درطول مصاحبه خنده از لبانش محو نمی شد، شادی خاصی در چهره اش نمایان بود. و وقتی در پاسخ به سؤالات ما از توانمندی دانشمندان جوان کشور عزیزمان سخن می گفت به راحتی می توانستی علت شادی اش را از چهره اش دریابی. دکتر جمشید صباغ زاده رئیس مرکز ملی علوم و فنون لیزر ایران و مدیر نمایشگاه دستاوردهای لیزری این مرکز (در زمان مصاحبه) در طول 4 سال تولد مرکز که همزمان با پنجاهمین سال تولد لیزر در جهان در نمایشگاه بین المللی تهران برگزار شده است می گوید، این تصور که دانشمندان جوان ما که برخی از آن ها هنوز فوق لیسانس و یا دکترای خود را دریافت نکرده اند، توانسته اند راه طی شده دانشمندان غربی در 50 سال گذشته را در 4 سال طی کنند شادابی خاصی در وجودم حاکم می شود، به طوری که هیچ موقع خستگی کارکردن در کنار همکاران جوانم در این مدت برتنم ماندگاری نداشته است.
وقتی از وی جویای سنش شدیم، باز خندید و گفت: شاید باورتان نشود که من درسالی متولد شده ام که لیزر متولد شده است و حداقل برای من یکی از مناسبت های برگزاری این نمایشگاه بی مناسبت با سال تولدم نیست. دکتر صباغ زاده دراین مصاحبه از چگونگی شکل گیری مرکز ملی علوم و فنون لیزر در چهار سال پیش و جزئیات روند تلاش ها و کشفیات دانشمندان داخلی و کسب رتبه هشتم در جهان توضیحاتی داده است که در زیر می خوانید:
¤ فکر می کنم برای شروع بحث شما مقدمتا اشاره ای داشته باشید به اهمیت این فناوری و محل های کاربرد آن و اینکه چرا باید در این خصوص سرمایه گذاری های جدی بشود تا شرایط برای سؤال های بعد مهیا شود.
- لیزر در زندگی مردم کاربردهای وسیعی دارد. اگر بخواهم اشاره ای به کاربردها بکنم خیلی متنوع خواهد بود. از کامپیوتری که در خانه هر فردی است قسمت سی دی رامش تا ذخیره اطلاعات و برداشت اطلاعات و پردازش کردن اطلاعات همه توسط یک لیزر نیمه هادی کوچک صورت می گیرد. همین سرعت گیرهای پلیس که یک لیزر نیمه هادی در درونش است و می تواند یک پالس لیزری بفرستد به سمت اتومبیل هم سرعتش را و هم جهت سرعتش را تشخیص دهد.ما انواع و اقسام لیزرهای جراحی از قبیل لیزرهای جراحی چشم، اندازه گیری و حتی انواع و اقسام لیزرهای درمان جزو لیزرهایی هستند که در زندگی مردم کاملا به طور روزمره کاربرد دارند و برایشان ملموس است. در صنعت هم به همین شکل است. از بارکدی که در یک فروشگاه وجود دارد یک لیزر نیمه هادی خیلی کوچکی که درونش است، اطلاعات را از روی آن بارکد می خواند و ضبط می کند و یا حتی اطلاعاتی را بر روی بارکد ایجاد می کند، تا لیزرهای جوش و حکاکی و جوش طلا و حتی کنترل خط تولید. فرض کنید در یک کارخانه کالای بسته بندی شده، روی نقاله حرکت می کند. شمردن این ها و کنترلشان و در صنایع غذایی صحت عملیات پخت وپز یا فرآیندهای شیمیای بوسیله لیزر است.
¤ لیزر منحصر به همین چند مورد است؟
نخیر قطعا اینطور نیست و لیزر منحصر به این ها نیست و برخی لیزرها هم هست که مردم از آن اطلاعی ندارند. به عنوان مثال لیزرهایی که در تحقیقات در آزمایشگاه ها به کار می روند. در هر آزمایشگاهی که شما تصور کنید از آزمایشگاه ژنتیک گرفته تا آزمایشگاه شیمی و نانو تکنولوژی، این ها لیزرهایی هستند که وظایف خیلی متنوعی دارند. بعضی از این لیزرها به عنوان مثال در تشخیص فرآیندهای شیمیایی به کار می روند. یعنی اگر ماده A با ماده B ترکیب می شود و ماده C را تولید می کند، لیزر می تواند کاملا تشخیص بدهد که این فرآیند چگونه عمل می کند و چگونه اتم ها به هم می چسبند یا از هم جدا می شوند.
در این رابطه یک تغییرات بنیادی دیگر از شیمی می توان توسط این فناوری صورت داد به عنوان مثال اگر یک اتم بزرگ از این شبکه ملکولی را جابه جا کنیم می توان از آن خواص جدیدتری به دست آورد که تنها از عهده لیزر برمی آید چون قادر است با ورود به درون اتم زیرساخت های خاص اتم را تشخیص بدهد.
در زمینه هواشناسی هم لیزر می تواند کاربرد تعیین کننده و ویژه داشته باشد به طوری که قادر است دانسیته هوا و آلودگی ها را با دقت خیلی بالا تشخیص دهد.
وقتی دقت بالا می گوییم به این معناست که آلودگی ها را با دقت یک اتم در یک میلیون، یا یک اتم در یک بیلیون تشخیص می دهند و آن را با دقت بسیار زیاد و به صورت آنلاین رصد می کنند دقیقا برخلاف متدهای دیگر که آلودگی را تنها در داخل آزمایشگاه مورد بررسی قرار داده و میزان آلودگی را با صرف زمانی خاص تشخیص می دهند.
¤ نقش لیزر در عرصه نظامی تا چه میزان اهمیت دارد؟
- صنعت نظامی هم همپای دیگر صنعت ها به این فناوری وابستگی جدی دارد مثلا اگر قرار باشد بدنه هواپیمایی ساخته شود باید مراحلی از قبیل برشکاری، جوشکاری های بسیار دقیق و هاردنینگ های خاص را طی کند اما تحقق همگی این مراحل که از ظرافت های خاص برخوردار می باشد نیاز مبرم به فناوری لیزر است چرا که لیزر می تواند در دستیابی دقیق به اهداف مورد نظر در عرصه نظامی که دقت بالاتری لازم دارد نقش تعیین کننده ای داشته باشد.
¤ شما در میان توضیحاتتان در خصوص کاربردهای لیزر به استفاده از این فناوری در قرائت بارکدها و دستگاه های سنگ شکن اشاره کردید در حالی که این فناوری از خیلی وقت پیش در کشورمان کاربرد داشته و دارد اگر چه وارداتی می باشد. این فناوری که در حاضر توسط دانشمندان مان در حال تولید است از همین جنس است و می خواهیم با تولید داخلی به خودکفایی برسیم یا اینکه این فناوری از ویژگی های برتری برخوردار است؟
-من بارکدها و کامپیوتر و حتی سنگ شکنی کلیه و مثانه را به عنوان مثال هایی زدم که در زندگی مردم قابل لمس تر است و با ذکر این مثال ها خواستم که مردم به راحتی اهمیت موضوع بحث را لمس کنند و بدانند که لیزر در زندگی شان وارد شده است چه بخواهند و چه نخواهند ولی لیزرهای بارکد و لیزرهای فرض کنید آشکار سازهای پوینتر لیزرهایی نیستند که توانمندی کشور را تعیین کنند چون این ها به سوی تولید انبوه رفته اند و کشورها به وفور آن را تولید می کنند و خیلی هم به راحتی در دسترس هستند لیزر پوینتر یک لیزر است و من می توانم مثال بزنم ولی توانمندی و تکنولوژی برتر یک کشور نیست بنابراین آنچه که ما از آن به عنوان فناوری لیزری تولید جدید ایران یاد می کنیم و اینجا صحبتش را می کنیم لیزرهایی هستند که صنعت یک کشور را تعریف می کنند و یا اوج پزشکی یک کشور را می توانند تعریف کنند و کشور دارنده این فناوری را در دنیا صاحب نام کنند.
وقتی از وی جویای سنش شدیم، باز خندید و گفت: شاید باورتان نشود که من درسالی متولد شده ام که لیزر متولد شده است و حداقل برای من یکی از مناسبت های برگزاری این نمایشگاه بی مناسبت با سال تولدم نیست. دکتر صباغ زاده دراین مصاحبه از چگونگی شکل گیری مرکز ملی علوم و فنون لیزر در چهار سال پیش و جزئیات روند تلاش ها و کشفیات دانشمندان داخلی و کسب رتبه هشتم در جهان توضیحاتی داده است که در زیر می خوانید:
¤ فکر می کنم برای شروع بحث شما مقدمتا اشاره ای داشته باشید به اهمیت این فناوری و محل های کاربرد آن و اینکه چرا باید در این خصوص سرمایه گذاری های جدی بشود تا شرایط برای سؤال های بعد مهیا شود.
- لیزر در زندگی مردم کاربردهای وسیعی دارد. اگر بخواهم اشاره ای به کاربردها بکنم خیلی متنوع خواهد بود. از کامپیوتری که در خانه هر فردی است قسمت سی دی رامش تا ذخیره اطلاعات و برداشت اطلاعات و پردازش کردن اطلاعات همه توسط یک لیزر نیمه هادی کوچک صورت می گیرد. همین سرعت گیرهای پلیس که یک لیزر نیمه هادی در درونش است و می تواند یک پالس لیزری بفرستد به سمت اتومبیل هم سرعتش را و هم جهت سرعتش را تشخیص دهد.ما انواع و اقسام لیزرهای جراحی از قبیل لیزرهای جراحی چشم، اندازه گیری و حتی انواع و اقسام لیزرهای درمان جزو لیزرهایی هستند که در زندگی مردم کاملا به طور روزمره کاربرد دارند و برایشان ملموس است. در صنعت هم به همین شکل است. از بارکدی که در یک فروشگاه وجود دارد یک لیزر نیمه هادی خیلی کوچکی که درونش است، اطلاعات را از روی آن بارکد می خواند و ضبط می کند و یا حتی اطلاعاتی را بر روی بارکد ایجاد می کند، تا لیزرهای جوش و حکاکی و جوش طلا و حتی کنترل خط تولید. فرض کنید در یک کارخانه کالای بسته بندی شده، روی نقاله حرکت می کند. شمردن این ها و کنترلشان و در صنایع غذایی صحت عملیات پخت وپز یا فرآیندهای شیمیای بوسیله لیزر است.
¤ لیزر منحصر به همین چند مورد است؟
نخیر قطعا اینطور نیست و لیزر منحصر به این ها نیست و برخی لیزرها هم هست که مردم از آن اطلاعی ندارند. به عنوان مثال لیزرهایی که در تحقیقات در آزمایشگاه ها به کار می روند. در هر آزمایشگاهی که شما تصور کنید از آزمایشگاه ژنتیک گرفته تا آزمایشگاه شیمی و نانو تکنولوژی، این ها لیزرهایی هستند که وظایف خیلی متنوعی دارند. بعضی از این لیزرها به عنوان مثال در تشخیص فرآیندهای شیمیایی به کار می روند. یعنی اگر ماده A با ماده B ترکیب می شود و ماده C را تولید می کند، لیزر می تواند کاملا تشخیص بدهد که این فرآیند چگونه عمل می کند و چگونه اتم ها به هم می چسبند یا از هم جدا می شوند.
در این رابطه یک تغییرات بنیادی دیگر از شیمی می توان توسط این فناوری صورت داد به عنوان مثال اگر یک اتم بزرگ از این شبکه ملکولی را جابه جا کنیم می توان از آن خواص جدیدتری به دست آورد که تنها از عهده لیزر برمی آید چون قادر است با ورود به درون اتم زیرساخت های خاص اتم را تشخیص بدهد.
در زمینه هواشناسی هم لیزر می تواند کاربرد تعیین کننده و ویژه داشته باشد به طوری که قادر است دانسیته هوا و آلودگی ها را با دقت خیلی بالا تشخیص دهد.
وقتی دقت بالا می گوییم به این معناست که آلودگی ها را با دقت یک اتم در یک میلیون، یا یک اتم در یک بیلیون تشخیص می دهند و آن را با دقت بسیار زیاد و به صورت آنلاین رصد می کنند دقیقا برخلاف متدهای دیگر که آلودگی را تنها در داخل آزمایشگاه مورد بررسی قرار داده و میزان آلودگی را با صرف زمانی خاص تشخیص می دهند.
¤ نقش لیزر در عرصه نظامی تا چه میزان اهمیت دارد؟
- صنعت نظامی هم همپای دیگر صنعت ها به این فناوری وابستگی جدی دارد مثلا اگر قرار باشد بدنه هواپیمایی ساخته شود باید مراحلی از قبیل برشکاری، جوشکاری های بسیار دقیق و هاردنینگ های خاص را طی کند اما تحقق همگی این مراحل که از ظرافت های خاص برخوردار می باشد نیاز مبرم به فناوری لیزر است چرا که لیزر می تواند در دستیابی دقیق به اهداف مورد نظر در عرصه نظامی که دقت بالاتری لازم دارد نقش تعیین کننده ای داشته باشد.
¤ شما در میان توضیحاتتان در خصوص کاربردهای لیزر به استفاده از این فناوری در قرائت بارکدها و دستگاه های سنگ شکن اشاره کردید در حالی که این فناوری از خیلی وقت پیش در کشورمان کاربرد داشته و دارد اگر چه وارداتی می باشد. این فناوری که در حاضر توسط دانشمندان مان در حال تولید است از همین جنس است و می خواهیم با تولید داخلی به خودکفایی برسیم یا اینکه این فناوری از ویژگی های برتری برخوردار است؟
-من بارکدها و کامپیوتر و حتی سنگ شکنی کلیه و مثانه را به عنوان مثال هایی زدم که در زندگی مردم قابل لمس تر است و با ذکر این مثال ها خواستم که مردم به راحتی اهمیت موضوع بحث را لمس کنند و بدانند که لیزر در زندگی شان وارد شده است چه بخواهند و چه نخواهند ولی لیزرهای بارکد و لیزرهای فرض کنید آشکار سازهای پوینتر لیزرهایی نیستند که توانمندی کشور را تعیین کنند چون این ها به سوی تولید انبوه رفته اند و کشورها به وفور آن را تولید می کنند و خیلی هم به راحتی در دسترس هستند لیزر پوینتر یک لیزر است و من می توانم مثال بزنم ولی توانمندی و تکنولوژی برتر یک کشور نیست بنابراین آنچه که ما از آن به عنوان فناوری لیزری تولید جدید ایران یاد می کنیم و اینجا صحبتش را می کنیم لیزرهایی هستند که صنعت یک کشور را تعریف می کنند و یا اوج پزشکی یک کشور را می توانند تعریف کنند و کشور دارنده این فناوری را در دنیا صاحب نام کنند.
