یک روش شناسی پیشنهادی برای اقتصاد سیاسی اسلام (2)
نويسنده:
علي سعادت پناه
موضوعات مهم روش شناسی در اقتصاد معاصرمنازعات روش شناسی در اقتصاد متداول، به چهار حوزه مهم تقسیم می شود. نخست درباره روش مناسب برای فهمیدن و (یا) ارزیابی نظریه های اقتصادی اختلاف نظر وجود دارد. منازعه بر سر روایت پوپری یا لاکاتوشی از ابطال گرایی، شرح تاریخی ادوار علوم متعارف کوهن که انقلابات علمی این ادوار را از یکدیگر مجزا می سازد و ما بعد مدرنیزم یا مکتب سازنده گرایی که بر اهمیت خطابه و گفتمان در اقتصاد تأکید می کند، در این طبقه قرار می گیرند. افرادی که وارد این بحث می شوند، بطور کلی روش شناس اقتصادی نامیده می شوند. حوزه دیگر بحث روش شناسی به صلاحیت نسبی روشهای مختلف تحقیق در اقتصاد مانند قیاس، استقراء، تجربه و غیره مربوط می شود.
نويسنده:
علي سعادت پناه موضوع اصلی این مقاله نقدی بر اصول مختلف اقتصاد نئوکلاسیک و بحثی درباره روش شناسی بدیل برای اقتصاد اسلامی است. این مقاله از یک طرف بعضی از انتقادات مطرح شده از سوی اقتصاددانان اسلامی در مورد روش شناسی غالب اقتصاد سنتی (غربی) را ارزیابی کرده و از طرف دیگر تلاش می کند، به پرسشهای مطرح شده از سوی منتقدین اقتصاد اسلامی پاسخ دهد. نتایج مقاله نشان می دهد که طرفداران اقتصاد سیاسی اسلام با یک وظیفه دشوار و سختی برای سازماندهی مجدد سیستم اقتصادی پذیرفته شده در کشورهای خودشان مواجه هستند.
نويسنده:
علي سعادت پناه اما مناقشه انگیز بودن «تأملات اقتصادی استاد» به «دستنوشتهها» منحصر نماند. چهار سال بعد، در بهار ۱۳۶۶ بار دیگر آرای اقتصادی استاد شهید مسئلهانگیز شد. این بار ابتدا، هفتهنامه کیهان هوایی و سپس روزنامه کیهان اقدام به انتشار مجموعهای از سخنرانیهای استاد درباره «سرمایهداری و سوسیالیسم» کردند که اتفاقاً مشابه همان مضمونی را دارا بود که در دستنوشتهها آمده بود. با این وصف، دیگر بهانه «دستنوشته بودن» نمیتوانست مطرح باشد. اما چنین نشد!
نويسنده:
علي سعادت پناه در چهارمین فصل از بخش اول کتاب، استاد به بحث ارزش اضافی میپردازند. استاد در این فصل یکی دیگر از آرای سوسیالیستها و منجمله مارکسیستها که ارزش اضافی را از مشخصات سرمایهداری جدید میدانند رد میکنند و رأی خود در تبیین سرمایهداری جدید و ریشه عدم مشروعیت آن را این چنین بیان میکنند که: «ریشه خلافکاری سرمایهداری جدید و همچنین تجارت را تا آنجا که با کارخانه داری مربوط است باید در تحت اختیار قرار دادن وسایلی که به عموم مردم تعلق دارد و قابل خرید و فروش نیست، جستوجو کرد.» (ص ۹۴).
نويسنده:
علي سعادت پناه نخستین بخش از کتاب ۴۱۶ صفحهای «بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی» در قالب پنج عنوان، ساماندهی شده بود. استاد شهید ذیل نخستین عنوان یعنی «نظری به اقتصاد اسلامی» با تقسیمبندی دانش اقتصاد به «اقتصاد نظری» و «اقتصاد برنامهای و دستوری» به بررسی رابطه اسلام با این دو سنخ و نیز با مطلق پدیدارهای اقتصادی میپردازند. استاد در این بخش، با نگاه فلسفی (که خاص ایشان در پرداختن به مباحث اقتصاد اسلامی است) به رابطه اعتباریات و حقایق اشاره میکنند و آن را بر تقسیمبندی دو سنخ اقتصاد تطبیق میکنند.
نويسنده:
علي سعادت پناه نگاهی به توقیف کتاب مبانی اقتصاد اسلامی/ روایـت غمانگیز نشر آرای اقتصادی استاد مطهری حادثه جمعآوری و خمیر شدن کتاب «بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی» اثر استاد شهید مطهری، در سالهای نخست دهه ۶۰ و آنچه در حاشیه و توالی آن صورت پذیرفت، از حوادث تلخ زندگی فرهنگی مردم ما پس از پیروزی انقلاب اسلامی است. چند ماه پس از شهادت استاد، برخی روزنامههای کثیرالانتشار، به تدریج شروع به انتشار دستنوشتههای منتشر نشده اقتصادی از استاد شهید کردند.
نويسنده:
علي سعادت پناه ادبيات اقتصاد اسلامي در اوايل قرن بيستم بشدت مورد توجه قرار گرفت و گسترش يافت، مهم ترين دلايل توجه به اقتصاد اسلامي عبارت بود از: ۱) استقلال كشورهاي اسلامي، كشور پاكستان در ،۱۹۴۷ اندونزي در ۱۹۴۵ و همين طور كشور الجزاير، تونس و ساير كشورها در اين دهه ها كه از استعمار كهنه نجات پيدا مي كنند و تنظيم اقتصاد خويش را برعهده مي گيرند. ۲) در اين دوران جهان به بلوك غرب و شرق تقسيم شده بود، بلوك شرق به رهبري شوروي آموزه هاي ماركس را تبليغ كرده و گسترش مي دهد. عالمان ديني با مراجعه به انديشه هاي ماركس درمي يابند كه ايده هاي وي مخالف دين و اسلام بوده و پذيرفتن الگوهاي كمونيستي مستلزم دست كشيدن از دين و آئين اسلام مي باشد.
نويسنده:
علي سعادت پناه در نشستی که با حضور دکتر حسن سبحانی عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران و با حضور دکتر زریباف رئیس مرکز مطالعات میانی و مدل های اقتصادی از ساعت ۱۳:۳۰ الی ۱۵ در اتاق شورای دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران برگزار شده و اساتید نامبرده به طرح دیدگاه های خود پرداختند. در ابتدای جلسه دبیر جلسه با عنوان این که در حال تشکیل دادن کانون اقتصاد اسلامی در دانشگاه تهران هستند افزود: این تریبون ها برای ارائه نظرات اساتید بوده و در پی آن هستیم تا یک مجموعه نشست درباره آزاد اندیشی در اقتصاد اسلامی برگزار نماییم. در ادامه جلسه دکتر سبحانی از مفهوم اقتصاد اسلامی و اقتصاد اسلام سخن گفته و افزودند: می توان با یک دید توحیدی از صور مختلف به این موضوع پرداخت ولی آن در دین اسلام است.اسلام به عنوان یک دین برنامه هایی را برای مدیریت فرد و جامعه دارد و انسان ها با انتخاب دین برنامه هایی را برای زندگی انتخاب می کنند وباید آموزش اصول را بر اساس تحقیق و نه تقلید به دست بیاورد.
یک روش شناسی پیشنهادی برای اقتصاد سیاسی اسلام (1)
نگاهی به توقیف کتاب مبانی اقتصاد اسلامی (4)
نگاهی به توقیف کتاب مبانی اقتصاد اسلامی (3)
نگاهی به توقیف کتاب مبانی اقتصاد اسلامی (2)
نگاهی به توقیف کتاب مبانی اقتصاد اسلامی (1)
ادبيات اقتصاد اسلامي
اقتصاد اسلامی یا اقتصاد اسلام؟
