«كلوا و اشربوا و لاتسرفوا انه لا يحب المسرفين» «وَالذینَ اذا اَنفَقوا لَم یُسرفوُا و لَم یَفتروُا وَ كانَ بینَ ذلكَ قواما»ً آنان كسانى هستند كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف كنند و نه سختگیرى، بلكه در میان این دو، اعتدال مى ورزند.
«وَالذینَ اذا اَنفَقوا لَم یُسرفوُا و لَم یَفتروُا وَ كانَ بینَ ذلكَ قواما»ً آنان كسانى هستند كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف كنند و نه سختگیرى، بلكه در میان این دو، اعتدال مى ورزند.
هدف از بهرهورى، مرتفع
ساختن نيازهاى مادى و معنوى در مسير حيات معقول است.(علامه جعفرى) فقط كيفيت برتر، موجب افزايش بهرهورى است.(مينگ) افزايش كيفيت
مىتواند شامل بهبود امور مادى و بهبود شرايط كار و امور معنوى نظير عمر و زندگى،
عبادت و اجراى احكام الهى باشد.انسان بهرهور، همواره در پى راه بهترى براى انجام
دادن كارهاست.
«هر كسى را بهر كارى
ساختند» و يا «كار را به كاردان بايد سپرد»! در پرتو مديريت خردمندانه در سطح فرد و
اجتماع مىتوان با كاهش ضايعات، جلوگيرى از اسراف و موارد ديگر از خسارتهاى
احتمالى و هدر رفتن نيروهاى مادى و معنوى فراوان پيشگيرى كرد.يك راه افزايش
بهرهورى، آموزش مديران است.(وورسايد) مشكلات بهرهورى ناشى از عملكرد بد كاركنان نيست، بلكه از
عملكرد بد مديريت سرچشمه مىگيرد.(مينگ) اسلام عزيز با سفارش به استفاده معتدل از خوراكىها و
آشاميدنىها، مىخواهد از اسراف كه هزينه فراوانى به افراد تحميل مىكند، جلوگيرى
كند و هزينههاى اضافى را نيز در موارد ضرورىتر به كار گيرد تا فرد و جامعه هر دو
از ثمرات صرفهجويى بهرهمند شوند.
دستاورد شيرين
بهرهورى، هزينه كمتر و كيفيت برتر است.آيا
مىدانيد بهرهورى در مصرفِ كم نيست؛ بلكه در استفاده درست است؟ پيامبر اعظم
صلىاللهعليهوآله : «اى ابوذر، در مورد عمر خود حريصتر از پول و ثروت خود باش».
همه چيز شتاب گرفته است، ولى تو هنوز آرامى؛ زمان را
درياب! بهرهورى و كنترل كيفيت،
درباره مهاتما گاندى،
پدر استقلال هند نوشتهاند: «در زندان و سفر،
چرخ نخريسى به همراه داشت كه آن را به عنوان نماد صنايع كوچك و غير متمركز هند معرفى
مىكرد و بر تن پيروانش به جاى يونيفرمهاى پرزرق و برق يا نشانهاى جور واجور،
لباسهاى زمخت نخى دستبافت مىپوشاند.وى مىگفت: براى من بسيار تأسفآور و دردناك
است كه ببينم مردم با شتابزدگى و ديوانهوار به تقليد هر چيز تازه بپردازند.»
حتى در زندان
جواهر لعل نهرو، نخست
وزير فقيد هند نيز بارها بر اثر فعاليتهاى اجتماعى و سياسى به زندان افتاد.در سال
1930 كه او يكى از دورانهاى طولانى زندان را مىگذراند، درصدد برآمد كه از فرصت و
فراغت زندان به نحو احسن استفاده كند و نامههايى به دخترش بنويسد.اين نامهها يك
دوره تاريخ جهان را در بر مىگيرد و به نام «نگاهى به تاريخ جهان» در دو جلد به
چاپ رسيده است.
شما كِى قصد داريد تا
ارّه خود را تيز كنيد؟
شخصى در بيشهاى در
حال پرسه زدن بود.چوببُرى را ديد كه ديوانهوار و با زحمت فراوان در حال ارّه
كردن تنه درختى بود كه بر زمين افتاده بود تا آن را به قطعات كوچكتر تقسيم كند.در
كار او دقت كرد تا ببيند چرا اينقدر در زحمت است و تا اين اندازه تلاش و تقلاّ
مىكند؛ تا اينكه متوجه موضوع شد.رو به نجار كرد و گفت: ببخشيد! ارّه شما كند است؛
بهتر نيست آن را تيز كنيد.چوببر در حالى كه از نفس افتاده بود غُر زد كه: من وقت
ندارم، بايد كار ارّه كردن اين درخت را به پايان برسانم!
آش
مسلمة بن عبدالملك از
امراى ارتش بود و در جبهه جنگ روم، سِمَت فرماندهى داشت.به عمر بن عبدالعزيز،
خليفه شام گزارش رسيد كه مسلمه در زندگى خود به زيادهروى و اسراف گراييده و براى
تهيه غذاهاى گوناگون، روزى هزار درهم خرج سفره دارد.عمر بن عبدالعزيز بسيار ناراحت
شد.براى اصلاح وى شبى مسلمه را دعوت به صرف شام كرد و به آشپز دستور داد كه انواع
طعامها را تهيه كرده همراه با آشى آماده كند و موقعى كه دستور سفره مىدهد اول آش
را بياورد.آن شب مسلمه بسيار گرسنه بود.وقتى آش را آوردند؛ مسلمه به انتظار بقيه
غذاها نشست ولى مجبور شد خود را با آش سير كند و موقعى كه طعامهاى رنگارنگ را
آوردند، اشتها نداشت و چيزى نخورد.عمر به وى گفت: چرا نمىخورى؟ جواب داد: سير
شدهام.
خليفه گفت: سبحان
الله تو از اين آش كه يك درهم خرج آن شده است، سير مىشوى ولى براى رنگين كردن
سفره خود روزى هزار درهم خرج مىكنى! از خدا بترس و ديگر اسراف مكن و اين پول
گزافى را كه براى غذاهاى مختلف صرف مىنمايى، به مستمندان بده كه رضاى خدا در آن
است! مسلمه با رضايت كامل از تذكر خيرخواهانه خليفه به خانه بازگشت.
حضرت رسول اكرم
صلىاللهعليهوآله و سلّم هنگام دفن سعد بن معاذ انصارى، رئيس قبيله اوس، سنگ
قبر را به دقت با دست مباركشان محكم ساختند.بعضى از اصحاب گفتند: «سنگ قبر اين
اندازه نياز به دقت و محكمكارى ندارد.» رسول خدا صلىاللهعليهوآله فرمود:
«مىدانم كه به زودى كهنگى آن را فرا مىگيرد، ولى خدا دوست دارد بنده كه كارى
مىكند، كارش را كامل كند».
امام صادق
عليهالسّلام در استفاده از پوشاك دقت داشت.داوود رقى مىگويد: در يكى از سفرها با
ايشان به محل ينبع در نزديكى مدينه رسيديم، چون حضرت از خانه خارج شد، كفش ديگرى
را به پاى ايشان ديدم.علت را جويا شدم.حضرت فرمود: «اين كفش را براى اين سفر
برگزيدهام؛ زيرا در برابر گل و باران بيشتر دوام دارد.»
مصاديق بارز بهرهورى
در سيره بزرگان
دكتر حسن عارفى
مىگويد: «امام وقتى وضو مىگرفتند، نمىگذاشتند شير آب باز باشد تا وضويشان
تمام شود.شير آب را باز مىكردند، به اندازه يك مشت آب بر مىداشتند و شير را
مىبستند.بعد دوباره اگر نياز داشتند، شير آب را باز مىكردند».
آقاى مصطفى كفاش نقل
مىكند: روزى
امام رحمهالله به فردى كه به باغچه آب مىداد، گفت: «چرا آب لولهكشى را به باغچه
مىدهيد؟» آن آقا گفت: «اين آب لولهكشى نيست، آب چشمه است.» امام رحمهالله
فرمود: «باز معلوم نيست كه آب چشمه را هم بتوانيم مصرف كنيم؛ اين مال همه است.بنابراين
كمتر و در حد ضرورت استفاده كنيد»!
آيت الله صالحى
مازندرانى در استفاده بهينه از نان بسيار دقت مىكرد تا اسراف نشود.به همين دليل
در خانه نان خشك جمع نمىشد و اگر هم گاهى نان بيات مىشد، مىفرمود: «امروز
آبگوشت درست مىكنيم تا اين نانها هم استفاده شود.»