معاون پژوهش و فن آوری وزیر علوم،تحقیقات و فناوری از 30 برابر شدن تولید مقالات علمی در کشور پس از سال 1357 تاکنون خبر داد.

به گزارش واحد مرکزی خبر ، مهدی نژادنوری در مراسم آغازین نشست بررسی "امپریالیسم علمی"در دانشگاه الزهرا با اشاره به پیشرفت های علمی کشور به ویژه در 30 سال اخیر گفت:شمار دانشجویان کشور در این مدت20 برابر و تعداد اعضای هیات علمی دانشگاه های کشور 10 برابر شده است.
وی با بیان اینکه شمار اختراعات نیز از 2 هزار به 7 هزار مورد در سال رسیده است گفت : بودجه علمی نیز از 28 صدم به یک دهم تولید ناخالص ملی (جی.دی .پی) افزایش یافته است.
معاون وزیر علوم افزود : پیشرفت های علمی چشمگیری داشته ایم اما از برخی مطالب نیز غافل شده ایم.

درجهان امروز، آموزش عالی، مهمترین سهم را درتکوین و تشکیل سایر نهادها و بیشترین تأثیر را در رویکردهای علمی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی واقتصادی کشورها داراست. عامل اصلی رسیدن به استقلال واقعی و رهایی از وابستگی های استعماری، دستیابی به دانش و فناوری است.نظام آموزش عالی فعال، فراگیر، خلاق،به روز، نوشونده و منطبق با شرایط اقلیمی و دستاوردهای علمی، در بستر تاریخی و با تاکید و توجه خاص بر ارزشها و آرمانهای اصیل خود می تواند دستیابی به اهداف کلان را محقق سازد. در منویات حضرت امام خمینی (ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و در رهنمودهای انسان ساز مقام معظم رهبری، خودباوری، استقلال علمی، تسلط گفتمان علم محوری، جنبش نرم افزاری وتهیه نقشه جامع علمی کشور مورد تأکید واقع شده است. مجموعه حاضر، چکیده و خلاصه ای از فعالیت های صورت گرفته در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری طی سه دهه انقلاب اسلامی که توسط اداره کل روابط عمومی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تهیه شده است. امید که تلاش های انجام شده، مورد رضایت خداوند حکیم و ملت گرانقدر و عزیز مقبول افتد.

1. آموزشی

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری درحوزه فعالیت های آموزشی کشیده است تا در قالب اهداف برنامه پنج ساله، سند چشم اندازه 20 ساله و سند ملی آموزش عالی به تقویت و توسعه نظام آموزش عالی درکشور بپردازد. در این راستا عملکرد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نشان از رشد و توسعه آموزش عالی دراین بخش دارد. نمونه دارهای ذیل خود گویای این رشد است. برای نمونه، نمودار 1-1 نشان میدهد که در طلیعه پیروزی انقلاب اسلامی فقط 223 مرکز آموزش عالی درکشور فعالیت داشت که این رقم با رشدی چشمگیر درسال 83 به 1300 واحد و درسال 87 به 2158 واحد آموزش عالی رسیده است.

با توجه به نمودار 1-2 تعداد کل اعضای هیئت علمی تمام وقت دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی در مرتبه های علمی: استاد دانشیار، استادیار و مربی درسال تحصیلی 58-57حدود 5580 نفر بوده است که این تعداد درسال 83به 40000 نفر و از سال 84 با رشدی قابل توجه به 58000 نفر عضو هیئت علمی درحال حاضر رسیده است که مشغول به تدریس و انجام فعالیت های علمی-پژوهشی در مراکز آموزش عالی کشور می باشند.

2-دانشجویی

تحولات روی داده درجمعیت دانشجویی درسی سال اخیر نیز، حاکی از توجه جدی سیاستگزاران کشور به افزایش و گسترش تعداد دانشجویان آموزش عالی در راستای رسیدن به جایگاه مطلوب علمی دارد. به برخی از این تحولات به اختصار اشاره می شود. جذب دانشجو در مراکز آموزش عالی و در مقاطع مختلف تحصیلی پس از پیروزی انقلاب اسلامی مورد عنایت جدی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار گرفت. براین اساس، درحالی که تعداد کل پذیرفته شدگان سال 1357، 56800 نفر بود، این رقم درسال 1383 به 785/668 نفر و در سال 87 این تعداد با دو برابر افزایش به 060/307/1 نفر رسید روند تغییرات دراین حوزه در نمودار 2-1 ترسیم شده است.

براساس نمودار 2-2، درسال 1357 تعداد پذیرفته شدگان دوره کارشناسی ارشد و دوره دکتری به ترتیب 4740 و 360 نفر بود. (آمار مذکور با درنظر گرفتن تعداد دانشجویان علوم پزشکی در سال 57 می باشد که درحال حاضر جدا از آمارهای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورد توجه قرار می گیرد) که این تعداد برای مقطع کارشناسی ارشد در سال های 83 و 87 به ترتیب برابر با 25795 و 58000 نفر بوده و این تعداد برای پذیرفته شدگان دوره دکتری تخصصی در سال های 83 و 87 به ترتیب به بیش از 2490 و 5500 نفر و 4000 نفر رسیده است.

نمودار 2-3 روند تحولات جمعیت دانشجویی را نشان می دهد. جمعیت دانشجویی کشور شامل دانشجویان مقاطع مختلف در مراکز آموزش عالی می باشد که تعداد آنان از 176000 نفر درسال 1357 به 2165375 نفر درسال 83 یافته و درسال جاری با رشدی بیش از 50 درصد در مقایسه با سال 1383، به 3572000 نفر رسیده است. فتنی است سال تحصیلی آینده (89-88) ظرفیت پذیرش دانشجو درکشور 1500000 نفر خواهد بود درحالیکه تعداد داوطلبان متقاضی ورود به مراکز آموزش عالی 1250000 نفر هستند که نشان دهنده پیشی گرفتن ظرفیت آموزش عالی در مقایسه با تعداد افراد متقاضی ورود به دانشگاه هاست.

3- فرهنگی

اهمیت فرهنگ و نقش آن در توسعه همه جانبه بر کسی پوشیده نیست. از این رو در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در راستای تاکیدات معمار کبیر انقلاب اسلامی و منویات رهبر فرزانه انقلاب، توجه ویژه ای به فعالیت های فرهنگی در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی صورت گرفت. بویژه در دولت نهم، این بخش، مورد اهتمام جدی سیاستگزاران و برنامه ریزان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بوده است که بخشی از این تلاش ها در نمودار 3-1 ترسیم شده است. نکته قابل0 ذکر این که فعالیت های فرهنگی منحصر به موارد ترسیم شده در نمودار مذکور نمی شود و از جمله دیگر اقدامات این حوزه می توان به صدور فرهنگ کارت دانشجو و راه اندازی جشنواره فارابی ویژه تحقیقات علوم انسانی با هدف توسعه و ارتقای جایگاه علوم انسانی و سامان دادن به کلیه فعالیت ها با تأکید بر مفهوم دانشگاه تمدن ساز اسلامی- ایرانی اشاره کرد.

4. پژوهشی

تدوین نظام پژوهشی خلاق و نوآور در کشور یکی از ضروری ترین اقداماتی بود که در راستای توسعه دانایی محور بایستی موردتوجه قرار می گرفت. ازاین رو، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حوزه فعالیت های پژوهشی در راستای معماری سیستم نوین پژوهشی کشور و با توجه به مأموریت های واگذار شده در قانون، برنامه های کوتاه مدت و بلندمدتی را تعریف و اجرا کرده است که بخشی از این تحولات در بخش پژوهشی در ذیل حضورتان تقدیم می شود. همانطور که در نمودار 4-1 مشاهده می گردد، تعداد مقالات علمی- پژوهشی کشور تا سال 1357 در مجلات معتبرISI رشد چندانی نداشته است و در این سال تعداد مقالات منتشره در این پایگاه کمتر از 500 مقاله بود. درحالیکه این روند بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بویژه در طی چند ساله به صورت چشمگیری افزایش یافته است. بطوری که در سال 1383، تعداد مقالات علمی- پژوهشی به 3850 مقاله رسید. همچنانکه نمودار نیز نشان می دهد این روند رشد از سال 1384 شتاب زیادی به خود گرفته و در سال جاری تعداد آنها به بیش از 13500 مقاله رسیده است. این شتاب در تولید علم، ایران را از لحاظ شیب رشد مستندات علمی در رتبه اول جهان قرار داده و نیز مقام علمی ایران در زمینه تولیدات علمی را به مقام 24 دنیا ارتقا داده است.

در بخش ارتباط با صنعت در سال 1357 کار قابل ملاحظه ای انجام نشده بود اما آمارها نشان از رشد فزاینده در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی دارد و دانشگاه ها در این بخش توانسته اند ضمن عقد قرارداد، ارتباط و تعامل خوبی با بخش صنعتی کشور برقرار کنند. مبلغ قراردادهای پژوهشی دانشگاه ها در سال 83 برابر با 753 میلیارد ریال و در سال 1386 قریب به 2420میلیارد ریال بوده است. پیش بینی می شود این رقم در پایان سال جاری به 5000 میلیارد ریال برسد. این تحولات در نمودار 4-2 به نمایش درآمده است. تعداد انجمن های علمی در طلیعه پیروزی انقلاب اسلامی بالغ بر 78 انجمن علمی بود که هم اکنون این تعداد به 195 انجمن رسیده است. انجمن های علمی از نظر سازمانی و تشکیلاتی مستقل بوده و وابسته به دولت نیستند و براساس اساسنامه و بوسیله مدیران منتخب اعضای خود اداره می شوند. قطب های علمی کشور نیز پس از پیروزی انقلاب اسلامی در دستور کار قرار گرفته و تشکیل شدند. حرکت در مرزهای دانش و فناوری، پرهیز از موازی کاری و همکاری فرادانشگاهی از اهداف ایجاد قطب های علمی می باشد. هم اکنون 110 قطب علمی در کشور دارای مجوز بوده و مشغول فعالیت هستند. روند تغییرات صورت گرفته در این دو نهاد علمی- پژوهشی در نمودار 4-3 ترسیم شده است.

5- فناوری

معاونت فناوری وزارت علوم، تحقیقات وفناوری در راستای انجام ماموریت ها و نیل به اهداف پیش بینی شده از طریق ایجاد و توسعه زیرساخت های لازم به منظور حمایت از دستاوردهای فناوری کارآفرینان جوان، تجاری سازی دستاوردهای پژوهشی- فناوری، تقویت جایگاه بخش خصوصی در تولید محصولات و خدمات فناوری قابل عرضه به بازارهای ملی و بین المللی و کمک به تسریع فرایند شکل گرفت. از اینرو، برای تکمیل چرخه آموزش عالی کشور، نهاد سازی در فناوری در غالب پارک ها و مراکز رشد علم و فناوری مورد توجه قرار گرفت. اولین اقدامات در این راستا به سال 1376 با صدور مجوز و احداث شهرک علمی- تحقیقاتی اصفهان برمی گردد که با سرعت گرفتن صدور مجوز برای این واحدهای فناوری، تعداد پارک های علم و فناوری کشور به 13 پارک، مراکز رشد علم و فناوری به 38 مرکز، واحدهای فناور مستقر به 575 واحد و تعداد دانشگران شاغل به 2717 نفر در سال 1383 افزایش پیدا کرد. این روند با اقدامات چشمگیر دولت نهم و با شعار «هر استان یک پارک علم و فناوری» به 22 پارک علم و فناوری، 76 مرکز رشد واحدهای فناور، 1395 واحد فناوری و 11451 دانشگر شاغل منجر شده است. تحولات روی داده در این عرصه در نمودارهای 5-1، 5-2 و 5-3 قابل مشاهده است.

همانطور که در نمودار 5-4 ترسیم شده، روند اختراعات ثبت شده بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سیر صعودی را نشان می دهد. قبل از انقلاب اسلامی از سال 42 تا 57 تنها 841 مورد اختراع ثبت شده بود که در فاصله زمانی 57 تا 83 تعداد اختراعات ثبت شده به 4640 مورد رسیده است و از سال 84 تاکنون نیز حدود 20000اختراع ثبت شده است که نشان دهنده روند شتابان تحولات علمی و فناوری در کشور هست.

6. طرح و توسعه

گسترش زیر ساخت های فیزیکی در دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و مراکز فناوری برای توسعه این مراکز و تقویت جایگاه علم و فناوری، همواره بعد از انقلاب اسلامی مورد توجه سیاستگزاران و مقامات تصمیم گیر کشور بوده است چه اینکه رشد تعداد دانشگاه ها، افزایش دانشجویان و مراکز پژوهشی و فناوری مستلزم توسعه زیرساخت های فیزیکی گسترده و فضاهای کالبدی در حوزه آموزش عالی است. از اینرو، همانطور که نمودار 6-1 نشان می دهد در حالیکه کل فضاهای کالبدی و توسعه ای دانشگاه ها در سال 1357صرفا حدود 127000 مترمربع بوده، در سال 83 این میزان به بیش از 6000000مترمربع رسیده است. با تلاش های چشمگیر دولت نهم این فضاهای دانشگاهی به بیش از 7740000 مترمربع افزایش یافته است.