فقر و فقرزدایی از دیدگاه امام علی در نهج البلاغه

در لغت، فقير، به معني مسكين‌ و بي‌چيز وغني، مأخوذ از تازي و به معني توانگر و مالدار آمده است. در نهج البلاغه از انواع مختلف و معاني گوناكون فقر سخن به ميان رفته است كه مي توان به فقر اقتصادي، فقر مادي، فقر روحي، فقر علم و آگاهي، فقر ايدئولوژيكي فقر فرهنگي و... اشاره اي داشت كه به چند نمونه آن اشاره خواهيم داشت. سيره پيامبر و على(ع) و جمعى از بزرگان صحابه نيز بيشتر برگزيدن فقر و ترك تجمّلات دنيا بود، در حالى كه در سياستهاى كشورى و رعايت مصالح اجتماعى با اهل دنيا همكارى كرده و از جامعه و مردم كناره‏گيرى نداشتند. امام براي درمان فقر راه هاي مختلفي را عنوان مي كند، راه هاي كه عمدتا منشا از درون آدمي دارد. عدم وجود تقوا، ايمان، اخلاق و معنويت و وجود غرور، حسادت و مسايلي از اين دست را باعث بروز فقر مي داند و با برطرف شدن آنها، فقر نيز درمان مي يابد. امام علي عليه السلام زمينه ساز و علت بروز فقر را مسايلي چون؛ شرايط حاكم بر اجتماع، زمامداران زراندوز، خود را به فقيري زدن، چپاول معاش فقير، ولخرجي، حكت خداوند، تصميم هاي بد و فخر فروشي مي داند. براي از بين رفتن فقر نيز راه هاي ويژه اي را بر شمرده و به مردم توصيه مي كند.

کاهش زيان وارده به گياه در اثر شوري آب

آبياري قطره‌اي در استفاده از آب شور نسبت به ساير روش‌هاي مرسوم آبياري متداول تر است و اين امر را مي توان به دو دليل زير دانست: در روش آبياري قطره‌اي فاصله بين آبياري کوتاه بوده و منطقه توسعه ريشه‌ها همواره خيس نگهداشته مي‌شود لذا محلول خاک که ريشه‌هاي گياه آب و مواد غذايي مورد نياز خود را از آن دريافت مي‌دارند تقريباً در طول دوره رشد گياه رقيق مانده و غلظت نمک در آن کمتر است. حال آنکه در ساير روش‌ها به دليل زياد بودن فاصله آبياري، خاک در روزهاي قبل از آبياري نسبتاً خشک بوده و محلول خاک از نظر نمک غليظ مي‌شود . جذب آب در چنين شرايطي باعث وارد شدن نمک به داخل گياه و صدمه زدن به آن مي شود. در آبياري قطره‌اي حجم مرطوب شده خاک به طرف خارج از گياه رو به گسترش بوده و نمک نيز در جبهه رطوبتي به طور مرتب از نقطه ريزش آب از قطره چکان به خارج از آن رانده مي‌شود، به طوريکه اگر قطره چکان کنار گياه در جاي مناسبي قرار گرفته باشد نمک از دسترس ريشه دور مي‌شود. البته عدم استقرار صحيح قطره چکان مي تواند نمک را به طرف ريشه‌ها رانده و باعث صدمه زدن به آن شود. آب قبل از وارد شدن به سيستم از صافي‌هاي مخصوص گذشته و تصفيه مي‌شود لذا امکان وارد شدن بذر علف‌هاي هرز به داخل زمين وجود ندارد و همچنين تمام مزرعه آبياري نمي‌شود و امکان رشد علف‌هاي هرز وجود ندارد

نياز به نيروي انساني کمتر و صرفه جويي در انرژي

فشار آب در اين سيستم به مراتب از سيستم باراني کمتر است .

بالا بودن بازده آبياري

در روش آبياري قطره‌اي راندمان تا 85 درصد مي‌رسد. در هنگام آبياري قطره‌اي مي توان بين رديف‌ها حرکت کرده و عمليات هرس، وجين و برداشت محصول را انجام داد . سيستم آبياري قطره‌اي در مقايسه با ساير روشهاي آبياري به مراقبت بيشتر و عمليات دقيق تر در تصفيه، کود دادن و نگهداري سيستم نياز دارد. نگهداري سيستم در درجه اول مستلزم اين است که قطره چکان‌ها از نظر توزيع يکنواخت آب و تامين نياز آبي گياه در وضع مناسبي باشد. در اغلب موارد اين امر در ارتباط مستقيم با کاربر و کارکرد صحيح و مناسب فيلترهاي تصفيه مي‌باشد لذا صافي ها بايد به طور متناوب تميز شوند و کنترل عملکرد مطلوب قطره چکان‌ها با اندازه گيري مقدار آبگذاري سيستم و همچنين دقت در تغييرات فشار از طريق نصب و قرائت مرتب فشارسنج در قسمت‌هاي مختلف شبکه مقدور است. مسدود شدن قطره چکانها يک امر تدريجي است که در نتيجه رسوب املاح، مواد آلي يا مواد معلق موجود در آب ايجاد مي‌شود. برخي قطره چکان‌ها را مي توان بازکرده و با دست تميز نمود برخي ديگر ممکن است با دست باز نشده و با فشار آب شسته شود. هواي تحت فشار با فشار 5 تا 15 اتمسفر براي خارج کردن مانده‌هاي مواد آلي که به صورت ژله در قطره چکان‌ها با مجراي طولاني مانده‌اند از طريق اعمال به سر لوله‌هاي فرعي مي‌تواند موفقيت آميز باشد ولي بايستي دقت كرد آيا قطره چکان‌ها و اتصالات قدرت تحمل اين فشار را دارند يا خير. بقاياي مواد آلي مانند تکه‌هاي کوچک جلبک از توري صافي عبور کرده و وارد شبکه مي‌شوند، جلوگيري از رويش جلبک‌ها در داخل لوله‌ها داراي اهميت است . در صورت وجود مواد آلي و جلبک ها مي توان يکي از سه روش زير را به کار برد: استفاده از کلرين با غلظت 2 تا 5 ميلي گرم در ليتر قبل از اتمام آبياري. استفاده از آب ژاول با غلظت 1 تا 5 ميلي گرم در ليتر هر پانزده روز يکبار. استفاده از سولفات مس با غلظت حدود 4 ميلي گرم در ليتر( در صورتي که آب حاوي کربنات و بيکربنات نباشد .( به طور کلي بهترين کار براي جلوگيري از انسداد قطره چکان‌ها پيشگيري است و عمليات پيشگيري را مي توان بدين صورت انجام داد: آغشته نمودن آب با مواد شيميايي در صورت لزوم که انتخاب نوع مواد شيميايي و مقدار آن به کيفيت آب و غلظت املاح موثر در گرفتگي‌ها بستگي دارد . انتخاب قطره چکان‌هاي مناسب براي آب مورد استفاده (برخي از قطره چکان‌ها نسبت به تجمع املاح و رسوب حساسيت کمتري از خود نشان مي دهند.) - شستشوي دستگاه به طور متناوب - تصفيه آب قبل از رسيدن به قطره چکان‌ها( منظور استفاده از يک يا تمام فيلترهاي شن، توري، سيلکون و حوضچه رسوبگير است) - همچنين رعايت نکات زير مي‌تواند در مديريت و استفاده صحيح از سيستم نقش اساسي را ايفا مي‌کند: - شستشوي به موقع صافي‌ها - استفاده از دستگاه شسشوي خودکار، در صورتي که آب مقدار زيادي رس به همراه داشته باشد - بازديد هفتگي از دستگاه هاي تزريق کود، تنظيم فشار، دبي سنج، فشارسنج و پمپ - بازديد ماهانه از طرز کار قطره چکان‌ها - تخليه و شستشوي لوله هاي فرعي هر شش ماه يکبار - تزريق کود در مراحل اوليه رشد با فاصله‌هاي کوتاه تر - در صورت استفاده از کود يا مواد شيميايي غلظت آنها نبايد بيشتر از غلظت مجاز باشد و توصيه مي‌شود يک ساعت پس از شروع کار سيستم و يک ساعت قبل از خاتمه آبياري تزريق کود انجام گيرد - تنظيم آبياري بر طبق حساسيت گياه به آب در مراحل مختلف رشد - کوتاه کردن فاصله آبياري‌ها در صورت شوري آب و خاک - اندازه گيري حجم آب داده شده بر طبق تقويم آبياري - در صورت لزوم خودکار کردن سيستم در جهت کاهش نيروي کارگري

کاربرد کود در سيستم آبياري قطره‌اي

يکي از مزاياي آبياري قطره‌اي کاربرد توام کود همراه با آب ابياري است؛ در اين روش چون کود به طور مستقيم در اختيار هر گياه قرار مي گيرد کارايي مصرف آن افزايش مي‌يابد. همچنين در نيروي کارگري، ماشين آلات و هزينه‌هاي انرژي نيز صرفه جويي مي‌شود. در استفاده از کود بايد به نکات زير توجه شود تا از بروز هرگونه مشکل جلوگيري به عمل آيد: کودهاي مورد استفاده به سرعت در آب حل شوند، چنانچه دو يا چند ماده شيميايي همراه با هم به سيستم تزريق شوند بايد توجه داشت بين آنها واکنش شيميايي که منجر به توليد رسوب گردد، رخ ندهد، کود تزريقي با مواد موجود در آب وارد واکنش شيميايي نشود، کود از انواع خورنده نباشد، کود هميشه قبل از واحد تصفيه وارد سيستم شود . براي حصول اطمينان قبل از تزريق مواد شيميايي به سيستم قطره‌اي مقداري از آن را در ظرفي که محتواي آب آبياري است با غلظت نسبتاً زيادتر از حد معمول ريخته و بهم بزنيد، چنانچه پس از 24 ساعت آثاري از واکنش‌هاي شيميايي مشاهده شد از مصرف آن ماده در سيستم خودداري كنيد

آبياري تحت فشار، مصداق بارز اصلاح

استان هرمزگان از مناطق کم آب و گرم و خشک کشور است و در سال‌هاي اخير با خشکسالي‌هاي پي در پي دچار کم آبي شديد و مضاعف شده است. همين امر باعث گرديده تا کشاورزان بيشتر متوجه اهميت موضوع شده و درصدد برآيند تا با استفاده از روش‌هاي آبياري تحت فشار بتوانند مشکل کم آبي خود را کاهش دهند و در اين راه موفقيت‌هاي چشمگيري داشته‌اند   . به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) با اجراي طرح‌هاي آبياري تحت فشار که منجر به افزايش راندمان آبياري مي‌شوند، نه تنها تنش آبي مرتفع شده که در بعضي موارد افزايش سطح زيرکشت را نيز به دنبال داشته است   . شروع آبياري تحت فشار در استان از سال 72 بوده و تاکنون نيز ادامه دارد، به طوريکه سالانه با ترويج اين شيوه آبياري در بين کشاورزان، سطح بيشتري از اراضي تحت پوشش اين سيستم قرار مي‌گيرند .   از ابتدا تا شروع برنامه چهارم (سال 84) 16994 هکتار از اراضي کشاورزي تحت پوشش آبياري تحت فشار قرار گرفته و هم اکنون 31748 هکتار از اراضي استان با اين روش آبياري مي‌شوند که در مجموع 21 درصد از اراضي آبي استان را شامل مي‌شود که از شاخص 8 درصدي کشور جلوتر است . طبق مطالعات امکان سنجي انجام شده پتانسيل بهره برداري جهت اجراي سيستم آبياري تحت فشار 80000 هکتار بوده که تاکنون در 31748 هکتار از اراضي اجرا شده و امکان اجراي اين سيستم در 49033 هکتار از اراضي وجود دارد. در حال حاضر راندمان کلي آبياري در اراضي که به روش سنتي آبياري مي شوند در حدود 35 درصد است . ليکن با اجراي سيستم‌هاي آبياري تحت فشار مي‌توان اين مقدار را به 85 درصد در اراضي‌اي که به روش قطره‌اي آبياري مي‌شوند و 70 درصد در سيستم باراني افزايش داد. مزاياي آبياري قطره‌اي در بهره گيري از منابع آب، کاهش تبخير آب از سطح خاک، عدم وجود روان آب سطحي و کنترل نفوذ عمقي از جمله عواملي هستند که کاهش باعث مصرف آب و افزايش بازده آبياري مي‌شوند . در آبياري قطره‌اي نياز آبي گياه روزانه تامين مي شود لذا رطوبت خاک در منطقه توسعه ريشه در طول دوره رشد تقريباً ثابت مي‌ماند و گياه کمتر از نوسان‌هاي تنش آب صدمه مي بيند

مصرف‌گرايي در بين اقشار مختلف

معمولاً جامعه شناسان افراد را در جامعه بر پايه سه معيار ثروت، قدرت و وجهه (پرستيژ) به سه طبقه بالا ، متوسط و پايين تقسيم مي كنند. اين سه معيار، الگوهاي متفاوتي از مصرف گرايي را براي سه طبقه به بار مي آورند. هر سه طبقه، مصرف گرايي بي رويه دارند اما به شكل هاي متفاوت . افراد طبقه بالا با داشتن ثروت، از طريق مصرف كالاهاي لوكس به دنبال پرستيژ بالا هستند. اينان خدماتي را كه فكر مي‌كنند قدرت و وجهه اجتماعي برايشان به ارمغان مي‌آورند را هم به مقدار زيادي مصرف مي‌كنند. طبقات اجتماعي بالا با پرستيژ و قدرت بالا، سعي مي‌كنند با مصرف‌گرايي مفرط خود را هم طراز ثروتمندان نشان دهند. مصرف گرايي مفرط در واقع يك وسيله خود نشان دادن مي شود و اعضاي يك طبقه در مصرف گرايي مفرط با يكديگر رقابت شديد دارند. اين رقابت از نوع رقابتهاي كاذب است . اعضاي طبقه متوسط، هميشه سعي مي‌كنند خود را از طبقات بالا عقب‌ تر نبينند. اينان با درآمد كمتر به رقابت با طبقه بالا مي پردازند. بازار براي تشفي كردن آنها، اجناس ظاهراً لوكس ، ارزان به وفور در اختيار آنها قرار مي‌دهد. پس از خريد چنين كالاهايي است كه از لحاظ رواني يك رضايت مندي كاذب به آنها دست مي دهد. اعضاي اين طبقه اجتماعي به لحاظ كمي بيشترين مصرف را در جامعه دارند. همچنين بازار به خريد آنها وابسته است زيرا تعداد افراد اين طبقه در جوامع بيش از اعضاي طبقات ديگر است و لذا حجم خريد بالايي دارند. اعضاي طبقه پايين با درآمدكم، با توجه به مصرف‌گرايي ديگر طبقات و با توجه به وفور كالا و خدمات در بازار، در تلاش است كه بهر وسيله، سهمي از كالا و خدمات در بازار، در تلاش است كه بهروسيله، سهمي از كالا و خدمات را بخود اختصاص دهد. ترس از كمبودها و عدم امنيت اقتصادي براي خانواده او را به خريدي بي رويه و انبارگونه وامي دارد. خريد اعضاي اين طبقه عمدتاً خريد كالاهاي ضروري، مربوط به بقاء بيولوژيك است . بازار ، مازاد بر مصرف طبقة ‌عمدتاً خريد كالاهاي ضروري ، مربوط به بقاء بيولوژيك است. بازار مازاد بر مصرف طبقه متوسط را به اين طبقه انتقال مي دهد. در واقع الگوي مصرف گرايي طبقات پايين، يك نوع سودسازي سرمايه دار از سرمايه بالقوه تلف شده است زيرا اگر طبقه پايين نبود، سرمايه دار مجبور به از دست دادن مازاد كالاهاي مصرفي طبقات متوسط بود. چنين است كه اعضاي طبقه پايين به مصرف گرايي انبوه عادت مي‌كنند . اين عادت براي او دروني شده و بخشي از فرهنگ او را تشكيل مي‌دهد.

د) عدالت در آموزش و پرورش

در   آموزش و پرورش نیز باید دید را گسترده‌تر کرد. به گونه‌ای که فقط به بخش   اقتصادی و امکانات و تجهیز این سازمان توجه نکنیم به این صورت که توجه به   یکسان‌سازی امکانات به‌طور حصری و بدون توجه به مصداق‌های دیگر عدالت در   این سازمان کاری را از پیش نخواهد برد. در شرایط توزیع مساوی امکانات،   اساتید درسی، جزوات درسی، کانون‌های پرورشی و... باز عدالت اصلی رخ نداده   است و در واقع کار اصلی صورت نگرفته است. عدالت را در صورتی می‌توان پیاده   کرد که همه مصادیق و مجراهای آن با هم اجرا و عملی شود که علاوه بر توزیع   امکانات و... به‌طور عادلانه، علوم عادلانه آموزش داده شود. دانش‌آموز را   باید با تفکر عدالت‌محور تربیت کنیم. به او یاد بدهیم که اگر بخواهد   جامعه‌ای را در دنیا سربلند کند و بهترین جامعه باشد باید به عدالت توجه   کند و این منحصر به زمان و مکان خاصی نیست و این بهره هم دنیایی است هم   اخروی. و برای یاد دادن این تفکر باید کسی در آموزش و پرورش باشد و اقدام   کند که از لحاظ عملی عدالت‌محور باشد که خود لااقل شرایط عدالت را نقض   نکند که از این نمونه فراوان موجود است. متن کتب درسی حتی در زمینه علوم   تجربی باید عدالت را مطرح کند و با آن تعامل عمیق و در عین حال غیرمستقیم   داشته باشد. برای همه ما مشخص است که غرب و نظام آموزشی او برای تدوین کتب   آموزشی نظام آموزش و پرورش خود به نکته‌های روانشناسی و روحی بسیار دقیق   توجه می‌کند و این است که باعث موفقیت (لااقل در عرصه امور مادی و   تکنولوژی) آنها شده است. آنها روی اعتمادبه نفس دانش‌آموزان خود کار   می‌کنند. روی تفکراتی که در متن کتب درسی آنها موجوداست بسیار کار می‌کنند   و آنچه را که می‌خواهند چه درست و چه غلط به خورد دانش‌آموز می‌دهند اما   در مقابل ملت‌های تحت استعمار خویش را در آن کتب، بی‌عرضه و بدون اعتمادبه   نفس معرفی می‌کنند. این تفکر کم و بیش تا سال‌های اخیر در کتاب‌های ما   موجود بوده است. الان دیگر موقع آن رسیده است که علمی و فنی روی آموزش کار   کنیم. در کتب ما برای مثال یاد داده می‌شود که هر چه که می‌گوییم اگر   بخواهیم مستند و مطمئن باشد و بشود آن را ملاک قرارداد از یک دانشمند غربی   باید گرفته شود. گویا نام ایرانی و فارسی اهمیت و اعتباری ندارد. ما   دانشمندانی داریم و داشته‌ایم که حتی غرب خواب آنها را هم ندیده است. سند   بسیاری از موفقیت‌های اندیشمندان مسلمان موجود است که در حال حاضر استاد   رحیم پورازغدی به آن کم و بیش می‌پردازند. در تغییرات جدیدی که در کتب   دینی آموزش و پرورش رخ داده است از آن عدالتی که امام خمینی(ره) از آن حرف   می‌زدند کمتر پیدا می‌شود. در واقع تفکردینی دانش‌آموزان طوری طراحی   می‌شود که نه سیخ بسوزد و نه کباب. عدالت در آموزش و پرورش را طوری   می‌توان گسترش داد که تفکر استدلالی و منطق عالی حاکم بر اصول اسلامی را   در این دوره تحصیلی به کار گرفت و این کار را با برگیری از احادیث ائمه(ع ) و قرآن کریم تکمیل و زیباتر کرد . در آموزش و پرورش تفکری که نشان دهد   دین اسلام چه دین قوی و مستحکمی از لحاظ پایه‌های علمی و منطقی است، کمتر   دیده می‌شود. این تفکر نه تنها در علوم نظری و انسانی بلکه به‌طور   غیرمستقیم در علوم تجربی و... نیز باید وارد شود که در این زمینه   اندیشمندانی وجود دارند. در سال‌های گذشته و تاحدودی در عصر حاضر کسانی   مثل شهید مطهری(ره) این کار را کرده‌اند. ولی این‌چنین مطالبی کم و بیش در   حال حذف شدن از کتاب‌ها و جایگزین مطالب ساده به جای آنهاست. اگر تفکر   استدلالی در دین فرزندان این جامعه از بین برود در واقع تفکر علمی از حوزه   علوم نظری ما از بین رفته و این اتفاق کم و بیش در حال رخ دادن است. با   این حال شرایط زمانه ما با شرایط زمانه شهید مطهری(ره) فرق کرده است. اگر   ایشان زنده بود الان شیوه نوینی را پیش می‌گرفت کما اینکه در اواخر عمر   خود گویا فرموده بود که اگر عمر دوباره‌ای پیدا می‌کردم به جای کار بر روی   دانشگاه روی دانش‌آموز سرمایه‌گذاری می‌کردم. تفکرات شهید مطهری(ره) نیز   برای دوران دانشجویی‌ای که در طول دبیرستان مهیا شده است مناسب می‌باشد . روش شهید مطهری(ره) است که الان مورداحتیاج ماست. الان شهید مطهری(ره)‌به   روز نیاز داریم. باید از روانشناس‌های دینی کمک بگیریم. کسانی که عمیقا   روی تفکرات دانش‌آموز و روحیات او کار کرده‌اند. با دوره نوجوانی آشنا   هستند و می‌دانند چگونه باید دین را به او آموخت و نکته دیگر اینکه این   عصر، عصر تداخل علوم است. فیزیک در شیمی، شیمی در دین، ریاضی در دین و ... و همچنین روانشناسی در دین. اگر جامعه علمی کشور بتواند این ارتباط‌ها را   درست برقرار کند موفق خواهد شد. همان کاری که در غرب شد البته کار ما باید   با این تفاوت بزرگ باشد که دین را در مقابل عقل قرار ندهیم بلکه مکمل   یکدیگر قرار دهیم و با این کارها تولید علم در کشور بسیار زیاد خواهد شد . هـ) ‌عدالت، فرهنگ و تعامل‌هادر   ابتدای این بحث می‌توان این نکته را یادآور شد که اجرای عدالت در اجتماع   ملازم وجود تربیت صحیح مردم است. هم باید قانون عادلانه وضع شده باشد و هم   عادلانه توسط دولت اجرا شود و مردم هم در اثر تربیت درست خوب عمل کنند. در   واقع بدون فرهنگسازی عدل آن زیبایی خاصی که باید داشته باشد را نخواهد   داشت. حضرت علی(ع) نیز با تقوای الهی خود و ایثارهای خویش که زبانزد عام و   خاص است مردم را در تربیت همراهی کرد و با خطبه‌های بلیغ‌اش‌مردم را آماده   پذیرش آن کرد. نکته دیگر اینکه بعضی علت قتل علی(ع) را جدیت در اجرای   احکام اسلامی می‌دانند کما اینکه در کشتار خوارج پس از اتمام حجت همه را   به جز حدود ۱۰ نفر از دم تیغ گذرانید. ولی آنکه «قتل فی محراب لشده عداله » یعنی چه؟‌در واقع این دو موضوع در طول تاریخ به هم گره خورده است. یعنی   جدیت و کوتاه نیامدن در حکم الهی (و نه در مورد فردی)‌ارتباط تنگاتنگی با   عدالت دارد. ولی آیا دیگر امامان ما و یالااقل امامانی مثل امام حسن(ع) و   امام‌حسین(ع) وامام رضا(ع) و در راس آنها پیامبراکرم(ص) به این خصوصیت   معروف نیستند؟ مگر دیگر امامان ما در اجرای فرامین الهی (العیاذ بالله ) جدیت نداشتند؟ بدیهی است که قضیه خلاف این است. در واقع رفتار تمام امامان   ما با عدالت و جدیت در اجرای فرامین الهی توام بوده است. وقتی که   پیامبر(ص) در حدیبیه صلح می‌کند و یا امام حسن(ع) وقتی با معاویه (علیه   اللعنه) صلح می‌کند عین عدالت است و هدر رفتن خون خود و طرفداران و تلف   شدن آنها خود کمال بی‌عدالتی است. در این شرایط است که امام حسن(ع)‌صبر   می‌کنند تا معاویه، مظهر ریاکاری به درک واصل شود و بعد با یارانی دست به   قیام بزنند و این نوبت به امام‌حسین(ع)‌رسید. پس در واقع عدالت را   نمی‌توان محصور به پس گرفتن مال از ثروتمندان و دزدان بیت‌المال دانست . ) اگرچه   هرگزاهمیت این کار کم نمی‌باشد و از اولویت‌ها می‌باشد، کما اینکه حضرت   نیز به آن اهتمام داشتند) خود اینکه نگذاریم فرهنگ جامعه به سمتی برود که   خلاف حکم الهی است عدالت است و عدم توجه به آن عین بی‌عدالتی است. تفکر   عدالت‌گونه حضرت علی(ع) در کتاب جهان‌بینی توحیدی شهید مطهری(ره) تا حدودی   بیان شده است. این تفکر از نوع تفکر رئالیستی در حوزه جهان‌بینی و تعیین   ایدئولوژی بود. این تفکر که جامع‌ترین تفکر است معتقد است که انسان   همچنان‌که ماده محض نیست روح محض هم نیست. معاش و معاد توام با یکدیگرند . جسم و روان در هم تاثیر دارند. در همان حالی که باید با عوامل روحی و   روانی تفرقه در پرتو توحید در عبادت و حق‌پرستی مبارزه کرد باید با عوامل   تبعیض، بی‌عدالتی‌ها، محدودیت‌ها و... مبارزه کرد. اسلام در آن واحد که   ندای توحید روانی و درونی در پرتو ایمان به خدا را دارد فریاد توحید   اجتماعی در پرتو جهاد و مبارزه با ناهمواری‌های اجتماعی را بلند کرده است