س: آقای مهندس لطفاً خودتان را معرفی کنید و در مورد سوابق تحصیلی و کاری خود توضیح دهید؟

من فرخ ملیحی فارغ‌التحصیل سال1354 رشته‌ی مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف هستم. بعد از پایان تحصیلات در ایران برای ادامه تحصیل به دانشگاه Carnegie-Mellon University در شهر پیتسبورگ امریکا رفتم . کارشناسی ارشد M.S.E.E) ) را در رشته‌ی مهندسی برق و انرژی در سال 1356 گرفتم و بعد از آن دوره تخصصی M.E. Polymer Science را دانشگاه Carnegie-Mellon در رشته مهندسی شیمی با گرایش مواد پلیمر در سال 1358 به پایان رساندم . دوره‌ی کارشناسی ارشد برای من یک دوره‌ی تغییر و تحول بود و تدریجاً از رشته‌ی مهندسی برق وارد مهندسی شیمی با تخصص پلیمر شدم. تجربه‌ی کاری و حرفه ای من در 25 سال اخیر در زمینه‌ی صنایع پتروشیمی با تمرکز بر صنعت رنگ و صنعت محصولات شوینده و بهداشتی بوده است. بعد از فارغ‌التحصیلی به مدت 4 سال به عنوان محقق در شرکت Glidden Coatings and Resins که بخشی از شرکت ICI Chemicals در صنایع تولید رنگ‌های خانگی و صنعتی است در ایالت اوهایو امریکا کار کردم. این دوران کاری برای من تجربه پرباری بود. مسئولیت کاری در این شرکت بیشتر در زمینه‌ی بررسی خواص فیزیکی و کیفیت پلیمرها و پیگمان‌های مختلف مورد استفاده در صنعت رنگ بود. نتیجه‌ی تحقیقات در مرکز تحقیقات شرکت ICI تهیه بیش از 10 مقاله علمی است که در نشریات معتبر تخصصی در صنعت رنگ و پلیمرها در سال‌های 1360 تا 1364 چاپ شد و نیز در کنفرانس‌های مختلف بین المللی ارائه گردید.

در سال 1363 به مرکز تحقیقات شرکت Colgate- Palmolive در ایالت نیوجرزی که از بزرگترین شرکتهای تولید محصولات شوینده و بهداشتی بین المللی است رفتم و ابتدا بعنوان محقق ارشد و سپس بعنوان مدیر بخش توسعه محصولات مشغول به کار شدم. این دوره 10 ساله (72-1363) تجربه‌ی بسیار خوبی در زمینه تحقیقات کاربردی و مدیریت فرآیند طرح و توسعه محصولات در صنایع شوینده دربرداشت.

حاصل کار در شرکت Colgate-Palmolive ثبت 5 اختراع در آمریکا و کشورهای دیگر و نیز ارائه مقالات تخصصی در کنگره‌های مختلف بین‌المللی بود. در حقیقت یک تجربه‌ی حرفه‌ای مفید در زمینه‌ی تکنولوژی و بازاریابی محصولات شوینده و بهداشتی که بازار جهانی وسیعی دارند کسب کردم.

محصولات شوینده ( Household Detergents ) مانند پودرها و مایعات لباسشویی و محصولات ظرفشویی و پاک کننده‌های خانگی حدود 90 میلیارد دلار در بازار جهان فروش دارند که کشور ما  حدود یک درصد از سهم بازار مصرف بین‌المللی این محصولات را بخود اختصاص داده است. همین طور محصولات بهداشتی ( Personal Care Products ) مانند شامپو، انواع صابون و خمیردندان و غیره بیش از 200 میلیارد دلار در سطح دنیا فروش دارند.

پس از کسب تخصص و تجربه حرفه‌ای در امریکا در سال 1372 به ایران بازگشتم. بازگشت من مصادف با سال‌های پس از پایان جنگ و شروع تغییر و تحولات اقتصادی در ایران برای بازسازی کشور بود.

در سال 1374 شرکت مشاوره‌ای به نام گروه تحقیقات فرگل (www.fargolgroup.com) را با کمک چند تن از دوستان و با مجوز شرکت تحقیقاتی از وزارت صنایع تأسیس کردیم. فعالیت شرکت در بخشهای: طرح و توسعه محصولات – طرح‌های تحقیقاتی - آموزش و مشاوره به صنایع می‌باشد. همکاری شرکت بیشتر با صنایع شوینده و بهداشتی می‌‌باشد، که صنعت پویا و فعالی در سطح کشور است.

در کشور ما از سال 1340 شرکت‌های بزرگ و فعالی در این صنعت تأسیس شده که می‌توان گفت در این صنعت بخش عمده دانش فنی را جذب کرده و حرفی برای گفتن داریم. تکنولوژی آن را جذب کردیم و حتی در بعضی مواقع توانستیم بهبودهایی را هم در طراحی محصولات و فرایند تولید حاصل کنیم.

در برنامه کاری گروه تحقیقات فرگل بر 3 بخش تمرکز داریم: کمک به شرکت‌های تولیدی در زمینه‌ی بازاریابی و تحقیقات بازار – بهبود محصولات موجود و طراحی محصولات جدید و  برنامه های آموزش‌ تخصصی مدیران و کارشناسان صنعت. در کل هدف این است که به کارآیی و اثربخشی شرکت‌های تولیدی که هنوز مراکز تحقیقات و یا واحد های بازاریابی قوی ندارند کمک کنیم که بهتر بتوانند در بازار ملی و نیز در بازارهای بین‌المللی رقابت کنند.

س: آقای مهندس شما فرمودید ثبت اختراع داشتید، لطفاً در این مورد بیشتر توضیح دهید؟

من 5 اختراع بین‌المللی ثبت شده دارم که در زمینه‌ی طراحی محصولات شوینده و فرآیند تولید این محصولات هستند. همان طور که اشاره شد هدف از تأسیس گروه تحقیقات فرگل کمک به واحدهای تولیدی کشور در زمینه انتقال دانش و بهبود بهره‌وری بود. بدین جهت هدف ماانتقال دانش فنی – مهارت‌های کاری است تا این صنعت بتواند با روش‌های علمی تخصصی کار کرده و کیفیت محصولات و سطح فرآیند تولید خود را ارتقاء بخشد. نتایج اختراعات ثبت شده و بیش از 30 مقاله که در زمینه‌ی مواد شوینده، پلیمرها، مواد پتروشیمی ارائه و چاپ شده در کارهایی که مربوط به طرح و توسعه محصولات می‌شد مورد استفاده قرار گرفت. نتیجه آن شد که توانستیم محصولات مختلفی را که قبل از آن در بازار وجود نداشت، با سرمایه‌گذاری و همکاری شرکت‌های تولیدی بازارگذاری کنیم.

از جمله طرح‌های تکمیل شده گروه تحقیقات فرگل می‌توان به این موارد اشاره کرد: پودر ماشین‌ لباسشویی بر پایه‌ی تکنولوژی جدید مواد فعال کننده ( Bleach Activator ) برای بهبود قدرت سفیدکنندگی که در سال 1375 وارد بازار شد. مایعات ظرفشویی جدید ( Mild Dishwashing Liquids ) که هم قدرت پاک‌کنندگی بهتر دارند و هم سازگاری بهتری برای پوست دارند، پاک‌کننده‌های مختلف خانگی ( Household Cleaners )، مایعات نرم کننده لباس ( Fabric Softeners ). پودر و مایعات  لباس‌شویی مخصوص شستشوی پارچه‌های رنگی.

س: آقای مهندس با توجه به توضیحاتی که دادید شما در کار تحقیقاتی هستید، آیا ارتباط شما با تمامی صنایع کشور است؟ یعنی برای همه این سرویس را دارید؟

در کار مشاوره دو محور را رعایت می‌کنیم:

یکی مسئله‌ی اختصاصی و محرمانه بودن طرح‌ها - یعنی حاصل کار انجام شده برای یک شرکت و یا خدماتی را که ارائه می‌شود فقط در اختیار آن شرکت خاص می‌گذاریم. پروژه‌ ها ممکن است 6 ماه تا یک سال یا بیشتر به طول انجامد. در طول مدت همکاری دانشی را انتقال می‌دهیم که به تولید محصول جدید - بهبود فرآیند تولید و یا ارتقا کیفیت محصول موجود منجر می‌شود و نهایتا موجب افزایش سهم بازار برای آن شرکت خاص می‌شود.  

محور دیگر تعهدی است که به کاربرد علم و دانش روز داریم. نتیجه این امر قدرت ابتکار و نوآوری در بازار – ایجاد مزیت و وجه تمایز در خصوصیات محصول جدید و نهایتاً جذب سهم بیشتر بازار و سودآوری مناسب برای شرکت‌هاست.

امروزه در بازارهای بین‌المللی شرکت‌ها استراتژی‌های مختلفی را در طراحی و بازارگذاری محصولات دنبال می‌کنند. بطور مثال در صنعت الکترونیک لوازم خانگی، شرکت Sony پیش‌رو است - همیشه نوآوری کرده و هزینه‌ی زیادی برای تحقیقات صرف می‌کند تا در تکنولوژی اول باشد و محصولات جدید را قبل از رقبا وارد بازار کند. اما شرکت‌های دیگری مانند شرکت Matsushita (Panasonic) هستند که استراتژی آنها بر این اساس است که هزینه‌ی کمتری را برای ابداع و نوآوری بگذارند. هدف این شرکتها این است که بتوانند تکنولوژی را سریع  کپی کرده و با یک ساختار قیمتی متفاوت و آمیخته محصول متفاوت بازارگذاری کنند. در بعضی صنایع فرایند "کپی‌سازی" سریع‌تر رخ می‌دهد که این مطلب بستگی به پیچیدگی تکنولوژی دارد. سعی ما براین است در صنایع شوینده با استفاده از دانش فنی در طرح و توسعه محصولات بتوانیم فاصله حداقل یکساله در حضور بازار با رقبا ایجاد کنیم تا در طول یک سال آن محصول جدید وارد بازار شده و نام تجاری آن در بازار جا بیفتد و سهم مناسبی از بازار را به خود اختصاص دهد.

س: با توجه به اینکه شما یک شرکت تحقیقاتی هستید آیا به دانش فنی خاصی دست یافته‌اید؟ و تا به حال موفق به صادر کردن آن شده‌اید؟

سئوال بسیار خوبی است. تمرکز کار ما همان طور که ذکر شد روی انتقال دانش فنی است. طبق تعریفی که این روزها در دنیا برای تحقیق و توسعه ( R&D ) وجود دارد، اگر کلی وکلان به آن نگاه کنیم ، ( R&D ) یعنی جابه‌جایی اطلاعات در جهت نوآوری و یا حل یک مشکل.

همین کار را ما با فعالیت‌های گروه تحقیقات فرگل در ایران انجام دادیم یعنی هدف ما این بوده که دانش روز را جمع‌آوری کرده و به صورت یک مجموعه  روی یک کاربرد خاص به طور مثال طراحی یک محصول جدید متمرکز کنیم. البته قبل از اینکه این اتفاق بیفتد همان طور که اشاره شد یک شاخه دیگر از فعالیت‌های گروه فرگل کارهای تحقیق بازار است که قبل از مرحله طراحی محصول لازم است تکمیل شود. کار تحقیق بازار عمدتاً در دو مرحله: ارزیابی ایده محصول ( Concept Evaluation ) و ارزیابی  نمونه محصول ( Product Testing ) با نظرخواهی از مصرف‌کنندگان انجام می‌شود.

امروزه شرکت‌های بین‌المللی به این نتیجه رسیده‌اند که ابتدا باید بازار را دقیقا ارزیابی کرد، نیازها و مشکلات مصرف‌کننده را شناسایی کرد و بعد از آن به دنبال تکنولوژی رفت و محصول را طراحی کرد. من فکر می‌کنم که ما در گروه تحقیقات فرگل موفق بودیم که این ارتباط مهم را ایجاد کنیم. البته نکته‌ی دیگری که باید به آن توجه کرد این است که باید توان شرکت‌ها از نظر امکانات تولید، سرمایه‌گذاری و قدرت اجرایی طرح‌ها بررسی شود.

در طراحی محصولات عادات و فرهنگ مصرف خاص در جامعه و میزان درآمد سرانه باید در نظر گرفته شود. لذا هر تکنولوژی برای هر کشوری جوابگو نبوده و تکنولوژی‌های خاصی برای جوامع مختلف در نظر گرفته می‌شود. البته سعی براین است که هر چه بیشتر به طرف تکنولوژی جدید برویم. اما باید استفاده از این تکنولوژی و محصولاتی که وارد بازار می‌شود با فرهنگ مصرف جامعه نیز هم‌خوانی داشته باشد و یا فرهنگ مصرف از طریق اطلاع رسانی موثرایجاد شود.

از نظر صدور دانش فنی ما پروژه‌هایی را با شرکت‌های بین‌المللی داریم که بیشتر در زمینه‌ی تحقیق بازار می‌باشند. شرکتهای مختلفی هستند که کارهای تجاری در ایران انجام می‌دهند و علاقه‌مند هستند که بازار مصرف و نیاز ها را بشناسند و ما در این زمینه به این شرکت‌ها کمک می‌کنیم. تحقیق بازار برای آنها انجام می‌دهیم تا خدمات اقتصادی و تجاری که انجام می‌دهند متمرکز و بر اساس بررسی دقیق نیاز جامعه و بازار مصرف انجام گیرد.  

س: شما معمولاً دانشی که دارید به چه صورت به روز می‌کنید؟

بحث دانش در حال حاضر همان طور که می‌دانید به قدری وسیع است که واقعاً حتی شرکت‌های بزرگ هم یک بخش محدودی از آن را در اختیار دارند. در صنایع شوینده سالانه بین دو تا سه هزار اختراع ( Patent ) روی مواد اولیه در دنیا ثبت می‌شود. بیش از 20 نشریه تخصصی در زمینه مواد اولیه ( Surfactants ) و محصولات شوینده ( Detergents )در سطح دنیا وجود دارد. بخصوص در این 30 سال اخیر تولید دانش در این صنعت مانند دیگر صنایع زیاد بوده و بیشتر در دسترس کارشناسان و محققان است. هم در زمینه‌ی ایجاد مواد جدید که در ساخت محصولات کاربرد دارند و هم اینکه چطور از این مواد برای طراحی محصولات جدید استفاده شود.

در گروه تحقیقات فرگل اطلاعات مورد نیاز از طریق ارتباطات ملی و بین‌المللی با صنایع شوینده- نشریات علمی و اینترنت کسب می‌شود. سعی می‌شود تا با حضور در کنگره‌های مهم اطلاعات روز را کسب کرده و با جامعه علمی دنیا در ارتباط باشیم و تبادل نظر کنیم. در مسیر انتشار مقالات و کتاب‌های جدید در سطح بین‌المللی هستیم. همچنین ارتباطاتی که در داخل کشور بین تولیدکنندگان وجود دارد، مدیران و کارشناسانی  که در این صنعت فعال هستند و دانشگاه‌هایی که کارهای مربوط به این صنعت را انجام می‌دهند می‌تواند منابع مفیدی باشند.  

متأسفانه ما هنوز در ایران دانشگاهی نداریم که توجه خاصی به صنعت شوینده‌ها کرده باشد. در سالهای اخیر پروژه‌هایی کم‌و‌بیش به طور پراکنده در دانشگاه‌‌های مختلف انجام شده است. بطور مثال چند پروژه در دانشکده شیمی دانشگاه صنعتی شریف و دانشکده علوم دانشگاه تهران انجام شده است.

بخشی از مشکلات به ارتباط ضعیف صنعت و دانشگاه مربوط می‌شود که هنوز از انسجام کافی برخوردار نیست. در کشورهای اروپایی، آمریکا و ژاپن دانشکده‌های شیمی یا مهندسی شیمی فعالیت‌های تحقیقاتی متمرکز بر صنایع شوینده دارند. در این زمینه ما از 5 سال پیش با دانشکده‌ی شیمی دانشگاه صنعتی شریف همکاری‌هایی داشتیم و نهایتاً توانستیم یک درس کاربردی در ارتباط با صنایع شوینده را در سیلابس دوره‌ی کارشناسی شیمی قرار دهیم که چند ترم ارائه شد. چند طرح تحقیقاتی نیز در زمینه آنالیز مواد اولیه شوینده‌ها ( Surfactants ) با همکاری مرکز تحقیقات شیمی و مهندسی شیمی ایران و شرکت سزمایه‌گذاری صنایع شیمیایی اصفهان انجام شده است. همچنین یک دوره کارشناسی ارشد اخیرا در ارتباط با مواد فعال سطحی ( Surfactants ) در دانشکده شیمی دانشگاه تهران فعال شده است. این فعالیتها شروع خوبی است اما راه طولانی در پیش داریم، امیدوارم که با استقبال صنعت و نشان دادن اعتمادی که به تخصص و دانش دانشگاه دارد و همین طور با استقبال دانشگاه این ارتباط قوی‌تر شود.

س: آقای مهندس نظر شما در مورد مقوله‌ی ارتباط مؤثر صنعت با دانشگاه چیست؟

سئوال بسیار مهمی را مطرح کردید. به برخی موارد در خصوص ارتباط صنعت و دانشگاه در بخش قبل اشاره شد . در حال حاضر چندین ماه است با گروهی به نام جمعیت ارتباط صنعت و دانشگاه که چند سالی است به همت دانشگاه امیر کبیر در ایران فعال شده همکاری می‌کن ی م. در این میان من فکر می‌کنم یک حلقه‌ی گمشده وجود دارد – به نظر من تا زمانی که واحدهای تحقیقات صنایع ( R&D ها) به سطح قابل قبولی از نظر نیروی تخصصی – دانش و مهارت‌ها و امکانات آزمایشگاهی نرسند نمی‌توان صنعت را  به طور م وثر با دانشگاه ارتباط داد. واحدهای تحقیقاتی صنعت باید تقویت شو ن د و از نظر نیروی تخصصی و دانش کار در سطح بالا برخوردار باش ن د تا بتوان ن د با دانشگاه ارتباط موثر ایجاد ک ن ند. پروژه‌های مشترکی در سال‌های گذشته بوده است که باعث ارتباطاتی بین صنعت و دانشگاه شده اما در زمان مناسب تکمیل نشده و به نتیجه‌ی قطعی نرسیده است. کامل نشدن این پروژه‌ها شبهه‌ای برای صنعت ایجاد کرده است و این باعث شده که به منابع دیگر رجوع کن ن د و حاضر شو ن د هزینه‌های زیادی را بده ن د تا مشکلات را رفع کنند . به این ترتیب به نظر من باید در آن حلقه‌ی مفقوده که اشاره شد یک گروه کاری متخصص که هم آشنایی خوبی از مشکلات صنعت دارند و هم از دانش و تخصص‌ و امکانات دانشگاهی مطلع هستند قرار گیرند و این ارتباط را ایجاد کنند. در واقع لازم است این گروه تخصصی بتوانند یک برنامه کاری ( Business Plan ) تهیه کند که به حل مشکلات صنعتی با کمک دانشگاه منجر شود .  دانشگاه باید اعتماد ایجاد کند که می‌تواند مشکلات صنعت را در زمان و بودجه‌ی قابل قبول حل کند و صنعت کشور نیز اعتقاد پیدا کند که باید صنعت ما تخصصی و بر پایه‌ی علم و دانش روز باشد تا بتواند در بازار بین المللی رقابت کند .

س: در مرکز کارآفرینی دانشگاه صنعتی شریف ایده‌ای مطرح شده تحت عنوان "تأسیس شرکت‌های دانشجویی" که این ایده در فاز مطالعاتی قرار دارد در قالب این طرح فراخوانی به چاپ می‌رسد و گروه‌های دانشجویی که در زمینه‌ی کاری علاقمند هستند و احساس می‌کنند می‌توانند نوآور باشند به مرکز مراجعه کنند و ثبت شرکت انجام دهند البته ثبت شرکت در داخل دانشگاه صورت می‌گیرد، حوزه‌ی فعالیت آنها مرز دانشگاه است و قوانینی هم که بر ایشان حاکم است قوانین ساده شده‌ی تجارت می‌باشد. آنها تحت رهبری علمی و فنی یا فنی و علمی یا نیرویی که از صنعت آمده‌ یا نیرویی که آکادمیک است می‌باشند این مرکز نقش مشاور را برای این تیم‌ها دارد و آموزش‌های لازم را به آنها می‌دهد. پروژه‌های علمی که در نظر دارند را ابلاغ می‌کنند تا به نتیجه‌ی خوبی برسند، بعد از فارغ التحصیلی به 3 دسته تقسیم می شوند: دسته‌ی اول تیمی که موفق بوده از تجربیات خود استفاده می‌کند و همان طور که موفق بوده می‌توان به آن کمک کرد تا موفق بماند، دسته‌ی دوم تیمی که شکست خورده با توجه به اینکه شکست خورده شکست آنها تبعات زیادی نداشته و از طرفی این تجربه می‌تواند یک پشتوانه برای آنها باشد و در بیرون راحت کار کنند، دسته‌ی سوم تیمی که بین‌نا‌بین هستند نه خیلی موفق و نه ناموفق اینها را می‌توان در مرکز رشد و فناوری دانشگاه تحت پوشش قرار داد تا در آنجا پیشرفت کنند با این توضیحات لطفاً نظر خود را در ارتباط با این ایده بفرمایید؟              

به نظر من برنامه و تمرین خوبی است، تا بتوان مهارت‌های افراد و استعدادهای بالقوه‌ی آنها را برای کارآفرینی رشد د اد . در خارج از کشور معمول این است فردی که می‌خواهد کسب و کار تجاری ( Business ) خود را راه‌اندازی کند، ابتدا باید چند سالی در یک سازمان کار کند که هم دانشی را که در دانشگاه فرا گرفته‌ بکار ب رد و هم یک سرمایه اولیه برای خود ایجاد کند تا در راه‌اندازی شرکت از این درآمد استفاده کند. مهم‌تر اینکه فرد یاد می‌گیرد با یک سازمان تولیدی و یا خدماتی چگونه کار می‌کند .  به نظر من مهم است که در این شرایط تمرین ایجاد کارآفرینی که در دانشگاه میسر شده شرکت کنندگان مطالبی ازجمله ساختار سازمان، ارتباطات داخل سازمان – اصول مدیریت و مهارت‌های مالی و غیره را فرا گیرند. اگر ما بتوانیم ایده‌های جدید ارائه دهیم که نوآوری و حل یک مسئله‌ای مهم در کار باشد قطعاً موفقیت بیشتری در پی دارد. تأکید من این است که این گروه‌ها از بازار شروع کنند و نیازها را دقیقا بررسی کرده و با توجه به دانشی که دارند تبدیل به یک برنامه تجاری ( Business Plan ) کنند.

س: تعریف شخصی شما از کارآفرینی چیست و به نظر شما خصوصیات فرد کارآفرین چیست؟

تعریف کلاسیک کارآفرینی مشخص است. اما از نظر خصوصیات کارآفرینان ، به نظر من فرد کارآفرین باید ابتدا هدف را به صورت شفاف تعیین کند و اینکه دقیق بداند چه کار می‌خواهد انجام دهد – یک برنامه دقیق با توجه به امکانات تنظیم کند و به جزئیات کار توجه کند. فرد کارآفرین باید نظم و انظباط کاری داشته و اولویت‌ها را خوب تشخیص دهد. پشتکار، سعی و تلاش و قدرت ریسک‌پذیری داشته و علاقه‌ داشته باشد کار را به انتها برساند. همچنین حضور یک مدیر قوی و سازماندهی یک تیم کاری با تخصص‌های مختلف از جمله در زمینه بازاریابی – دانش فنی – امور مالی و جذب سرمایه اهمیت زیادی دارد.