سلطان کربلا

صبر و بردباري

يكي ديگر از صفات نيكو و كليدي انسان، صفت صبر و بردباري است، صبر حالتي است نفساني كه اگر به حدّ اعلاي خود برسد انسان را از بي‌قراري و اضطراب و شكايت از قضاي الهي در برابر حوادث باز مي‌دارد و قدرت ايستادگي در مقابل نفس و خواسته‌هاي آن را پيدا مي‌كند و بر انجام واجبات و طاعات پايدار خواهد ماند؛ به همين جهت در منابع ديني صبر به سه قسم تقسيم شده است؛ صبر در مقابل بلاها و مصائب كه نيكوست، و نيكوتر از آن صبر بر طاعت و بندگي است، و برتر از همه بردباري و استقامت در مقابل گناهان و شهوات است. [21] .

مقدمه

خداوند متعال براي سهولت پيمودن راه هدايت و رسيدن به قلّه‌هاي سعادت، علاوه بر دستورات و كتابهاي آسماني، الگوهاي عملي را نيز معرّفي فرموده است تا مردم با اقتدا به رفتار آنها راه حقيقت و راستي را به درستي و آساني بپيمايند. تمام انبيا از اين افراد مي‌باشند و در رأس همه، پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله قرار دارد.قرآن كريم در مورد اقتدا به پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: «وَلَكُمْ في رَسُولِ اللّه اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»؛ [1] «براي شما در [رفتار] رسول خدا الگوي نيكويي است.»بعد از پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله اسوه‌هاي امّت، امامان معصوم عليهم‌السلام و اهل‌بيت آن حضرت مي‌باشند، و يكي از اين اسوه‌ها، سرور شهيدان، حسين بن علي عليه‌السلام است.

خداوند انسان را آزاد آفريد و قدرت اراده و انتخاب به او بخشيد تا پرتو آن از ميان راههاي مختلف مسير صحيح را برگزيند. آنچه انسان در پرتو شناخت و بدون اكراه و اجبار برگزيد، در راه تحقق و دستيابي به آن تا پاي جان مي‌ايستد، عنصر آزادي به جا و انتخاب درست در تربيت، عنصري گرانبها و كار آمد است، در تربيت فرزندان اجبار ثمري نمي‌بخشد، والدين و مربيان بايد چنان زمينه را آماده كنند كه فرزندان خود راه صحيح را بر گزينند تا بر آنچه به حق برگزيده‌اند، پايبند و استوار باشند، از جلوه‌هاي تربيتي حادثه عاشورا، صحنه آزادي و انتخاب راه بود.
امام حسين عليه‌السلام با اينكه در كربلا به شدت نيازمند داشتن ياور بودند، با كمال صداقت و راستي فرزندان و ديگر ياوران خود را در ادامه مسير آزاد مي‌گذارد و با اينكه بر فرزندان خود حق بزرگ دارد اما هيچگاه راه مبارزه و همراهي خود را بر آنان تحميل نمي‌كند و از اينروست كه مي‌بينيم آنان نيز كه آگاهانه همراهي پدر و امام خويش را برگزيدند در راهش تا آخرين نفس ايستاده و جان خويش را فداي راهش نموده‌اند.

فرزندان وقتي دوران نوزادي و كودكي را پشت سر مي‌گذارند، بر اثر ارتباط بيشتر با اشياء پيرامون و برخورد با موقعيتهاي جديد، سئوالاتي در ذهنشان به وجود مي‌آيد در مقطعي از سن، چنان والدين را «سئوال باران» مي‌كنند كه آنها را به ستوه مي‌آورند. كودكان هرچه رشد عقلاني بيشتري مي‌يابند، سئوالات جدّي‌تري خواهند داشت، بويژه در دوره نوجواني و آغاز جواني، شرايط جديد، تغيير و تحولات، تصميمات بزرگ در زندگي والدين سئوالات بيشتري را در ذهن آنان ايجاد مي‌كند، در چنين وضعيتي بر والدين بصير و آگاه است كه زمينه پرسشگري را براي فرزندانشان فراهم كنند و پاي صحبتهاي آنان بنشينند و با صبر و حوصله به پرسشهاي آنان پاسخ مناسب دهند و ابهامات را مرتفع سازند. حادثه كربلا، كه موقعيت جديدي در زندگي امام حسين عليه‌السلام محسوب مي‌شد، پرسشهايي را در ذهن فرزندان و ديگر همراهان حضرت ايجاد كرد و ذهن كنجكاو آنان را به پرسشگري وا داشت. حسين بن علي عليه‌السلام با درك موقعيت آنها، به سئوالاتشان پاسخهاي مناسب و در خور شأنشان مي‌داد.

بي شك از تلخترين لحظات براي فرزندان خرد سال، لحظه‌ي از دست دادن والدين است. چنين وضعيتي بر فرزندان بسيار ناگوار و طاقت فرسا مي‌نمايد. در چنين شريطي آنان نيازمند توجه و عاطفه‌اند، نيازمند محبت و تسلّي خاطراند.فرزندان و بازماندگان كاروان كربلا هم نظاره گر دل خراشترين صحنه‌ها بوده‌اند. لذا به توجهي عميق نياز داشتند.
از اين رو امام حسين عليه‌السلام با همه گرفتاريهايي كه داشت، وضعيت روحي و رواني فرزندان را پس از شهادت خود پيش بيني كرد و در واپسين لحظات، تنها فرزند بازمانده از خود زين العابدين عليه‌السلام را به توجه و مراقبت و درك وضعيت روحي آنها سفارش كرد و آنچنان شرايط رواني و روحي آنها را ترسيم كرد و مشاوره‌هاي لازم تربيتي را به ايشان ارائه نمود كه شخصي آشنا به مسائل روانشناسي و تربيتي را به شگفتي وا مي‌دارد.

امام عليه‌السلام در واپسين لحظه‌هاي زندگي خويش شرايط ناگواري خانواده و فرزندان غصه يتيمي و از دست دادن نزديكترين عزيزان از يك طرف، طي مسير كربلا تا شام و از شام به مدينه، همراهي دشمنان سنگدل، از طرف ديگر را مجسم كرد. در چنين شرايطي امام عليه‌السلام شيوه دعوت به صبر و برد باري و توجه دادن به نصرت الهي را برگزيد تا با دم حسيني خود روح خسته آنان را توان دوباره ببخشد و عزمشان براي دست يابي به همه اهداف، تقويت نمايند.
در مقاتل آمده است: «هنگامي كه امام عليه‌السلام همه يارانش را ديد كه شهيد شده‌اند، براي وداع به خيمه‌ها آمد و ندا داد: «اي سكينه، اي فاطمه، اي زينب، اي ام‌كلثوم، درود و سلام من بر شما باد» سكينه صدا زد: اي پدر آيا تن به مرگ داده‌اي؟فرمود: كسي كه ياور ندارد، چگونه تن به مرگ ندهد. [8] .

خواست الهي بر اين تعلق گرفت كه علي بن الحسين حجت او بعد از امام حسين عليه‌السلام، بيمار باشد تا جهاد بر او واجب نشود و همچنان زمين از حجت اللهي خالي نگردد و اين وضعيت جلوه ديگري از تربيت حسيني را مي‌طلبيد. در حالي‌كه شدّت مبارزه و مصبيتهاي پياپي كربلا انسان معمولي را چنان به خود مشغول مي‌كند كه همه چيز را فراموش مي‌كند، مربيّ بزرگ كربلا از مسئوليت بزرگ تربيت غافل نماند و چون فرزند خود را نيازمند توجه و مراقبت ديد، بر بالينش آمد و گفتگويي صميمانه به پرسشهاي او در در مورد حوادث كربلا پاسخ داد.
در منابع تاريخي مي‌خوانيم:«... حضرت به سوي خيمه فرزندش زين العابدين آمد و در حالي كه فرزندش بر فرشي از پوستين استراحت مي‌نمود و زينب عليها‌السلام از او پرستاري مي‌كرد، فرزندش را عيادت نمود، وقتي زين العابدين عليه‌السلام نگاهش به پدر افتاد، خواست از بستر بر خيزد. اما از شدّت بيماري قادر به برخاستن نبود. از عمه‌اش زينب عليها‌السلام خواست كه او را كمك كند، زينب خود را تكيه گاه او قرار داد.