بررسي ماهيت فقهي عقد استصناع
نويسنده:
علي سعادت پناه
اوراق استصناع، جایگزین اوراق قرضه و مكمل اوراق مشارکت دولتی و بانک مرکزی، محسوب می شود و به کارگیری عقد استصناع و اوراق مبتنی بر آن، در عملیات بانكداری اسلامی و بانک مرکزی، نقش مهمی در رونق و کارایی عملیات بانکی بدون ربا، ایفا می کند. حجت الاسلام "محمد نقی نظرپور" استاد دانشگاه پیرامون ماهیت فقهی و كاركرد بانكی عقد استصناع و معرفی اوراق استصناع با دین پژوهان به گفتگو پرداخته که در زیر به بخشی از گفتگو اشاره می کنیم. بفرمائید اوراق استصناع چه نوع اوراقی است و از چه زمانی این اوراق مرسوم شده است؟ یكی از قراردادهایی كه امروزه كاربرد بسیار گسترده ای دارد، قرارداد استصناع یا سفارش ساخت است.
نويسنده:
علي سعادت پناه "سیدعباس موسویان" دبیر کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار، در خصوص مسائل فقهی معاملات فارکس گفت: شکل ساده معاملات فارکس از نظر شرعی اشکالی ندارد، زیرا تمام شرایط معامله را دارد و شرطی که مخالف شرع باشد، قید نشده است. موسویان ادامه داد: اگر این نوع معامله از طریق اینترنت نیز انجام گیرد و تمام شرایط معامله در آن رعایت شود، به طور شرعی جایز است. وی توضیح داد: شکل ساده بازار فارکس، بازاری است که در آن ارزهای مختلف مانند دلار، یورو، پوند، ین و.... در مقابل هم معامله میشوند. در این بازار یک ارز را در مقابل ارز دیگری خرید و فروش میکنند.
نويسنده:
علي سعادت پناه بانکها تسهیلات و خدمات فراوانی را ارائه میکنند. بخشی از این خدمات عبارتند از: 1- قبول سپردههای بانکی : سپرده های بانکی ممکن است اولا سپرده جاری باشد که بانک آن را به عنوان قرض قبول میکند و بهرهای به آن تعلق نمیگیرد. دوما" ممکن است این سپردهها به شکل سپرده ثابت نیز باشد که بانک به وکالت از سوی سپرده گذار در آن تصرف میکند. حالت سوم، سپردههای حقیقی است مانند اشیاء قیمتی که صاحبان آن برای حفظ اموال خویش آنها را به بانک میسپارند و بانک نیز در برابر این خدمت، مزد دریافت مینماید.
نويسنده:
علي سعادت پناه اجاره تعهدات: اجاره تعهدات (لیزینگ)، نوعی قرارداد مبادلهای است که ممکن است در آن دارایی مورد مبادله و مبلغ مبادله، معوق باشند. در قراردادهای اجاره تعهدات ممکن است که دارایی مورد اجاره در زمان حال وجود خارجی نداشته باشد، اما قرارداد اجاره درخصوص آن منعقد شود. بهعنوان مثال قرارداد اجاره درخصوص اجاره یک واحد آپارتمان به مدت هفت سال منعقد میشود و آپارتمان یادشده پس از گذشت دو سال ساخته و تکمیل خواهد شد. از طرفی ممکن است مبالغ اجاره نیز در زمان عقد قرارداد و یا در تاریخهای مشخصی در آینده پرداخت شوند. بنابراین در قرارداد اجاره یادشده، دارایی مورد مبادله (آپارتمان) و مبلغ مبادله (مبالغ قابل پرداخت بعدی) تا دورههای بعدی، معوق باقی میمانند.
نويسنده:
علي سعادت پناه • پرهیز از ارائه سرویسها و سرمایهگذاریهای غیراخلاقی تمامی محققین و پژوهشگران شریعت اتفاقنظر دارند که سرمایهگذاری در بخشهای بازرگانی غیراخلاقی مانند سرمایهگذاری در شرکتهای دخانیات، کارخانجات شرابسازی، ناپسند و ممنوع است. ابزارهای مالی اسلامی ابزارهای مالی اسلامی و قراردادهای مالی اسلامی را میتوان مطابق قوانین اسلامی و ممنوعیت ربا و بهره در سه طبقه قراردادهای مشارکتی، قراردادهای مبادلهای و داراییهای مالی جای داد.
نويسنده:
علي سعادت پناه اگرچه استفاده از ابزارهای مالی مبتنی بر بهره در اقتصاد اسلامی منع شده است، اما در مقابل، ابزارهای مالی اسلامی توانستهاند این خلأ را پر کنند و اندیشمندان مسلمان در حال ابداع ابزارهای مالی اسلامی جدیدی هستند که بر مشارکت در سود تمرکز دارند. بهعنوان مثال در بعضی از کشورهای اسلامی صکوک بهعنوان یک ابزار مالی اسلامی جدید با پشتوانه داراییها مورد استفاده قرار گرفته است و ایران نیز در حال بررسی این ابزار مالی است. بنابراین ممنوعیت بهره، مانع رشد و توسعه ابزارهای مالی اسلامی نیست. درخصوص ادعای استقلال اقتصاد از مذهب نیز باید اذعان داشت که این فرض با رشد و توسعه روزافزون صنایع مالی اسلامی و تمایل بسیاری از کشورها به نظامهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بر مبنای اصول اسلامی در تضاد است. چارچوب زیربنایی نظام مالی اسلامی از مجموعهای قوانین و مقررات تشکیل شده است که به شریعت نسبت داده میشوند و تابع جنبههای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و مذهبی جوامع اسلامی است.
نويسنده:
علي سعادت پناه راهحلهایی که در این قسمت مطرح میشود، برخی در حال حاضر از سوی بعضی از بانکهای بدون ربا در مورد برخی مطالبات معوق به اجرا در میآید و برخی در حد نظر و پیشنهاد است که از سوی برخی اندیشمندان اسلامی ارائه شده و هنوز زمینة اجرا ندارد. هـ ـ1. اجرای وثیقهها و ضمانت برخی برای حل مشکل تأخیر تأدیه پیشنهاد میکنند که بانکها از متقاضیان تسهیلات وثیقهها و ضمانتهای کافی و معتبر دریافت کنند و در مواقع تخلف و تأخیر تأدیه با به اجرا گذاشتن آنها مطالبات خود را وصول کنند.
نويسنده:
علي سعادت پناه قبل از بررسی راهکارهای پیشنهادی برای حل مشکل تأخیر تأدیه لازم است با توجهبه علل و عوامل، آثار و نتایج تأخیر تأدیه، معیارهای مشخصی برای ارزیابی ارائه کنیم. به نظر میرسد زمانی یک راهکار میتواند در حل این مشکل موفق باشد که حداقل معیارهای زیر را دارا باشد. ج ـ1. جواز شرعی راهکار پیشنهادی باید افزون بر خالی بودن از ربای محرّم، از جهات دیگر نیز اشکال شرعی نداشته باشد و بر اساس روابط حقوقی مجاز طراحی شده باشد.
بررسی فقهی معاملات فارکس
ملاکهای پذیرش تسهیلات و خدمات بانکی از دیدگاه اسلام
خدمات بانکها
ابزارهای مالی اسلامی و توسعه اقتصادی(3)
ابزارهای مالی اسلامی و توسعه اقتصادی(2)
ابزارهای مالی اسلامی و توسعه اقتصادی(1)
بررسی راهکارهای حل مشکل تأخیر تأدیه در بانکداری بدون ربا(6)
هـ. راهکارهای پیشنهادی برای حل مشکل تأخیر تأدیه در بانکداری بدون ربا
بررسی راهکارهای حل مشکل تأخیر تأدیه در بانکداری بدون ربا(5)
ج. معیارهای راهکار مطلوب برای حل مشکل تأخیر تأدیه
