دولت   برای اصلاح الگوی مصرف نان لایحه مستقلی به مجلس ارسال می‌کند . به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، محمد قاسم حسینی، معاون برنامه‌ریزی معاونت   برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور با اعلام این مطلب گفت:«دولت در راستای   نامگذاری سال 88 تحت عنوان سال اصلاح الگوی مصرف از سوی مقام معظم رهبری برای اصلاح   الگوی مصرف نان لایحه مستقلی به مجلس ارائه می‌کند .» او با بیان اینکه اصلاح الگوی مصرف آب، برق و نان از موضوعاتی است که هم‌اکنون در   دستور کار کارگروه‌های تدوین برنامه پنجم قرار دارد، تصریح کرد:«براساس آمارهای   رسمی سالانه 30 درصد از تولید گندم کشور به دلیل عدم مصرف صحیح هدر می‌رود به همین   دلیل دولت در نظر دارد لایحه مستقل از لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها برای اصلاح مصرف   نان به مجلس ارسال کند .» به گفته وی، این لایحه قرار است پس از بررسی نهایی در اردیبهشت‌ماه سال جاری به   مجلس ارسال شود .

چند سال پیش در پایتخت کشوری اروپایی و ثروتمند، در هتلی اقامت داشتم . هوا سرد بود و سرما خورده بودم. هرچه کلید دستگاه گرماساز اتاق را چرخاندم   روشن نشد. به مسئول هتل مراجعه کردم و گفتم سیستم گرمایش اتاق من خراب   است. لطفاً درستش کنید. پاسخ داد نه، خراب نیست. این سیستم تنها زمانی که   دمای اتاق کمتر از 18 درجه باشد فعال می‌شود تا انرژی بیهوده هدر نرود . گفتم اما من سردم است. گفت البته در اتاق پتو هست !‌ همان سال در   تهران، زمستان برف می‌بارید. دمای هوا زیر صفر درجه بود. در یک سازمان   دولتی بودم. از پنجره بارش برف را تماشا می‌کردم. با چشم‌های خودم دیدم   کولرهای گازی روشن است. پرسیدم چرا؟ گفتند سیستم گرمایش مرکزی اینجا خیلی   قوی است. آنقدر گرم می‌کند که حالمان بَد می‌شود. کولرها را روشن می‌کنیم   تا بخشی از گرما را خنثی کند ! به نظرم همین یک مثال کافیست تا   نشان دهد که وضع مصرف در ایران تا چه حد غمبار و تکان دهنده است. اما   موضوع فقط این نیست. مصرف انرژی در ایران، براساس سرانه جمعیت، با هیچ جای   دنیا، حتی مترف‌ترین و مسرف‌ترین کشور جهان -- آمریکا-- قابل قیاس نیست

در   اسراف و تبذیر منابع مثالهای فراوانی می‌توان گفت. طی سالهای اخیر میانگین   تولید گندم در ایران، بدون لحاظ نوسانات برخی سالها، در حدود 12 میلیون تن   است و میزان واردات کم و بیش در حدود 5 میلیون تن. میزان ضایعات نان طبق   آمارهای اعلام شده حداقل 30 درصد است که می‌شود همان 5 میلیون تن. معنای   این سخن آن است که ما هر ساله 5 میلیون تن گندم را از کشورهای دور دست به   بهای گزاف خریداری می‌کنیم و پس از وارد کردن به کشور و حمل و نقل و ذخیره   کردن و آرد کردن و تحویل نانوا دادن و نان پختن دور می‌ریزیم !

فقر و فقرزدایی از دیدگاه امام علی در نهج البلاغه

در لغت، فقير، به معني مسكين‌ و بي‌چيز وغني، مأخوذ از تازي و به معني توانگر و مالدار آمده است. در نهج البلاغه از انواع مختلف و معاني گوناكون فقر سخن به ميان رفته است كه مي توان به فقر اقتصادي، فقر مادي، فقر روحي، فقر علم و آگاهي، فقر ايدئولوژيكي فقر فرهنگي و... اشاره اي داشت كه به چند نمونه آن اشاره خواهيم داشت. سيره پيامبر و على(ع) و جمعى از بزرگان صحابه نيز بيشتر برگزيدن فقر و ترك تجمّلات دنيا بود، در حالى كه در سياستهاى كشورى و رعايت مصالح اجتماعى با اهل دنيا همكارى كرده و از جامعه و مردم كناره‏گيرى نداشتند. امام براي درمان فقر راه هاي مختلفي را عنوان مي كند، راه هاي كه عمدتا منشا از درون آدمي دارد. عدم وجود تقوا، ايمان، اخلاق و معنويت و وجود غرور، حسادت و مسايلي از اين دست را باعث بروز فقر مي داند و با برطرف شدن آنها، فقر نيز درمان مي يابد. امام علي عليه السلام زمينه ساز و علت بروز فقر را مسايلي چون؛ شرايط حاكم بر اجتماع، زمامداران زراندوز، خود را به فقيري زدن، چپاول معاش فقير، ولخرجي، حكت خداوند، تصميم هاي بد و فخر فروشي مي داند. براي از بين رفتن فقر نيز راه هاي ويژه اي را بر شمرده و به مردم توصيه مي كند.

مصرف‌گرايي در بين اقشار مختلف

معمولاً جامعه شناسان افراد را در جامعه بر پايه سه معيار ثروت، قدرت و وجهه (پرستيژ) به سه طبقه بالا ، متوسط و پايين تقسيم مي كنند. اين سه معيار، الگوهاي متفاوتي از مصرف گرايي را براي سه طبقه به بار مي آورند. هر سه طبقه، مصرف گرايي بي رويه دارند اما به شكل هاي متفاوت . افراد طبقه بالا با داشتن ثروت، از طريق مصرف كالاهاي لوكس به دنبال پرستيژ بالا هستند. اينان خدماتي را كه فكر مي‌كنند قدرت و وجهه اجتماعي برايشان به ارمغان مي‌آورند را هم به مقدار زيادي مصرف مي‌كنند. طبقات اجتماعي بالا با پرستيژ و قدرت بالا، سعي مي‌كنند با مصرف‌گرايي مفرط خود را هم طراز ثروتمندان نشان دهند. مصرف گرايي مفرط در واقع يك وسيله خود نشان دادن مي شود و اعضاي يك طبقه در مصرف گرايي مفرط با يكديگر رقابت شديد دارند. اين رقابت از نوع رقابتهاي كاذب است . اعضاي طبقه متوسط، هميشه سعي مي‌كنند خود را از طبقات بالا عقب‌ تر نبينند. اينان با درآمد كمتر به رقابت با طبقه بالا مي پردازند. بازار براي تشفي كردن آنها، اجناس ظاهراً لوكس ، ارزان به وفور در اختيار آنها قرار مي‌دهد. پس از خريد چنين كالاهايي است كه از لحاظ رواني يك رضايت مندي كاذب به آنها دست مي دهد. اعضاي اين طبقه اجتماعي به لحاظ كمي بيشترين مصرف را در جامعه دارند. همچنين بازار به خريد آنها وابسته است زيرا تعداد افراد اين طبقه در جوامع بيش از اعضاي طبقات ديگر است و لذا حجم خريد بالايي دارند. اعضاي طبقه پايين با درآمدكم، با توجه به مصرف‌گرايي ديگر طبقات و با توجه به وفور كالا و خدمات در بازار، در تلاش است كه بهر وسيله، سهمي از كالا و خدمات در بازار، در تلاش است كه بهروسيله، سهمي از كالا و خدمات را بخود اختصاص دهد. ترس از كمبودها و عدم امنيت اقتصادي براي خانواده او را به خريدي بي رويه و انبارگونه وامي دارد. خريد اعضاي اين طبقه عمدتاً خريد كالاهاي ضروري، مربوط به بقاء بيولوژيك است . بازار ، مازاد بر مصرف طبقة ‌عمدتاً خريد كالاهاي ضروري ، مربوط به بقاء بيولوژيك است. بازار مازاد بر مصرف طبقه متوسط را به اين طبقه انتقال مي دهد. در واقع الگوي مصرف گرايي طبقات پايين، يك نوع سودسازي سرمايه دار از سرمايه بالقوه تلف شده است زيرا اگر طبقه پايين نبود، سرمايه دار مجبور به از دست دادن مازاد كالاهاي مصرفي طبقات متوسط بود. چنين است كه اعضاي طبقه پايين به مصرف گرايي انبوه عادت مي‌كنند . اين عادت براي او دروني شده و بخشي از فرهنگ او را تشكيل مي‌دهد.

امام برای اینکه در اقدامی انقلابی و در اسرع وقت کوه‌های ثروت را از بین   برده و شکاف‌های ایجادشده در طول ده‌ها سال حکومت خلفای پیشین را پر کند   به تقسیم متساوی بیت‌المال مبادرت ورزید و این حرکت در اوان حکومت ایشان   بود. این قسم اموال بسان اموال دزدیده و غارت‌زده شده‌ای بود که متعلق به   عموم جامعه بود و علی(ع) این ثروت‌ها را بالسویه تقسیم می‌کرد. در واقع از   اعمال و رفتار حضرت بر می‌آید که در توزیع امکانات همه و همه جا را باید   یکسان در نظر گرفت. آن وقت است که هرکس می‌تواند استعداد خود را پرورش   داده و خود را در مسیر هدایت قرار دهد و در مرحله دوم اگر پولی از   بیت‌المال باقی ماند و با سیاست‌های دولت همخوانی داشت بازدهی آن بالسویه   به مردم بود. حال اگر معیارهای حضرت علی(ع) را با انقلاب اسلامی محک بزنیم   انصافا و حقا سیاست‌های کلی و طراحی شده و استراتژی معمار انقلاب ملهم و   شبیه سیاست‌های حضرت امیر(ع) بوده است و آن مقدار مصونیتی که انقلاب   عزیزمان یافته به یمن و برکت آن است

ب) ‌عدالت در اقتصاد

در این   بخش چون عدالت اسلامی در حال بررسی است ارتباط آن را با «احسان» و «جود » مورد بررسی قرار می‌دهیم. اما عدالت یا جود؟ کدام برتر است؟‌در   نهج‌البلاغه حکمت ۴۳۷ از امام علی(ع)‌پرسیده شد از دید شما عدل برتر است   یا جود؟ حضرت پاسخ دادند «عدالت هر چیزی را در جای خویش قرار می‌دهد در   حالی که جود و بخشش آن را از جای خویش خارج می‌کند. عدالت تدبیری است برای   عموم مردم و قاعده عامی می‌باشد. در حالی که بخشش گروه خاصی را شامل است . پس عدالت شریف‌تر و برتر است.»‌طبق فرمایش مولی(ع) باید در جامعه عدالت را   برقرار ساخت. برقراری عدالت با وجود ارزش‌های بسیاری که در احادیث و در   قرآن عزیز برای جود و بخشش وارد شده است، ارزشمندتر است. همچنین ذکر این   نکته نیز لازم است که برقراری عدالت در زمینه خاصی کاری کم‌فایده و شاید   بی‌فایده باشد زیرا از نواحی دیگر به جامعه صدماتی وارد خواهد آمد که   جبران آن از طریق خاص مورد اجرای عدالت امکان‌ناپذیر خواهد شد. همان کاری   که با فرهنگ مذهبی جامعه ما شده است و جبران آن بسیار سخت شده است. در   اجرای عدالت باید تمام زمینه‌ها و شئون با هم اجرا شوند. در حالی که چنین   نقص‌هایی گه‌گاه دیده می‌شود و این خود آفتی برای دولت خدمتگزار است که   باید از آن برحذر باشد. به هر ارگان یا سازمان یا استان و هرکس حق او را   باید داد نه بیشتر و نه کمتر و برای تشخیص آن متخصص باید نظر بدهد. دولت   برای عدالت‌گستری نباید اسیر التماس‌های بی‌مورد و پی‌درپی گروهی شود زیرا   برطبق گفته حضرت به عدالت ضربه می‌زند و جامعه را از جای خودش خارج   می‌کند. در این حدیث منظور حضرت عدالت اجتماعی می‌باشد.در واقع از لحاظ   فردی احسان یعنی ایثار در عین اینکه فرد استحقاق آن را ندارد و آنچه جامعه   را حفظ می‌کند و پایه اجتماع است و به صورت قاعده و قانون در می‌آید عدالت   است و از لحاظ فردی نیز اهمیت عدالت کم نمی‌شود و در واقع فرد با عدالت   خویش فضل و بخشش می‌کند. در بخشش او نیز باید عدالت رعایت شود و در اینجا   نیز عدالت اولی است و اینجاست که عمق کلام مولا فهمیده می‌شود. اما در   مورد ارتباط عدل و احسان آیه قرآن بیان‌کننده بسیار زیبایی است. ان الله   یامر بالعدل والاحسان. عدل و احسان با هم اثربخش است. این دو بدون هم   نخواهند توانست اثرگذار باشند و به این دلیل است که خداوند لفظ «امر»‌را   به کار برده است. اگر احسان در عدل دخیل نباشد عدل می‌خشکد. عدل بدون   احسان جامعه را به تعالی رهنمون نمی سازد. در رفتار فردی حضرت علی(ع)‌نیز   احسان به خوبی پیداست. هنگام شهادت وقتی فرمود شیر را به قاتلش تعارف کند   عین احسان بود. اما در عرصه اجتماعی قبول نکرد یک ذره از بیت‌المال را به   برادرش عقیل ببخشد هرچند او نیازمند بود و این ارتباط بین مسائل فردی و   اجتماعی و تفاوت آنها را بیان می‌کند. اما در دید دیگر این نکته مطرح   می‌شود که در عرصه گسترش عدالت این را باید مدنظر داشت که ظلم را نباید در   کنار انسان‌های قوی از لحاظ مادی جستجو کرد بلکه باید نسبت به خود ضعفا   نیز بررسی‌هایی داشت. انسان قوی چون عرصه عمل وسیعی دارد و از صید بزرگ   بیشتر لذت می‌برد لذا بیشتر به ضعفا ترحم می‌کند و در مقابل اقویا   ایستادگی می‌کند واگر از حد تجاوز کند در میدان شکارهای بزرگ این کار را   می‌کند ولی ضعیف چون عرصه و مطالبی برای هنرنمایی و رقابت با اقویا   نمی‌بیند وقتی می‌خواهد قدرت خود را اعمال کند بر ضعیف ظلم می‌کند. این   مطلب به این نکته اشاره دارد که اگر حتی تمام مسئولان را از افراد لایق   تعیین کنیم ولی کسی که با ارباب رجوع برخورد دارد فرد مناسبی نباشد کار   خوب از آب در نمی‌آید. در واقع کسی که با مردم سروکار دارد و مردم برای   تشخیص کارایی دولت به رفتار او نگاه می‌کنند همان مسئول آخر است

ج) ظلم در مقابل عدل و بررسی آن

در   مقابل ظلم، عدل و در مقابل عدل ظلم قرار دارد. حال نبود عدل یعنی ظلم چه   ضررهایی به جامعه و فرد می‌زند و نقطه ضعف‌هایش کجاست و چگونه می‌توان آن   را کم کرد؟‌در قسمتی از خطبه ۱۷۶ نهج‌البلاغه آمده است:‌«آگاه باشید ظلم   بر سه قسم است... و یکی از آن اقسام ظلمی است که بدون مجازات نیست. ستمگری   بعضی از بندگان به بعضی دیگر است و قصاص در آنجا شدید است. مجروح کردن با   کارد و تازیانه نیست بلکه اینها کم این ظلم است. پس مبادا در دین دورویی   کنید که همبستگی و وحدت در راه حق گرچه کراهت داشته باشید بهتر از   پراکندگی در راه باطل است زیرا خداوند سبحان نه به گذشتگان و نه به   آیندگان چیزی را با تفرقه عطا نکرده است. در بیان روشن است که حضرت علی(ع ) نیز ظلمی که بدون مجازات نمی‌ماند را در ارتباط مستقیم با دورویی بردین   می‌دانند. پس اگر کسی خواست عدالت را در جامعه‌ای برپا کند و داعیه‌دار آن   است باید جلوی این تفرقه‌افکنی که در واقع مقابل عدل است را بگیرد و در   واقع کسانی که از وحدت خلق خدا جلوگیری می‌کنند کسانی هستند که در مقابل   عدالت ایستاده‌اند و نباید عدالت را صرفا در مسائل اقتصادی و سرمایه‌ای   جامعه ببینیم. در واقع اتحاد جامعه در تحلیلی وسیع‌تر به پیشرفت جامعه   می‌انجامد. جامعه رو به تکامل و تعالی گام برمی‌دارد ولی از آن طرف که   نگاه کنیم آنچه که باعث تفرقه می‌شود و از وحدت جلوگیری می‌کند محرومیت   است که باعث نگاه به دشمن شده و باعث آن خواهد شد. و اما تفکر ظالمانه در   جامعه: باید این تفکر را در جامعه القا کرد که هرکس خواست از عدالت سرپیچی   کند و ظلم کند اول خود او ضربه خواهد دید زیرا احتمال اینکه ظالمی قوی‌تر   از او نیز وجود داشته و او را از بین ببرد وجود دارد و این جملات آن نکته   را اشاره می‌کند که در جامعه‌ای که فقط حرف اجرای عدالت باشد و با ظالم   برخورد نشود و حتی در معرفی نام عاملان ظلم اقتصادی دعوا وجود داشته باشد   و امثال شهرام جزایری پس از چندی در خیابان دیده می‌شوند، نه تنها مظلوم و   محروم احساس امنیت نمی‌کند بلکه ظالم نیز عرصه را مناسب دیده و از آب   گل‌آلود ماهی می‌گیرد. ظلم در جامعه‌ای که حرف عدل در آن است راحت‌تر است   از ظلم در جامعه‌ای که لااقل اسم آن مسئول با عدالت همراه نیست. لااقل در   آن جامعه مظلوم می‌داند که نباید به همه اطمینان کند. نتیجه آنکه اگر نام   دولتی با عدالت همراه شد و با آن عجین شد باید مواظب بود که بی‌عدالتی   لااقل در اقتصاد مملکت در حد کلان و لااقل در بین کسانی که اختلاس‌های   کلانی انجام می‌دهند رخ ندهد تا در دید مردم واقعا عدل دیده شود و در این   مسیر فاش کردن اسامی مفسدان در اوایل راه است نه هدف. و نکته دیگر اینکه   ظلم باری است بر دوش ظالم و این هم از حرف حضرت علی(ع) و هم از آیه قرآن   برداشت می‌شود. «وعنت الوجوه للحی القیوم و قدخاب من حمل ظالم (طه-۱۱ .) این جزء ذات ظلم است که حتی برای ظاام نیز باری محسوب می‌شود. حال این   سوال مطرح می‌شود که چرا این‌قدر ظلم و بی‌عدالتی در دنیا رواج دارد؟‌جواب   آن این است که یا ظالم اسیر هوس خود می‌شود که آن در مقابل عقل خود را   گرفته و به صورت غباری نمی‌گذارد تفکر کند یا اینکه ظالم کینه‌ای بر دل   دارد و براساس کینه نادرست خود دست به ظلم می‌زند و کسانی که ظلم می‌کنند   از این نکته غافل می‌شوند که ضرری که از ظلم خواهند خورد بسیار بیشتر از   تحمل عدالت است و همین است که بسیاری از ظالمان براساس چیزهای بیهوده‌ای   نابود می‌شوند، از راه‌هایی که حتی فکر آن‌را هم نمی‌کنند. مانند فرعون که   به دست فرزندی که خود بزرگ کرده بود هلاک شد و یا نمرود که به وسیله   پشه‌ای مرگش فرا رسید . و این است که حضرت در حکمت ۳۴۱ نهج‌البلاغه می‌فرمایند روز انتقام گرفتن از ظالم سخت‌تر از ستمکاری بر مظلوم است