تقاضاي پول در اقتصاد اسلامي(5)
نويسنده:
علي سعادت پناه
با جمع افقي تقاضاي پول تك تك افراد و تبديل متغيرهاي خُرد به كلان، به تابع تقاضاي كل جامعه براي ماندههاي حقيقي پول به صورت ذيل دست مييابيم: (24) غ y درآمد ملي حقيقي، غ نرخ تورم،f سطح ايمان جامعه،r سهم سود سپردهاي بانكي غ متوسط نرخ سود سرمايهگذاري در جامعه وb سهم سود بانكها (كارمزد بانكها) است. نكتهاي كه در اين تابع بايد متذكر شويم، نقش سه گانة تغيير سطح قيمتها است. وقتي سطح قيمتها افزايش مييابد، سه تغيير رُخ ميدهد:
1. قدرت خريد پول كاهش مييابد و با فرض ثبات باقي عوامل، براي آن كه تقاضاي حقيقي ثابت بماند، بايد تقاضاي اسمي پول(Md) به ميزان افزايشP ، افزايش يابد. اين اثر با وجودP در مخرج كسرMdP نشان داده شده و در اين جا1P به صورت ضريب متغير وابسته ظاهر ميشود و متغير توضيحي مستقل نيست. 2. در آمد ملي حقيقي(y = YP) كاهش مييابد؛ در نتيجه، تقاضاي معاملاتي و احتياطي و بورس بازي و ساير انواع تقاضاي پول كاهش مييابد. 3. وقتي افزايشP به صورت مستمر با نرخ صعودي باشد، يعني غ افزايش يابد، با فرض ارتباط مستقيم و مثبت بين نرخهاي انتظاري تورم (غ) و نرخ جاري آن و با فرض اين كه نرخ بازده سوداگرانة كالاهاي بادوام مصرفي متناسب با نرخ تورم تغيير ميكند، در اين صورت افزايش غ سبب تبديل بيشتر پول به كالاهاي بادوام شدهmd كاهش مييابد. نتيجه با توجه به جواز كنز به مفهوم نگهداري پول به انگيزة بورسبازي و جواز بورسبازي به مفهوم خريد و فروش به انگيزة دستيابي به سود از طريق پيشبيني قيمتها در بازار دارايي، در شريعت اسلام، به روشني ميتوان ادعا كرد كه در اقتصاد اسلامي، گرچه نرخ بهره و بازار اوراق قرضه وجود ندارد، تقاضاي پول به انگيزة بورسبازي افزون بر تقاضاي پول به انگيزة معاملاتي و احتياطي وجود دارد كه تابعي مستقيم از درآمد ملي حقيقي و تابعي معكوس از نرخ تورم (0P)، سهم سود سپردهگذاران(r) و نرخ سود سرمايهگذاري (0( p و كارمزد بانك(b) است. بر اين اساس ميتوان براي تحليل طرف تقاضاي اقتصاد اسلامي از الگويIS - LM استفاده كرد؛ ولي پرسش اساسي آن است كه متغير اصلي كه دو بازار كالا و خدمات و بازار دارايي را به يكديگر مرتبط ميسازد، كدام است. پاسخ به اين پرسش پس از تحليل تابع مصرف و سرمايهگذاري كل و تبيين مكانيزم عرضة پول و متغيرهاي مؤثر در آن ميسر است. پينوشتها 1استاديار پژوهشگاه فرهنگ و انديشة اسلامي. .3. Laurence Harris: Monetary Theory, P.2 .3 هيكس معتقد بود: ميتوان پولي را تصور كرد كه واسطة معاملات باشد و در عين حال، وسيلة ذخيرة ارزش نباشد. وي بر اين مطلب در قالب مدلي كه در آن فرض ميشود در پايان هر روز در بازار، همة حسابهاي بانك صفر ميشود، استدلال ميكند. لُرنس هريس در كتاب پيشين اثبات ميكند كه در همان مدل فرضي نيز پول ذخيرة ارزش است. ر.ك: .10 - 8Ibid, PP. .4 ر.ك. احمد حسن: الاوراق النقديه في الاقتصاد اسلامي، ص 43و44 و عدنان خالد التركماني: السياسة النقدية و المصرفيه في الاسلام، ص 54 و 55. .5 ر.ك. احمد حسن: الاوراق النقديه في الاقتصاد الاسلامي، ص 44. .6 عدنان خالد التركماني: السياسة النقدية و المصرفيه في الاسلام، ص 57 - 59. .7 يوسف كمال محمد: فقه الاقتصاد النقدي، ص 30. .8 توبه: (9) آية 34 و 35. كساني را كه طلا و نقره را كنز ميكنند و آن را در راه خدا خرج نميكنند، به عذاب دردناك بشارت ده. .9 احمد حسن: الاوراق النقدية في الاقتصاد الاسلامي، ص 45 - 46. .10 ر.ك. سيد حسين ميرمعزي: «مفهوم كنز در اقتصاد و از ديدگاه انديشمندان اسلامي»، نامة مفيد، بهار 82 . .11 ر.ك. سيد حسين ميرمعزي: «بورس بازي از ديدگاه فقه»، فصلنامة اقتصاد اسلامي، بهار 82، شمارة 9، ص 51 64 .12 ر.ك. ايرج توتونچيان: پول و بانكداري اسلامي، ص 76 - 156. .13 ر.ك. يوسف عبدا الزامل، بوعلام بن جيلالي: اقتصاد كلان با نگرش اسلامي، ترجمه نصرا خليلي تيرتاشي، ص 137 - 142. .14 وي از تقاضاي احتياطي پول سخني به ميان نياورده است. همچنين نفرموده كه چراMb تابعي از سطح عمومي در آمد(Y) نيست. افزون بر اين به نظر ميرسدMb تابعي از سهم سود صاحبان وجوه از كل سود سرمايه گذاري است، نه نرخ داخلي بازده سرمايه. براي اطلاع بيشتر از نظر او، ر.ك: بيژن لطيف: «مقالة مباني تقاضاي پول در نظام اقتصاد اسلامي» در مجموعه مقالات فارسي نخستين مجمع بررسيهاي اقتصاد اسلامي، ج 3، سياستهاي مالي، ص 23 - 43. .15 مقصود از بورسبازي، خريد و فروش به انگيزة سود از طريق پيشبيني قيمتها، در چارچوب احكام و قوانين شرع است. Growth, Stability and Inflation in an Islamic Macro»6. Mohamad Fahim Khan: 1 - 350in Lessons in Islamic Economics by Monzer Kahf, Vol (1), PP. «Framework .351 7. Mohsin S. Khan Principles of Monetary Theory and Policy in an Islamic Framework1 LECTURES ON ISLAMIC ECONOMICS by AUSAF AHMAD, KAZIM RAZA .326 - 325AWAN, P. .18 ر.ك: محمد انور: الگوي اقتصاد بدون ربا، ترجمه، اسدا فرزين وش، ص 47 - 50. .19 نسخة اصلي در دست نيست و محتمل است كه مترجم غفلت كرده باشد. .20 هادي عربي: نگرشي بر تعادل همزمان طرف تقاضا در اقتصاد اسلامي، پاياننامة كارشناسي ارشد اقتصاد، ص 145 - 157. .21 مقصود، پول نقد، سكه و مسكوك و همچنين حسابهاي جاري است. .22 مقصود، قرضالحسنة پسانداز و ساير صورتهاي قرضالحسنه (مانند پرداخت مستقيم به نيازمندان يا افتتاح حساب در صندوقهاي قرضالحسنه) است و شامل حسابهاي قرضالحسنة جاري نميشود. .23 اين الگو در كتاب اقتصاد كلان، ويليام اچ برانسون، ترجمة شاكري ج 2، ص 418 شرح داده شده و آقاي عربي نيز در پايان نامة كارشناسي ارشد خود تحت صورت «نگرشي بر تعادل همزمان طرف تقاضا در اقتصاد اسلامي»، ص 152 با فرض آن كه در اقتصاد فقط پول و اوراق سهام وجود دارد، از اين روش استفاده كرده است. براي جلوگيري از طولاني شدن بحث علاقهمندان را به اين تحقيق ارجاع ميدهيم. .24 با اين فرض كه قيمت كالاهاي مصرفي بادوام، متناسب با سطح عمومي قيمتها رشد ميكند. منابع و مآخذ أ. فارسي 1. ميرمعزي، سيد حسين: «مفهوم كنز در اقتصاد و از ديدگاه انديشمندان اسلامي»، نامة مفيد، بهار 82. 2. ميرمعزي، سيد حسين: «بورسبازي از نگاه فقه»، فصلنامة تخصصي اقتصاد اسلامي، شمارة 9، بهار 82. 3. توتونچيان، ايرج: پول و بانكداري اسلامي و مقايسة آن با نظام سرمايهداري، انتشارات مؤسسة فرهنگي - هنري توانگران، چ اول، ديماه 1379 ش. 4. الزامل، يوسف عبدا و بو علام جيلالي: اقتصاد كلان با نگرش اسلامي، ترجمة نصرا خليلي تيرتاشي. 5. لطيف، بيژن: «مباني تقاضاي پول در نظام اقتصاد اسلامي»، مجموعة مقالات فارسي نخستين مجمع بررسيهاي اقتصاد اسلامي، بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي، 1370 ش. 6. محمد، انور: الگوي اقتصاد بدون ربا، ترجمة اسدا فرزين وش، مؤسسة تحقيقات پولي و بانكي، 1375 ش. 7. عربي، هادي: نگرشي بر تعادل همزمان طرف تقاضا در اقتصاد اسلامي، پاياننامة كارشناسي ارشد رشتة اقتصاد، دانشكدة اقتصاد دانشگاه تربيت مدرس. 8. برانسون، ويليام اچ: اقتصاد كلان، ترجمة عباس شاكري، نشر ني، چ اول، 1373 ش. ب. عربي 1. احمد، حسن: الاوراق النقدية في الاقتصاد الاسلامي، قيمتها و احكامها، دار الفكر، دمشق، 1999 م. 2. التركماني، عدنان خالد: السياسة النقدية و المصرفيه في الاسلام، عمان، مؤسسة الرسالة، 1988 م. 3. يوسف كمال، محمد: فقه الاقتصاد النقدي، دار الصابوني - دار الهدايه، 1993 م / 1414 ق. ب. انگليسي .1981. Laurence Harris: Monetary Theory, McGraw - Hill, 1 Growth, Stability and Inflation in an Islamic Macro Frame». Mohamad Fahim Khan: 2 in Lessons in Islamic Economics, by Monzer Kahf, Islamic Development Bank, «Work 814 (H) - 8991 (G).1Islamic Research and Training Institute, Principles of Monetary Theory and Policy in an Islamic Economics,». Mohsin Khan: 3 im Raza Awan, Islamic Development Bank, Islamic Research andzby Ausaf Ahmad and Ka 214 (H) - 2991 سيد حسين ميرمعزي منبع:www.eghtesad-e-eslami.org موضوع:اقتصاد اسلامي
تقاضاي كل جامعه براي ماندههاي حقيقي پول
