فلانی، از نظر اخلاقی، آدم متعادلی نیست !
این جمله به گوشتان آشنا نیست؟ شاید اگر تا به حال، خودتان آن را به زبان نیاوردهاید، بارها از زبان دوستان و یا اطرافیان خود شنیدهاید . و امّا چند سؤال : یک نفر، چه ویژگیهای اخلاقیای میتواند داشته باشد که بگوییم از نظر اخلاقی، متعادل است؟ و یا به عبارت علمیتر، معیارهای «اعتدال اخلاقی» کدامها هستند؟ اصلاً یک جوان امروزی، از کجا باید بفهمد که اخلاق معتدلی دارد یا نه؟ و اصولاً چه رابطهای بین «اعتدال» و « اخلاق» وجود دارد؟
اخلاق «خوش» یا «معتدل »
هنگامی
که
صحبت از اخلاق و جنبههای مختلف آن به میان میآید، اولین
چیزی
که به ذهن میرسد، اخلاق خوب (پسندیده) و اخلاق بد (ناپسند
)
است،
که از اولی به «خوشاخلاقی» و از دومی به «بداخلاقی» تعبیر
میشود.
در اصطلاح عوام، خوشاخلاق به افراد خندهرو و بذلهگو،
خوشقول
و متعهّد و افرادی که با همه جور آدمی بسازند گفته میشود و
در
مقابل، به افراد بدقول، بهانهگیر، عبوس، اخمو و عصبانی و افراد
ناسازگار
و مستبد، بداخلاق گفته میشود. اما آیا میتوان گفت که هر
فرد
خوشاخلاقی، دارای اعتدال اخلاقی هم هست؟ و یا به عبارتی،
افراد
خوشاخلاق را از نظراخلاقی کامل دانست؟ چه
بسا ممکن است فردی در ظاهر، انسان
خوشاخلاق به نظر آید، ولی در
درون، فردی ترسو، هوسران، حسود، حریص
و... باشد و یا بر عکس، ممکن
است همین فردِ خوشاخلاق، نه تنها
ترسو نباشد، بلکه آن قدر در شجاعتْ
افراط کند که به تهوّر کشیده شود.
مثل این که حتی پریدن از یک
ساختمان پنج طبق هم برایش ترسی
نداشته باشد و یا این که در پرهیز
از شهوات، دچار خمود و بیتوجهی کامل
به نیازهای جسمی و روحی خود
شده باشد و یا به جای حرص و طمع، آن
قدر دست و دلباز باشد که
تمام زندگی خود را خرج دوستان و آشنایان
کند. پس ملاحظه میکنید
که بین خوشاخلاقی و اخلاق متعادل،
فاصلة زیادی وجود دارد؛ اما این
که «اخلاق متعادل» چیست و چه
معیارهایی دارد، بحث اصلی این نوشتار
است که در ادامه به آن میپردازیم
معیارهای اعتدال اخلاقی
قرآن
کریم،
در نصایح لقمان به فرزندش میآورد که: «و در کارهایت،
میانهرو
باش!» 1 حال، اگر از شما بخواهند میانهرَوی یا اعتدال
اخلاقی
را تعریف کنید، چه جوابی میدهید؟ خب، شاید بگویید: با رعایت تمام اصول و
موازین میتوان به اعتدال اخلاقی دست یافت
.
حال
اگر از شما بخواهند که این معیارها و
موازین اخلاقی را نام ببرید،
به چه چیزهایی اشاره میکنید؟ آیا میتوانید
تمام آن اصول را یک
به یک و بدون این که چیزی را از
قلم انداخته باشید، نام ببرید،
به گونهای که به طور قطع بتوان گفت
با رعایت این اصول میتوان
مطمئن بود که اخلاق متعالی داریم؟ احتمالاً
شما
هم با من هم عقیده هستید که این کار، بسیار مشکل و تا حدّی
غیر
ممکن است؛ چون که به راحتی نمیتوان تمام صفات و حالات
اخلاقی
انسان را نام برد و برای آنها معیار و واحد مشخصی ارائه نمود
مطلب رو مطالعه کنید نظر یادتون نره منتظرم
