سرويس علمی پژوهشی خبرگزاری دانشجويان ايران يا ايسنا، طی گزارشی مهترين دستاوردهای علمی کشور در سال ۱۳۸۵ را اعلام کرد. در اين حرکت جالب که همانند رسم سالانه مجله ساينس در ارائه مهمترين دستاوردهای علمی جهان میباشد، نزديک به نيمی از دستاوردهای اعلام شده در حوزه بيوتکنولوژی (زيستفناوری) است که نکته بسيار قابل توجهی برای مسوولان کشور است.
اين موضوع برای دستاندرکاران تعيين بودجه پژوهش کشور خصوصاْ در زمينه بيوتکنولوژی، نکات قابل تاملی دارد که نتيجهگيری از آن را به خود آنها واگذار مینماييم.
::سعيده جلوسي::
::علي شمس ::
جامعه علمي ايران در حالي سال 85 را به پايان ميبرد كه عليرغم تمامي مشكلات، كمبودها و محدوديتهاي ناشي از عدم تخصيص اعتبارات پژوهشي كافي، موفقيتها و دستاوردهاي ارزشمندي را در عرصههاي گوناگون علمي و پژوهش به دست آورده است.
روند رشد كمي و كيفي توليدات علمي بينالمللي كشور، اگر چه با افتي تامل برانگيز و هشدار دهنده همراه بود ولی دستاوردها و موفقيتهاي باارزش و بعضاْ بيسابقه دانشگران و پژوهشگران ايراني در عرصه فناوريهاي نوين از جمله فناوري صلح آميز هستهاي، زيست فناوري و پزشكي، هوافضا و ... چشماندازهاي اميد بخشي را در افق آينده علمي كشور گشوده است. /p>
تولد نخستين جانور همسانهسازي شده خاورميانه در پژوهشكده رويان و آغاز رسمي پروژه همسانهسازی درماني در اين پژوهشکده و موفقيتهاي ديگر اين پژوهشكده از جمله تهيه نقشه پروتيني سلولهاي بنيادي جنين انسان و كشف شناسه سطحي سلولهاي مزانشيمي، چاپ نخستين مقاله كاملا ايراني در مجله نيچر كه حاصل تحقيقات و تلاشهاي تحسين برانگيز دكتر استكي و همكارانش در حوزه علوم شناختي در روندي تدريجي و هدفمند بوده است، پرتاب نخستين راكت حامل محموله از سوي محققان هوافضاي كشورمان كه با توجه به سياست حركت چراغ خاموش اين حوزه تبليغات چنداني در مورد آن نشد، دستيابي ايران به فناوري توليد آب سنگين و ساير موفقيتهاي پژوهشگران كشورمان در حوزه فناوري هستهاي و به ثمر نشستن چندين پروژه ديگر از جمله طرح توليد داروي تقويت سيستم ايمني (داروي ضدايدز آيمود)، درمان ضايعات نخاعي با پيوند سلولهاي شوان، توليد حيوانات تراريخته (موشهاي ترانسژنيك)، ساخت و عرضه داروي سينووكس (اينترفرون بتاي انساني) پس از سالها يكهتازي داروي اونكس، راهاندازي مجتمع بزرگ توليد داروهاي نوتركيب و دهها موفقيت علمي ديگر را كه با تلاش دانشگران و محققان كشورمان در سال جاري حاصل شد، هر يك به نوبه خود چنان با ارزش و ستودني است كه مطمئنا حاشيه برخي كجسليقگيها، كوچكنمايي يا بزرگنماييها و برخوردهاي غيرعلمي در انتشار خبرهاي علمي نيز نميتواند چيزي از ارزش و حلاوت آنها بكاهد. /p>
تداوم روند رو به رشد توليدات علمي محققان كشورمان كه براساس تازهترين آمار موسسه اطلاعات علمي (ISI) ايران را از لحاظ ميزان كل توليدات علمي نمايه شده در سال 2006، با دو پله صعود نسبت به سال 2005 به جايگاه سي و هفتم جهان ارتقا داد، افزايش شمار دانشمندان ايراني ISI به 12 نفر، افزايش تعداد مقالات پراستناد (Highly Cited Papers) نمايه شده ايران به 26 عنوان و تعداد مقالات داغ (Hot Papers) به چهار عنوان، افزايش رتبه توليد مقالات علمي ايران در اغلب رشتهها به ويژه در زمينه فنآوري نانو كه با چهار پله صعود نسبت به سال 2005 به رتبه سي و دوم جهان و اول جهان اسلام ارتقاء يافت و رشد برخي ديگر از شاخصهاي توليدات علمي - صرفنظر از برخي ابراز ترديدها كه در اهميت افزايش كمي مقالات و مستندات ISI در بازنمايي رشد و توسعه علمي - فنآوري كشور مطرح ميشود - حاكي از استمرار روند رو به رشد سالهاي اخير در زمينه رشد توليدات علمي كشور است كه حتي منابع علمي غربي از آن به عنوان رنسانس علمي ايران ياد ميكنند. /p>
اگر چه نميتوان كاهش نگرانكننده 20 درصدي شيب رشد توليدات علمي نمايه شده در ISI را كه نه پديدهاي طبيعي يا اتفاقي كه به اذعان مسئولان پژوهش كشور ناشي از عدم تخصيص بودجه كافي به وزارت علوم و حذف اعتبارات متمركز حمايت از مقالات ISI در سال جاري است از نظر دور داشت. مسالهاي كه در صورت بيتوجهي و عدم چارهجويي عاجل و جدي براي رفع آن ميتواند رنسانس علمي نوپاي شكننده سالهاي اخير كشور را با چالش جدي مواجه كند. /p>
سال 85 صرفنظر از دستاوردها و موفقيتهاي علمي حاصل شده از لحاظ تاكيد بر اهميت علم و پژوهش در سطح مسئولان عالي كشور و به تبع آن سطوح مختلف مديريتي و اجرايي كشور نيز با نقطه عطفي بزرگ همراه بود. /p>
بيانات راهگشاي مقام معظم رهبري در خصوص چشمانداز علمي كشور در افق آينده و تاكيدات ويژه ايشان بر لزوم تبديل علمگرايي و علممحوري به گفتمان مسلط جامعه در همه بخشها و ضرورت تدوين نقشه جامع علمي به عنوان مهمترين نياز كشور با هدف دستيابي به سطوح بالاي دانش روز و جهش علمي كه در فرازهاي مختلف آن به نكات جزئيتري از ضرورتها و راهبردها تحقق اين مهم از جمله توجه به تخصيص كامل اعتبارات بخش پژوهش اشاره شده بود، نويدبخش چشماندازهايي تازه و پراميد در توجه و حمايت بيش از پيش از پژوهشگران و محققان كشور است و ميتواند راه را براي رفع بسياري از مشكلات و دشواريهاي بخش پژوهش و حركت پوياتر اين بخش هموار سازد. /p>
ايجاد معاونت جديد علمي و فناوري رياست جمهوري نيز كه ميتواند نمودي از توجه به ساختار كلان مديريت علمي كشور باشد اين اميدواري را تقويت ميكند كه جامعه علمي در حال تكوين كشور بتواند عليرغم محدوديتها و مشكلات جدي نظير كاهش سهم اعتبارات پژوهشي كشور در بودجه سال 86 در اين مقطع سرنوشت ساز از تاريخ تحولات علمي كشور، به مدد اصلاح و ساماندهي نظام پژوهشي و فنآوري كشور و افزايش بهرهوري با وجود حجم اندك اعتبارات پژوهشي، روند كنوني حركت پويا و بالنده خود را ادامه دهد