سیره اقتصادی امام باقر(ع) (تولید، مصرف، امداد)
نويسنده:
علي سعادت پناه
در یک نگاه
در امور معیشتی و اقتصادی، «منابع درآمد» و «مصارف آن» از مباحث اصلی می باشد؛ از این رو، زیبنده است این دو موضوع را در زندگی امام محمدباقرعلیه السلام مورد بررسی قرار دهیم.
الف) منابع مالی
منابع پولی و مادّی امام باقرعلیه السلام و دیگر ائمّه معصوم علیهم السلام عبارت بود از:
1. کار و کوشش (کشاورزی، دامداری، تجارت و کارگری)؛
2. موقوفات معصومان علیهم السلام؛
3. هدایای شیعیان و نذورات مردمی؛
4. خمس.(1)
نويسنده:
علي سعادت پناه اقتصاد در لغت به معنای راست و مستقیم است . بر همین اساس در قرآن به معنای قصد و اعتدال آمده است (1) . در اصطلاح نیز به معنای کند و کاو و گزینش و اتخاذ روش های صحیح برای بهره برداری از منابع اقتصادی، برای تولید کالاها و خدمات و توزیع آنها در جهت مصرف است .
نويسنده:
علي سعادت پناه حـرام خـوارى ورواجِ رشـوه دادن و رشـوه خـوردن پـيـامدها ومفاسد زيادى دارد كه در زير به چند نمونه از آنها اشاره مى كنيم : ومـلت رابـه خـاك سـيـاه نـشـاند. چنان كه در رويارويى امام حسن مجتبى عليه السلام بامعاويه ، سـرداران لشـكـر او بـا رشـوه هـاى مـعاويه ، بانيروهاى تحت امر خويش به معاويه پيوستند و بـديـن وسـيـله سـپـاه امـام را در بـرابـر نـيـروهـاى مـعـاويـه متزلزل كردند و شد آنچه نبايد مى شد.(430)
نويسنده:
علي سعادت پناه يكى از پديده هاى ناهنجار اقتصادى كه گريبانگير بيشتر جوامع انسانى است ، (رشوه خوارى )مـى بـاشـد كـه بـسـان آفتى ويرانگر، تاروپود قانون ومقررات را ازهم گسيخته وسبب هرج ومرج مى گردد. رشوه ،آن مزد ومالى است كه براى از بين بردن حقّ دهند، يا جهت حقّ نمودن باطلى دريافت نمايند و(رَشا) يعنى رشوه داد، منحرف كرد.) (421) رشـوه بـه دوقسمِ رشوه در حكم وقضاوت و رشوه براى راه افتادن كارو تسريع درآن ، تقسيم مـى شود؛ رشوه درحكم ، براى دهنده وگيرنده آن حرام بوده ودر روايات ازآن به عنوان كفر به خدا و رسول ، يادشده است .
نويسنده:
علي سعادت پناه بـراى حـفـاظـت هـر چـه بـهـتـر از امـوال عـمـومـى از دسـتـبـرد، حـيـف وميل ، جابه جايى نابجا ومانند آن راههاى زير پيشنهاد مى شود : نخستين گام اصولى در راه حفظ اموال عمومى است كه اگر به گونه اى دقيق وطبق ضابطه ـ نه بـارابـطـه ـ انـجـام گـيـرد، بـسـيـار سـودمـنـد خـواهـد بـود. عـقـل سـليم نيز حكم مى كند كه كار را بايد به كاردان سپرد، منظور از افراد كاردان وشايسته كسانى اند كه داراى ويژگيهاى زير باشند: حافـظـان امـوال عـمـومـى ، اعـتـقاد راسخ به خدا و پيامبرصلى الله عليه وآله نداشته باشند به آسـانـى در امـوال مردم دست به خيانت مى زنند؛ زيرا نه خدا را حاضر وناظر كارخويش مى دانند تـا ازاو شـرمـشـان آيـد ونـه قـيـامـتـى را بـاور دارند كه ازحساب وكتاب و عذاب آن واهمه داشته باشند.
نويسنده:
علي سعادت پناه هـرگـونـه سـوء اسـتـفـاده ، حـيـف و مـيـل و سـُسـتـى نـسـبـت بـه بـيـت المـال خـيـانـت مـحـسـوب مـى شـود كه بطور جدى بايد از آن پرهيز كرد؛ زيرا اميرمؤ منان عليه السلام فرموده است : ( اَعْظَمُ الْخِيانَةِ خِيانَةُ الاُْمَّةِ) (397) بزرگترين خيانت ، خيانت به امّت است .
نويسنده:
علي سعادت پناه حرص به معناى زيادت جويى و آزمندى است .(364) طمع به معناى چشمداشت وتوقّع در اموال مردم است . (365) و در اصطلاح ، حرص صفتى نـفـسانى است كه انسان را به گرد آوردن آنچه بدان نياز ندارد برمى انگيزد، بى آن كه به حدّ و مقدار معيّنى اكتفا كند.(366) وطمع عبارت است ازتوقّع داشتن در اموال مردم .(367)
نويسنده:
علي سعادت پناه ديـن مـقـدّس اسـلام ، نه تنها ثروتمندى وتهيدستى را معيار ارزش انسانها نمى داند، بلكه به پـيـروانش دستور مى دهد باافراد فقير ومحروم بگونه اى آبرومندانه ودلسوزانه رفتار كنند وثروت وشادى خويش رابا آنان تقسيم كنند. قرآن كريم مى فرمايد: (وَاصـْبـِرْ نـَفـْسـَكَ مَعَ الَّذينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداوةِ وَ العَشِىِّ يُريدوُنَ وَ جْهَهُ و لاتَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُريدُ زينَةَ الْحَيوةِ الدُّنْيا...) (348) نـفـس خـويـش راهـمراه كسانى پايدار بدار كه خداى خود را به صبح وشام مى خوانند و وجه خدا راخواهانند ودر طلب زينت زندگى دنيا چشمان (نظر وتوجّه )خود را از آنان مگردان .
اقتصاد در سیره پیشوایان
اقتصاد، یکی از ارکان اصلی حفظ نظام و اقتدار آن است که پشتوانه استواری برای استقلال و مسایل سیاسی، علمی، فرهنگی و اخلاقی است که خداوند آن را مایه قوام و استحکام جامعه قرار داده است آن جا که می فرماید: «ولا تؤتوا السفهاء اموالکم التی جعل الله لکم قیاما; اموال خود را که آن را خداوند وسیله قوام شما قرار داده به دست سفیهان نسپارید .» (2)
پيامدهاى رشوه خوارى
پيامدهاى رشوه خوارى
الف ـ فساد مالى وادارى
رشوه و نكوهش اسلام از رشوه
مفهوم رشوه
راههاى حفظ بيت المال
انتخاب شايسته
خيانت به بيت المال و پيامدهاى آن
حرص و طمع و ريشه ها و آثار آن
تعريف حرص و طمع
همنشينى با محرومان و آثار همنشينى با محرومان
ديدگاه اسلام
