ساحت جامعهشناختي كار، اشتغال و توليد(3)
نويسنده:
علي سعادت پناه
شيوه عملي آن حضرت اشتغال به اصل كار مفيد بود و شكل كار برايشاهميت نداشت. گروهي چنان ميپندارند كه كار انسان براي خود با موقعيتاجتماعياش سازگار است؛ ولي كار در برابر دستمزد با جايگاه اجتماعياشمنافات دارد. اين پندار با سيره عملي امام(ع) مخالف است. جامعه بايد هر كارمفيد و سازندهاي را داراي عزت و احترام اجتماعي بداند و هيچ كارسازندهاي را با موقعيت و جايگاه اجتماعي افراد ناسازگار نشمارد.امامعلي(ع) گاه خود به كارگري تن ميداد و روزگار ميگذراند.
سنت رفتاري امام علي(ع)
نويسنده:
علي سعادت پناه مجموع ويژگيهاي رفتاري و عقيدتي اكتسابي اعضاي يك جامعه راميتوان فرهنگ آن جامعه دانست. عنصر تعيينكننده در اين تعريف،«اكتساب» است كه از يك طرف فرهنگ را از پديدهها و رفتارهايي كه نتيجهوراثت است، متمايز ميسازد؛ و از طرف ديگر، موجب ميشود همهبخشهاي زندگيِ پديد آمده توسط انسانها تحت پوشش قرار گيرد. بعد از تبيين اجمالي اين مفاهيم، به طور طبيعي اين پرسش رخ مينمايد.بين اين مفاهيم چه ارتباط واقعي در سطح روابط زندگي اجتماعي وجوددارد؟ آيا بين هنجار و ارزش، ارزش و فرهنگ جامعه و فرهنگ و هنجاررابطه عيني برقرار است؟ پاسخ بدين پرسش، از آن جهت ضرورت دارد كهروش تبديل عنصر كار به فرهنگ و شكلگيري فرهنگ كار در جامعه راآشكار ميسازد.
نويسنده:
علي سعادت پناه براي بررسي ابعاد گوناگون جامعهشناختي كار، اشتغال و توليد، تبيينفشرده مفاهيم هنجار، ارزش و فرهنگ ضرورت دارد. اين كار سبب ميشودسخنان و رفتارهاي امام علي(ع) در جايگاه مناسب و منطقياش مورداستشهاد و استدلال قرار گيرد. در جامعه رفتارها بدون شيوه (نرم)، انجام نميپذيرند. بنابراين، هنجاريعني مقياس و قاعده رفتار كه افراد در كارها از آن پيروي ميكنند و رفتارانسانها با آن سنجيده ميشود. بنابراين، هنجارها ميتوانند هم در مسيرتعالي رفتارهاي اجتماعي قرار گيرند و هم در مسير انحطاط؛ زيرا قاعدهها وشيوههاي رفتاري پذيرفته شده از سوي اكثر افراد، ممكن است مثبت و مفيد يامنفي و ناسودمند باشند. اين قواعد رفتاري، بر اساس مورد پذيرش واقع شدناز سوي اكثريت افراد جامعه، به دو نوع تقسيم ميشوند:
نويسنده:
علي سعادت پناه در تدبير تكويني و اداره واقعي جهان ماده، انسان جايگاهي فعال واثرگذار دارد. طبيعت با انسان و نيازهايش بيگانه نيست. آنچه نياز انسان رابرميآورد، در طبيعت و قدرت چيرگي بر طبيعت در انسان به وديعت نهادهشده است. امام علي(ع) درباره اين قدرت انسان ميفرمايد: واِنَّ الارضَ الّتي تحملكم والسماء الّتي تظِلُّكم مطيعتان لربكم و ماأصبحتاتجودان لكم ببركتهما تَوَجُّعاً لكم ولا'زلفه اليكم ولالخير ترجونه منكم ولكنأمرتا بمنافِعكم فاطاعتا وأقيمتا علي حدود مصالحِكم فقامتا؛ بدانيد زمينيكه شما را بر پشت خود ميبرد و آسماني كه بر شما سايه ميگسترد،پروردگار شما را فرمان بردارند؛ و بركت آن دو بر شما نه از راهدلسوزي است و نه به خاطر جستن نزديكي و نه به اميد خيري است كهاز شما دارند؛ بلكه به سود شما مأمور شدند و گردن نهادند و برايمصلحت شما برپاشان داشتند و ايستادند.
نويسنده:
علي سعادت پناه چنان كه در بحث عوامل فقر گفته شد، یكی از اسباب فقر، تنبلی و كسالتاست. در بحث پیشگیری و درمان فقر نیز بر تقویت روحیهی تلاش و فرهنگكار در جامعه تأكید كردیم. از طرفی میبینیم آثار دینی به توكّل و اعتماد برخداوند توجه فراوان كرده، این امر را از مكارم اخلاق و مظاهر ایمانشمردهاند. همچنین این مطلب كه روزی هر كس تعیین شده ومقدّر است ودربارهی آن هیچ نگرانی روانیست، مورد تأكید آیات قرآن و روایاتمعصومان قرار گرفته است. و ما من دابّه فیالارض الّا علی اللّه رزقها هیچ جنبندهیی بر روی زمین نیست مگر اینكه خداوند روزی اورا تضمینكرده است. در روایتی از پیامبر اكرم(ص) میخوانیم: نگران روزی فردا نباش؛ زیرا هرفردایی همراه باروزی خود میآید. این مسئله را شاعران چنین به رشتهی نظم كشیدهاند: یكی طفل دندان برآورده بودپدر سر به فكرت فرو برده بود كه من نان وبرگ از كجا آرمشمروت نباشد كه بگذارمش چو بیچاره گفت این سخن نزدجفتنگر تا زن او را چه مردانه گفت مخور هول ابلیس تا جان دهدهر آن كس كه دندان دهد نان دهد
نويسنده:
علي سعادت پناه یكی دیگر از شبهات، روایاتی است كه در نكوهش ثروت و ستایش فقر وفقر وارد شده است. حضرت علی(ع) میفرماید: الغنی یطغی. ثروتمند طغیان میكند. در روایتی دیگر پیامبراكرم(ص) ثروتمندی را كیفر دانسته است. آن بزرگوار در روایتی دیگر به فقر مباهات میكند و میفرماید: الفقر فخری و به افتخر. فقر مایهی فخر من است و به آن افتخار میكنم.
نويسنده:
علي سعادت پناه زهد از مفاهیمی است كه در فرهنگ و اخلاق اسلامی مورد ستایش قرارگرفته است و معصومان: آن را روش و اخلاق همهی پیامبران، كلید هرخیر و موجب درك شیرینی ایمان و راحتی در دنیا دانستهاند. از سوی دیگر، تفسیر منفی از این واژه، كه رهآورد برداشت نادرست ازرابطهی دنیا و آخرت است، از اموری است كه نه تنها موجب فقر میشود؛بلكه از موانع جدی درمان فقر نیز به شمار میآید. شهید مطهری زاهد واقعیرا چنین معرفی میكند: زاهد یعنی كسی كه به حسب طبیعت و غریزه به لذت مادی رغبت دارد؛ ولیبه خاطر هدفها و منظورهای خاصی عمل و رفتارش مانند مردم بیرغبتاست.
نويسنده:
علي سعادت پناه چنان كه گذشت، گروهی اعتقاد به آخرت و تحقیر زندگی دنیا را سببعقبماندگی مسلمانان شمردهاند. در پندار این گروه چون رفتار انسان ناشی ازفرهنگ و بینش او است، آخرتگرایی و اعتقاد به مذموم بودن دنیا به طورطبیعی سبب میشود انسان هرگز برای رسیدن به رفاه و سطح بالاتری اززندگی تلاش نكند و به كمترین میزان خوراك و پوشاك و امكانات زندگیقانع باشد. بیتردید جامعهیی كه از چنین افرادی شكل گیرد، همیشه در فقردست و پا میزند. بر اساس این تحلیل، یافتن راه حل برای پیشگیری و درمانفقر نادرست است. به نظر میرسد این اشكال و بسیاری از اشكالهای دیگریكه به جنبههای اعتقادی، اخلاقی، و اجتماعی بر اسلام وارد شده، در دركنادرست از ارتباط دنیا و آخرت انسانها ریشه دارد. برداشتهای غلط ازاعتقاد به سرنوشت، شفاعت، انتظار فرج، زهد، قناعت، توكل و حتی برخی ازمسائل اجتماعی اسلام نیز در این امر ریشه دارد و با تبیین آن، پاسخ بسیاری ازاین پرسشها داده میشود. ما در فصل گذشته، در تبیین جایگاه توسعه دراسلام بهطور مفصّل به این بحث پرداخته، نتیجه گرفتیم كه اعتقاد به آخرت باپرداختن به دنیا و كار و تلاش برای آن هیچ منافات ندارد و معصومان: مارا از تحقیر دنیا و نكوهش آن باز داشتهاند. منبع:كانون انديشهجوان
ساحت جامعهشناختي كار، اشتغال و توليد(2)
ج . فرهنگ
ساحت جامعهشناختي كار، اشتغال و توليد(1)
الف . هنجار
جايگاه فلسفي نيروي انساني در رابطه با طبيعت(سلطه انسان بر جهان طبيعت)
بررسی علل عقبماندگی و فقر مسلمانان(8)
5. توكّل
بررسی علل عقبماندگی و فقر مسلمانان(7)
4. فقر و غنا
بررسی علل عقبماندگی و فقر مسلمانان(6)
3. زهد و قناعت در دنیا
بررسی علل عقبماندگی و فقر مسلمانان(5)
2. اعتقاد به آخرت و تحقیر زندگی دنیا
موضوع:اقتصاد اسلامی
