دامنه وظيفه توانگران در برابر فقيران از منظر دين (3)
نويسنده:
علي سعادت پناه
بخش اول: اصل «عدم جواز تصرف در اموال ديگران» در همه جوامع، اگر افراد و شهروندان در چارچوب قوانين معتبر حاكم و رعايت اصول آن به فعاليت اقتصادي بپردازند، مالك دستاوردهاي خويش و مسلط بر آن اموال محسوب شده و لذا هيچ كس بدون رضايت آنان حق تصرف در اموالشان را ندارد. با وجود گستردگي دامنه اختلاف آئينها و قوانين جوامع گوناگون، به اموالي كه در چارچوب قوانين مورد پذيرش هر جامعه به دست آمده باشند، در آن جامعه به ديده احترام نگريسته ميشود. در نتيجه ميتوان گفت در ميان عقلاء سيرهاي مستمر مبني بر احترام اموال شهروندان جامعه وجود دارد مگر اينكه احراز شود اموال از راههاي غير قانوني جمع شده اند.
نويسنده:
علي سعادت پناه دستيابي جامع به هر نوع نگرش ـ و از جمله نگرش ديني ـ درباره فقر نيازمند بررسي آن ديدگاه در سه مرحله زيرين دارد. الف) تركيب منابع ثروت و نحوه توزيع دارائيهاي اوليه ب) سهم عوامل توليد ج) توزيع مجدد درآمدها دو مرحله نخست به زمينه هاي پيدايش فقر مربوط شده و سومين مرحله نيز به مبارزه با فقر پس از شكلگيري آن ميپردازد.
نويسنده:
علي سعادت پناه گستردگي و عمق فقر در جوامع مسلمان ضرورت طرح دقيق و علمي اين پديده را در حوزههاي علمي ايجاب ميكند. پرسشهاي بسياري در اين زمينه وجود داشته كه پاسخهايي متقن همراه با تأمل مي طلبد. وظيفه توانگران در برابر فقر محرومان و دامنه آن از منظر اسلام، يكي از مسائل قابل طرح است. اين نوشتار ميكوشد تا با پيروي از روش علمي به بررسي اين موضوع بپردازد. زمينه بحث پديده فقر يكي از موضوعات مهم عصر ما در كشورهاي توسعه نيافته ميباشد. حضور اين پديده شوم به صورتي گسترده و پيامدهاي تلخ و ناگوار آن، ضرورت طرح عميق و علمي اين پديده و بررسي همه جانبه آن را ميطلبد.
نويسنده:
علي سعادت پناه در كتاب هاى فقهى شيعه، نظير سرائر ،انوارالفقاهه، الكافى، الغنيه، المقنعه، المراسم، النهاية، شرايع الاسلام، قواعدالاحكام، الخلاف، جواهرالكلام، نهاية، از عدم سلطه كفار بر مسلمانان به عنوان قاعده نفى سبيل ياد شده است. در فقه اهل سنت به تفاوت مسلمان و كافر در موارد زير اشاره شده است: دِيْن ناشى از فروش خمر، ورود به مساجد، ذبيحه و صيد كفار، اموال قبل از فتح در دارالحرب، شرايط جهاد، امنيت جان و مال، اجاره به نفع كافر، عقد صلح، ولايت خاص و عام، شرايط قاضى، تغليظ يمين، بيّنه و شهادت، ارث و....
نويسنده:
علي سعادت پناه 3. مفهوم آيات و روايات دال بر عزت براي تبيين اين استدلال لازم است توجه كنيم كه دستورها و آموزه هاي شريعت مقدس اسلام، دلالت مي كنند كه عزت و شرف و برتري تنها در گرو پيروي از قوانين نجات بخش اسلام است. در اين باره شواهد بسياري از آيات و روايات را مي توان نشان داد. الف ـ آيات: واژه عزت و مشتقات آن بيش از 140 مورد در قرآن تكرار شده است. بسياري از اين آيات به گونه اي از گونه هاي دلالت مانند صراحت، تضمن، التزام و انواع ديگر، دلالت مي كنند كه عزت و برتري ويژه خداوند متعال و بندگان شايسته و مؤمنان است.
نويسنده:
علي سعادت پناه ب) ادله لبّي 1. اجماع قواعد نگاران از جمله ادله قاعده نفي سبيل را اجماع دانسته اند. صاحب القواعد الفقهية مي نويسد: الثالث هو الاجماع المحصل القطعي علي انه ليس هناك حكم مجهول في الاسلام يكون موجباً لتسلط الكافر علي المسلم بل جميع الاحكام المجعولة فيه روعي فيها علو المسلمين علي غيرهم. سومين دليل اجماع محصل قطعي است بر اينكه در اسلام حكمي كه سبب سلطه كافر بر مسلمان شود جعل نشده است، بلكه در جعل تمامي احكام در اسلام برتري مسلمانان رعايت شده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه ادله اثبات قاعده ادله اي كه مي توان جهت اثبات اعتبار و حجيت قاعده بدان تمسك جست عبارتند از: الف) ادله لفظي مهم ترين دليل بر اثبات مفاد قاعده، ادله لفظي است؛ زيرا ادله لبي، بر فرض صحت و تمام بودن، اطلاق ندارد و در موارد شك قابل تمسك نيست؛ بر خلاف ادله لفظي كه اطلاق دارد و در موارد شك نيز قابل استدلال است. از سوي ديگر، الفاظ قاعده برگرفته شده از ادله لفظي است و اين نشانگر آن است كه مستند اصلي در نظر قواعد نگاران ادله بوده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه آيات و روايات بسياري دلالت دارند كه هر گونه ارتباط و داد و ستدي كه موجب سلطه بيگانگان بر مسلمان شود، اعم از سياسي، اقتصادي، فرهنگي و نظامي، ناروا است و جايز نمي شمارند. فقها از اين مطلب تحت عنوان قاعده نفي سبيل ياد مي كنند. فقهاي شيعه و اهل سنت مفاد قاعده نفي سبيل را پذيرفته و بر اساس آن احكام شرعي بسياري را استنباط كرده اند. از جمله حرمت فروش قرآن ، رهن قرآن، فروش احاديث نبوي و كتابهاي موعظه و دعا و تربت ضريح امامان و پرده كعبه و زمينهاي اماكن مقدس به كافران.
دامنه وظيفه توانگران در برابر فقيران از منظر دين (2)
دامنه وظيفه توانگران در برابر فقيران از منظر دين (1)
چكيده
قاعده نفی سبیل در فقه (5)
قاعده نفى سبيل در فقه اسلامى
قاعده نفی سبیل در فقه (4)
قاعده نفی سبیل در فقه (3)
قاعده نفی سبیل در فقه (2)
جايگاه قاعده
قاعده نفی سبیل در فقه (1)
