بررسی هویّت اقتصاد اسلامی از دیدگاه صدر (3)
نويسنده:
علي سعادت پناه
شهید صدر به دو فرق اساسی بین مذهب و علم تصریح میکند: ۱. مذهب روش تنظیم حیات است؛ ولی علم تفسیر حوادث زندگی است (همان، ص ۳۷۸). بهعبارت دیگر، مذهب انقلابی برای تحول واقع فاسد و تبدیل آن به واقعِ سالم است؛ ولی علم، تفسیر موضوعی واقع است (همان: ص ۳۳۱). ۲. اندیشه عدالت حد فاصل بین مذهب و علم و علامت فارق بین اندیشه های مذهبی و نظریات علمی است (همان: ص ۳۸۱).
مذهب، نظام اقتصادی و علم
نويسنده:
علي سعادت پناه شهید صدر درباره نظام اجتماعی میفرماید: مردم در حیات اجتماعی خود با دو نوع عملیات مختلف سروکار دارند: یکی تولید و دیگری توزیع. مردم از یک سو درگیر جنگ با طبیعت برای مطیعکردن آن در جهت امیال خود میشوند و در این جنگ تا جایی که تجربیاتشان اجازه میدهد، به ابزار تولید مسلّح میشوند. و از سوی دیگر بین آنها روابط معیّنی بر قرار میشود که این روابط، ارتباط افراد با یکدیگر را در شؤون گوناگون زندگی تعیین میکنند.
نويسنده:
علي سعادت پناه پرسش از هویت اقتصاد اسلامی حدود نیم قرن قدمت دارد و پاسخهای گوناگونی به آن داده شده است. در این میان کسانی وجود دارند که برای اقتصاد اسلامی فقط هویتی فقهی ـ حقوقی قائلند، و کسانی نیز یافت می شوند که معتقدند اسلام افزون بر احکام اقتصادی، دارای مکتب، نظام و حتی علم اقتصاد ویژه ای است (یوسفی، ۱۳۷۹: ص ۲۱ ـ ۳۴). شهید صدر در کتاب اقتصادما در بحثی با عنوان «اقتصاد اسلامی علم نیست» در صدد اثبات این مطلب است که اقتصاد اسلامی دارای هویت مذهبی است و هویت علمی ندارد و تا وقتی که جامعه اسلامی تحقق خارجی نیافته، مطالعات علمی ممکن نیست؛ در نتیجه، علم اقتصاد اسلامی نمیتواند وجود حقیقی بیابد (صدر، ۱۴۰۸ق: ص ۳۳۰ ـ ۳۳۴).
نويسنده:
علي سعادت پناه قمار به خطر انداخت پول به امید كسب منفعت در جایی است كه این امید بر پایه بخت و شانس و تصادف و اتفاقات غیر مطمئن استوار باشد و ریسك كردن به خودی خود ضرورتی نداشته باشد. قمار در حقیقت یك بازی ستیزه جویانه است كه دو طرف به خاطر استفاده انحصاری با یكدیگر انجام میدهند و اصلاً حسن نیت در آن مطرح نیست.
نويسنده:
علي سعادت پناه آیة شریفة "أحلّ اللّه البیع"[۵] ونیز آیه شریفه "لا تأكلوا أموالكم بینكم بالباطل إلاّ أن تكون تجارةً عن تراضٍ منكم"[۶] دارای اطلاق هستند. بعنوان مثال اگر شخصی سهام را به قصد افزایش قیمت خریداری نماید و پس از افزایش قیمت سهام در مدت زمان بسیار كوتاه سهام را در بازار به فروش میرساندو از این بابت سود كسب میكند. خرید سهام در این مثال بیع تجارتی است كه با رضایت دو طرف انجام شده و فروش آن نیز مصداق بیع و تجارت عن تراضٍ است.
نويسنده:
علي سعادت پناه با توجه به بیان ماهیت بورس بازی و تجربه بحرانهای مالی بازارهای سهام ، بورس بازی در برگیرندة شقوق عمده زیر است: ۱- تصمیم گیری در انجام معاملات پر ریسك است. ۲- سرمایهگذاری برای مدت بسیار كوتاه است. آنان به دنبال كسب سود آنی و سریع هستند. ۳- اتخاذ تصمیم بر اساس شایعات صورت میگیرد(البته به این معنی نیست كه اینان تحلیل نمیكنند بلكه در بعضی مواقع تحلیلهای چارتیستی دقیقی انجام میدهند ولی یكی از شقوق بورس بازی تصمیم گیری بر اساس شایعات است)
نويسنده:
علي سعادت پناه ۲- بورس بازی و بحران مالی مالزی: در بسیاری از بحرانهای اقتصادی گذشته نقش بورس بازان به عنوان یكی از عوامل بروز بحران ثابت شده است. در تمامی این بحرانها الگوی ثابتی وجود دارد اولاً، قیمت اقتصادی باعث ایجاد فعالیتهای گسترده بورس بازی میشود. سپس این فعالیت بورس بازی منجر به ایجاد وضعیت هرج و مرج و در پایان بدون اینكه چارهای وجود داشته باشد باعث سقوط بازار میگردد. بعد از جنگ جهانی اول وقتی كه ایالات متحده به سطح بالایی از موفقیت اقتصادی رسید و بریتانیای كبیر به عنوان ابرقدرت اقتصادی جدید را پشت سر گذاشت مردم تاریخچة وقایع غم انگیز اقتصادی را فراموش كردند.
نويسنده:
علي سعادت پناه نقش بورس بازی در تاریخ بحرانهای مالی و ركود بازار مورد قبول همگان است و میتوان سابقه آن را در اوایل قرن هفدهم جستجو كرد. كیندلبرگر (Kindleberger) مطالعات وسیعی درخصوص تاریخ بحرانهای مالی و ارتباط این بحرانها با فعالیت بورس بازی انجام داده است. هر چند كه عوامل عدیده ای باعث بروز این گونه بحرانها میشوند اما بدون شك بورس بازی جزء یكی از مهمترین آنها میباشد. در ادامه مقاله بمنظور روشن شدن بیشتر این مطلب بحرانهای مالی بورس اوراق بهادار نیویورك در سال ۱۹۲۹ و بحران مالی اخیر مالزی را مورد بررسی قرار میدهیم.
بررسی هویّت اقتصاد اسلامی از دیدگاه صدر (2)
نظام اجتماعی اسلام
بررسی هویّت اقتصاد اسلامی از دیدگاه صدر (1)
مقدمه
بورس بازی در بازار سهام از دیدگاه اسلام(6)
بررسی فقهی قمار بازی و مقایسه تطبیقی آن با بورس بازی
بورس بازی در بازار سهام از دیدگاه اسلام(5)
بررسی فقهی بورس بازی با توجه به قاعدة اكل مال به باطل
بورس بازی در بازار سهام از دیدگاه اسلام(4)
شقوق مختلف بورس بازی
بورس بازی در بازار سهام از دیدگاه اسلام(3)
بورس بازی در بازار سهام از دیدگاه اسلام(2)
بورس بازی و بحرانهای مالی
