هدف اقتصاد اسلامی از منظر قرآن کریم
نويسنده:
علي سعادت پناه
برای بسیاری از دانشجویان رشتهی اقتصاد و رشته های مرتبط به آن همواره این سوال در ذهن، بیپاسخ مانده است که علم اقتصاد اسلامی چیست و چه تفاوت ماهوی با علم اقتصاد متداول دارد و اصولا چرا باید اقتصاد را به اسلامی و غیر اسلامی متّصف کرد؟ البته این نوشتار، کوتاهتر از آن است که بتواند به تمام این سوالات پاسخ بدهد، اما کوشش نگارنده بر آن است که در مطلبی اجمالی، به تفاوت اصلی و ماهوی هدف اقتصاد اسلامی با اقتصاد سرمایهداری بپردازد. برای نیل به این مقصود، ابتدا باید گریزی کوتاه به برخی از مبانی اقتصاد رایج بزنیم. گزارههائی در مورد دئیسم، اومانیسم، اصالت لذت، فرض آگاهی فرد نسبت به نفع خویش، و نهایتا تعریف علم اقتصاد!
نويسنده:
علي سعادت پناه عامل پاي بندي به آموزه هاي وحياني: پاي بندي و عمل به آموزه وحياني الهي از اسباب بهره مندي از توسعه اقتصادي و دست يابي به شكوفايي و رشد اقتصادي دانسته شده است. بنابراين اگر جامعه اي به قوانين و تعاليم وحياني مانند تعاليم و آموزه هاي قرآن عمل نكند نمي تواند انتظار داشته باشد كه به رشد و شكوفايي اقتصادي درست و واقعي دست يابد. در تحليل قرآن عمل به آموزه هاي وحياني (تورات و انجيل و قرآن) عاملي مهم براي دست يابي به توسعه اقتصادي دانسته شده و در آيه 66 سوره مائده به اين مهم اشاره و تاكيد شده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه عوامل معنوي شكوفايي اقتصادي: قرآن دست كم از 7 عامل معنوي در حوزه رشد اقتصادي و شكوفايي آن سخن به ميان آورده است. به نظر مي رسد كه اين عوامل مي تواند به عنوان عوامل كلي و اصلي قلمداد شوند و يا مي تواند (در برخي موارد) به عنوان عامل مصداقي و جزيي از يك عامل اصلي به شمار آيد. با اين همه براي روشن شدن مطلب و ديدگاه و نگرش قرآن به اين مسئله همان گونه كه قرآن تاكيد ورزيده است به اين عوامل به صورت جداگانه پرداخته مي شود.
نويسنده:
علي سعادت پناه هنگامي كه از عوامل اقتصادي سخن گفته مي شود مي بايست به دو دسته عوامل مادي و معنوي اشاره كرد. بنابراين در اين جا بر پايه اين بينش و نگرش به تحليل عوامل پرداخته شده و هر دو دسته را به طور جداگانه مورد تحليل و بررسي قرارمي دهيم.
عوامل مادي رشد اقتصادي: قرآن به سه مسئله به عنوان عوامل اصلي در حوزه عوامل مادي رشد اقتصادي توجه مي دهد كه دو امر آن بيرون از حوزه انسان و مرتبط به عوامل بيروني است و تنها يكي از اين عوامل به حوزه انساني به شكل مستقيم ارتباط پيدا مي كند.
نويسنده:
علي سعادت پناه اقتصاد در نگرش اسلامي به گونه اي تعريف و تبيين مي شود كه ارتباط تنگاتنگ و استواري با معنويت مي يابد. از اين رو، اقتصاد اسلامي داراي هويت خاص مي شود و تفاوت محسوسي با شيوه ها و روش ها و حتي اهداف اقتصاد غيراسلامي پيدا مي كند. بنابراين سخن گفتن از اقتصاد اسلامي نه تنها معنا و مفهوم مي يابد بلكه تفاوت هايي را سبب مي شود كه مي بايست در حوزه عمل اقتصادي و فعاليت هاي اقتصادي خود را نشان دهد.
نويسنده:
علي سعادت پناه ج- تأثير سياست مالي بر تثبيت اقتصادي امروزه سعي مي شود با استفاده از ابزارهاي سياست مالي و پولي روند رشد اقتصادي را با ثبات و پايدار سازند و از نوسانات شديد در جهت مثبت و منفي جلوگيري کنند. زيرا رشد خيلي شديد همراه با تورم افسار گسيخته بعد از کوتاه زماني به رکود خواهد انجاميد. به عبارتي، هم تورم و افزايش سطح عمومي قيمت ها هزينه هايي دارد و هم رکود؛ تورم باعث افزايش اختلاف طبقاتي، تشديد نابرابري به نفع سرمايه داران و به زيان دريافت کنندگان حقوق و دستمزد و اشخاص آسيب پذير مي شود.
نويسنده:
علي سعادت پناه مي دانيم که ماليات، اثر انقباضي و مخارج، اثر انبساطي دارد. به اين معنا، افزايش ماليات، باعث مي شود که بخشي از درآمد مردم به دولت منتقل شود و مخارج مصرفي مردم کاهش يابد. اگر مردم کاهش در مصرف را از پس انداز جبران نکنند، قدرت خريد و به دنبال آن تقاضا تنزل مي يابد. در مقابل، مخارج دولت اعم از هزينه هاي سرمايه گذاري، پرداخت هاي انتقالي و مصارف اداري، اثر انبساطي دارد.
نويسنده:
علي سعادت پناه از ديدگاه اسلام، سه ابزار براي اعمال برنامه هاي دولت و هدايت فعاليت هاي اقتصادي در مسير مطلوب و تأمين اهداف اقتصادي وجود دارد: الف- ماليات ها اگر نرخ ماليات هاي اسلامي را ثابت در نظر بگيريم (هرچند شواهد تاريخي به انعطاف پذيري آن گواهي مي دهد، نحوه يهزينه کردن آن تأثيرانبساطي و انقباضي بر اقتصاد مي گذارد. همچنين است سازوکار خودکاري که ماليات به نرخ ثابت به همراه دارد.
آموزه هاي قرآني و تبيين عوامل رشد اقتصادي (4)
آموزه هاي قرآني و تبيين عوامل رشد اقتصادي (3)
آموزه هاي قرآني و تبيين عوامل رشد اقتصادي (2)
¤عوامل رشد اقتصادي در قرآن:
آموزه هاي قرآني و تبيين عوامل رشد اقتصادي (1)
سياست هاي مالي ازديدگاه قرآن (6)
سياست هاي مالي ازديدگاه قرآن (5)
تأثيرسياست هاي مالي بر اقتصاد (از ديدگاه قرآن)
سياست هاي مالي ازديدگاه قرآن (4)
ابزارهاي سياست مالي از ديدگاه قرآن
