم آرزوست

  •    عطار نيشابوري در داستاني نمادين، از پشه اي سخن مي گويد که بر لب دريايي نشسته بود و در سر سوداي تصاحب همه دريا را داشت؛ چرا که همتي بلند داشت و بر اساس آن، خواسته هايي بزرگ:
گويند پشّه بر لب دريا نشسته بود
در فکر سرفکنده به صد عجز و صد عنا
گفتند: چيست حاجتت اي پشه ضعيف
گفت آنکه آب اين همه دريا بود مرا
گفتند: حوصله چو نداري مگوي اين
گفتا به نااميدي از او چون دهم رضا
منگر به ناتواني شخص ضعيف من
بنگر که اين طلب ز کجا خاست و اين هوا

  •  همت آن است كه هيچ حادثه و عارضه‌اي، مانع آن نگردد. (ابن عطا )

  •  مرد بلند همت تا پايه بلند به دست نياورد از پاي طلب ننشيند. (كليله و دمنه)

  • رهرو آن نيست كه گه تند و گهي خسته رود... رهرو آنست كه آهسته و پيوسته رود.(سعدي)

  •  اگر در اولين قدم، موفقيت نصيب ما مي‌شد ، سعي و عمل ديگر معني نداشت (موريس مترلينگ)

  • اين كه چقدر زمان داري مهم نيست چگونه مي‌گذراني مهم است.

  • به توانائي خود ايمان داشتن نيمي از كاميابي است. (روسو)

  • كار و كوشش ما را از سه عيب دور مي‌دارد، افسردگي، دزدي و نيازمندي. (ولتر)

  • سر چشمه همه فسادها بيكاري است، شيطان براي دست‌هاي بيكار ، كار تهيه مي‌كند).پاسكال)

  • بدبختي انسان از جهل نيست از تنبلي است. (ديل كارنگي)

  • کار ، بهترين تسکين دهنده ، افکار پريشان و غم است .

  •  بهترين پاداش کار نيک، رضايتي است که در قلب خود احساس مي کنيم.

  • اگر شيفته كارت نباشي، روانت بيمار مي‌شود و در نهايت پيكرت از پاي در خواهد آمد.

 

   •   آدمی ساخته افکار خویش است، فردا همانی می شود که امروز می‌اندیشیده است. فرانسیس بیکن

   •  ساده ترین راه نابودی یک نام تجاری، عرضه انواع و اقسام کالاها و خدمات با آن نام تجاری است. آل رایز

   •  من دریافته ام که ایده های بزرگ هنگامی به ذهن راه می یابند که مصمم به داشتن چنین ایده هایی باشیم. چارلز چاپلین

   •  در هر کاری که انجام می‌دهید قانون طلایی شماره یک مدیریت را بکار بندید: دیگران را به روشی مدیریت کنید که دوست دارید شما را به آن روش مدیریت کنند. برایان تریسی

   •  وقتی موانع بروز می‌کنند، شما مسیر حرکت خود را برای رسیدن به هدف تغییر می‌دهید؛ شما تصمیمتان را برای رسیدن به هدف تغییر نمی‌دهید. زیگ زیگر

   •   وارد عمل شدن بدون برنامه ریزی علت همه شکست‌هاست. آلکس مکنزی

   • آینده به روی افراد و سازمان هایی بسته خواهد بود که یارای گریز از جاذبه گذشته را ندارند. مایکل پورتر 

   •   مدیریت ممکن است در برج های مؤسسات مدیریت تدریس شود اما روی کف‌های خاکی مغازه‌ها و کارخانجات آموخته می‌شود. ر.س شوکلا

•  عمر را غنیمت بشمار

• پيامبراکرم (ص):     «مَنْ طَلَب شَيئاً وَ جَدَّ وَجَد وَ مَنْ قَرَع باباً وَ لَجَّ وَلَج»- هرکه چيزي بجويد و بکوشد بيابد و هرکه به کوفتن در ادامه دهد بر او بگشايند. (نهج الفصاحه؛ 3062)

•      پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) طَلَبُ الحَلالِ فَرِیضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ کار کردن برای کسب مال حلال، بر هر مرد و زن مسلمان واجب است

• امام علي(ع):     الشرف بالهمم العاليه لا بالرمم الباليه؛ شرافت به همت هاي بلند است نه به استخوان هاي پوسيده.

• امام علي(ع):     الفعل الجميل ينبي عن علو الهمه؛ کردار زيبا از بلندي همت خبر مي دهد.

• امام علي(ع):     الطاعه همه الأکياس، المعصيه همه الأرجاس فرمانبري از خداوند همت زيرکان است. نا فرماني از خدا همت پليدان است.

• امام علي(ع):     أشرف الهمم رعايه الذمام شريف ترين همت ها نگهداري حق و حرمت ها و رعايت عهد و پيمان هاست

• امام علي(ع):     الکف عما في أيدي الناس عفه و کبر همه؛ طمع نداشتن به آنچه در نزد مردم است، (نشان) عزت نفس و بلند همتي است

• امام علي(ع):     من شرف الهمه لزوم القناعه؛ پايبندي به قناعت، از والايي همت است.

• امام علي(ع):     اقصر همتک عليما يلزمک و لا تخض فيما لا يعنيک؛ همت خود را صرف چيزهايي کن که به آن نياز داري و آنچه را به کار تو نمي آيد پي گيري مکن.

• امام علي(ع):     نعوذ بالله من المطامع الدنيه و الهمم الغير المرضيه؛ به خدا پناه مي بريم از مطامع پست و همت ها و خواسته هاي ناپسند

• امام علي(ع):     إن سمت همتک لإصلاح الناس فابدأ بنفسک، فإن تعاطيک صلاح غيرک و انت فاسد أکبر العيب؛ اگر همت والاي اصلاح مردم را در سرداري، از خودت آغاز کن، زيرا پرداختن تو به اصلاح ديگران، در حالي که خود فاسد باشي بزرگترين عيب است