بنام خدا
آيين عزاداري امام حسين(ع) در يزد - بخش سوم
فراخوان برای آذین بستن نخل
آذینبندی و آماده کردن نخلها برای عزاداری ماه محرم با یک فراخوان، اهل محل و یا آبادی صورت میگيرد، به اين صورت که چند روز پیش از فرارسیدن محرم، آئینهایی برای گردآوری کمکهای گوناگون از مردم برگزاري ميشود و اهالی از یک تکه چوب و ریسمان گرفته تا پارچههای الوان، چراغ، آئینه، خنجر، دشنه، پیاله زنگوله، سپر، و دیگر زیورآلات را برای آذینبندی هرچه باشکوهتر نخل به حسینیههاي محل زندگي خود، تحویل میدهند. همچنین، در یزد و حوالی آن، رسم بر این است که درختانی را وقف میکنند تا در زمان کهنسالی آن، ساقههایش صرف مرمت و ساخت نخل شود.
عزاداران حسيني در يزد، اعتقاد راستيني به عمل نخل برداري دارند، تا حدي که براي رفتن در زير نخل و شرکت در نخل برداري، نذر ميکنند و يا بهترين دام خود را در پاي نخل، قرباني ميكنند.
نخل گردان از سادات است
هنگام نخلگردانی یکی از سادات بر بلندای نخل قرار میگیرد و با صدای ضربات سنج و يا حسین، نخلگردانان را هدایت میکند. براي برپايي اين مراسم، اطراف حسينيههايي كه براي عزاداري از قبل آماده شده را با پارچههاي سبز و مشكي سياه پوش ميكنند «نخل» از كنده قطور درختان با استفاده از هنر باقي مانده از دوران كهن، ساخته شده است. دو طرف نخل به صورت مشبك، از چوب ساخته شده و بوسيله چوبهاي ديگر به هم مرتبط هستند دو روي نخل با آيينه، تزيين شده است. در يك طرف نخل و در وسط آن، شاخههاي سرو، بسته ميشود كه با استفاده از چوبهاي كوچكي در اندازههاي مختلف ساخته شده است اين چوبها كه به طور منظم و مورب در كنار هم چيده شدهاند به شكل درخت سرو در آمده است. چوبهاي كنار آن نشان از كثرت تيرهايي است كه بر بدن مبارك آن حضرت اصابت كرده است اطراف نخل با چراغهاي رنگارنگ تزيين و پارچههاي سياه بزرگي نيز بر اندام آن كشيده ميشود پس از آنكه بدنه نخل با پارچه سياه پوشانده شد، روي پارچهها را شمشير بندان ميكنند و بر روي آن صدها شمشير و خنجر برهنه طوري ميبندند كه جلو و عقب نخل «آجين شمشير» گشته و هيكل چوبي نخل چنان آراسته ميشود كه هيبت آن هر بينندهاي را به حيرت وا ميدارد.
یکپارچگی در حرکت دادن نخل
پس از آذينبندي و سياه پوش كردن نخل، معمولاً در شب عاشورا با انبوه جمعيت و عزاداران و هيئتهاي مختلف، اندکي نخل را براي آزمايش و تغيير وضعيت، جابجا مينمايند تا در روز عاشورا، مشکلي حادث نشود. در خصوص حمل و گردانیدن نخلها، یکپارچگی و اتحاد خاصی حاکم است که هر بینندهای را متحیر و مجذوب میكند و در آن نوعی تقسیم کار، نظم و قانون وجود دارد که همه عزاداران تابع آن هستند.
برای برداشتن نخل در آبادیهای مختلف، تقسیم کار جالبی وجود دارد که در برخی محلات این سنت هنوز به دقت انجام میشود. به گونهای که بلند کردن هر پایه نخل، مخصوص صنف، طایفه، یا اهل محل خاصی بوده و کسی حق سرپیچی از آن موازین را نداشته و معمولا این حق موروثی بوده است.
در روز عاشورا با توجه به عادت و يا قرارداد عرفياي که ميان هيئت عزادار، از قديم وضع شده، در ساعت معيني از روز، عمل نخل برداري صورت ميگيرد. بدين صورت که غالب کساني که ميخواهند شانه خود را به زير نخل ببرند، مقداري پنبه، پشم، کاه، پارچه و يا هر جسم نرم ديگري را داخل دستمالهاي بزرگ پيچيده، آن را به سر يکي از کتفهاي خود ميبندند تا هنگام شانه بردن به زير چوبهاي حمال، شانهشان آسيبي نبيند و فشار سنگيني نخل را بهتر تحمل کنند. سپس به دستور شخصي با تجربه و سالمند که عموماً از سادات است، افراد به نسبت توانايي شان، با پاي برهنه، دور تا دور و داخل پايهها و چوبهاي حمال نخل، تقسيم شده، جايگزين ميشوند و در زماني مناسب، به دستور آن فرد رهبر، با ذکر «يا حسين، يا حسين»، مسافت تعيين شده را پيموده و دوباره به جايگاه اوليه نخل باز ميگردند. البته در زمان فعلي مرسوم شده که سه دور اين حرکت جابجايي پياپي صورت ميگيرد؛ لکن نقل قول شده که در قديم به جهت تبرک چهارده معصوم، نخل را چهارده مرتبه ميگرداندهاند.
ناگفته نماند که شخص راهبر و فرمانده نخل، در پهنه سرو مانند نخل، بر روي يکي از چوبهاي نخل، با آويختن شال عزا به گردن، ميايستد و با حرکات دست، نخل بران را در جابجايي نخل، هدايت ميکند؛ و يک يا دو نفر هم به نوک يا راس نخل، بالا ميروند و در هنگام حرکت نخل، يکي، اذان ميگويد و ديگري، اشعار حماسي يا ابياتي از دوازده بند مشهور محتشم کاشاني را ميخواند. ضمناً در هر دور يا رفت و برگشت نخل، تعدادي شتر، گاو و گوسفند نذري، قرباني ميشوند تا پس از ختم مراسم، بين نيازمندان، تقسيم و يا با پخت آش گندم از گوشت دامهاي قرباني، مردم را به خوردن آش گندم يا آش حسيني، مهماني نمايند. همچنين در هنگامي که نخل از حرکت باز ميايستد يا پيش از حرکت دادن، بعضي از مردم با پخش نقل يا نخود برشته و مانند آن، نذر خود را ادا ميکنند.
معمولاً پس از اتمام مراسم نخل برداري، عزاداران تا غروب آفتاب به عزاداري ادامه ميدهند و پس از غروب آفتاب و اذان مغرب و خواندن نماز، مراسم شام غريبان را با حدت و تجسم غربتي خاص، با رفتن از اين محل به آن محل در حالي که تعدادي از عزاداران به ويژه کودکان، شمع در دست به نشانه تاريکي بيابان کربلا و پراکنده شدن کودکان خردسال خانواده امام حسين(ع) در آن بيابان در غروب عاشوراي سال شصت هجري قمري، به مراسم دهه اول ماه محرم خاتمه ميدهند.
منبع : سایت باشگاه خبرنگاران جوان
