س: آقای دکتر لطفاً در مورد سوابق تحصیلی و کاری خود توضیح فرمایید؟

من در دانشکده‌ی علوم ریاضی دانشگاه صنعتی شریف که در دوره‌ی تحصیل من با کامپیوتر یکی بود دوره‌ی کارشناسی را گذراندم و بعد از ادامه‌ی تحصیل در خارج از کشور در دانشگاه مشغول به کار شدم و در حال حاضر عضو هیأت علمی دانشکده‌ی علوم ریاضی هستم. من دو دوره مسئولیت دانشکده‌ی ریاضی را بر عهده داشتم، که همزمان با شکل‌گیری المپیادها بود. در آن زمان من با آموزش و پرورش در زمینه المپیادها همکاری داشتم، المپیادها باعث شد که عده‌ای دانشجوی مستعد و علاقه‌مند به دانشکده‌ی علوم ریاضی جذب شوند و در نتیجه دانشکده یک مکان تبلور استعدادهای خوب بود. در آن دوره  50 الی 100 دانشجو از المپیاد و بچه‌هایی با رتبه‌های بالای کنکور به رشته‌ی علوم ریاضی روی آوردند و موجب تقویت دانشکده شدند، در حال حاضر هم کادر خوبی در دانشکده حضور دارد و از لحاظ هیأت علمی دانشکده از وضعیت خوبی برخوردار است. دوران مسئولیت دانشکده‌ی ریاضی 4 سال به طول انجامید، مدیریت انتخابی بود و بیش از دو دوره بیشتر نبود. بعد از آن به پیشنهاد آقای دکتر سهراب پور مسئولیت مرکز محاسبات دانشگاه صنعتی شریف را پذیرفتم و این برای من یک دوره‌ی کاری جدیدی بود، که با یک فضای جدید آشنا شدم. زمانی که به اینجا آمدم بحث فناوری اطلاعات و ارتباطات در مملکت نو بود و حتی در سطح دنیا تازه آغاز شده بود. ما متوجه شدیم در آینده اعتبار دانشگاه صنعتی شریف در جوامع علمی، تکنولوژیک و دانشگاهی نیاز به یک شبکه و ارتباط اینترنتی پیشرفته و قوی دارد و این مسأله به عنوان یک سیاست کلی توسط مدیریت دانشگاه پذیرفته شد و مساعدت خوبی برای توسعه شبکه دانشگاه صورت گرفت. مرکز محاسبات یک مرکز قدیمی است، از زمانی که من دانشجو بودم این مرکز وجود داشت، در آن زمان کامپیوترهای شخصی در اختیار نبود، کامپیوترهای بزرگ مورد استفاده قرار می‌گرفت. وظیفه‌ی مرکز این بود که با کامپیوترهای بزرگ سرویس خدمات محاسباتی به استادان و دانشجویان ارائه کند. در ابتدا کامپیوتر CDC را به مرکز آوردند، که سال‌ها مورد استفاده قرار گرفت ولی در اوایل سال‌های 1370 کامپیوترهای VAX و IBM4381 برای دانشگاه خریداری شد. ولی عمر این کامپیوترهای اخیر خیلی کوتاه بود. عمدتاً به دلیل رونقی که PC ها پیدا کردند و بعد مسأله شبکه و ارتباط اینترنت مطرح شد و به این ترتیب رسالت مرکز محاسبات این شد که شبکه‌ی دانشگاه را توسعه دهد و نگهداری کند. اولین کاری را که به کمک تعدادی از فارغ‌التحصیلان، دانشجویان و همکاری مؤثر بعضی از همکاران در هیأت علمی انجام دادیم این بود، که یک شبکه‌ی گسترده‌ای را برای دانشگاه با فیبر نوری طراحی کردیم و تجهیزات آن را سفارش دادیم و بعد اجرای شبکه توسط خود همکاران مرکز صورت گرفت. فیبر را خواباندند، اتصالات را راه انداختند و یک شبکه‌ی گسترده‌ی خوبی را پیاده کردند، ارتباط اینترنت از همان ابتدا دارای مشکل بود و روزی چندین بار قطع و وصل می شد، در آن زمان مخابرات خیلی نمی توانست تأمین کننده باشد، ما توانستیم با کمک تعاونی چند منظوره‌ی دانشگاه یک سیستم اتصال ماهواره‌ای را راه‌اندازی کنیم و از این طریق اینترنت می گرفتیم. با اینکه در حال حاضر سرویس اتصال ماهواره‌ای داریم، متوجه شدیم که اگر برویم با مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضات مشارکت کنیم، بیشتر به نفع ماست. در حال حاضر پهنای باند دانشگاه از طریق اتصال فیبر با مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات تأمین می‌شود و پهنای باند نسبتاً مناسب برای دانشگاه تدارک شده است. در حال حاضر حدود 5000 کامپیوتر در این شبکه وجود دارد، که این شبکه، یک شبکه‌ی بزرگی در استاندارد بین المللی محسوب می شود، برای بهینه‌سازی مدیریت شبکه منابع اینترنتی لازم برای دانشگاه تدارک شده است و دسترسی به شبکه برای استادان و دانشجویان فراهم است، در اتاق هر استادی کامپیوتر آن به شبکه وصل است، سایت‌های دانشجویی سرویس شبکه را در اختیار دانشجویان قرار می‌دهند، خوابگاه‌های ما به مرکز محاسبات وصل هستند و در خوابگاه‌ها تقریباً سرویس شبانه‌روزی استفاده از اینترنت برقرار است. امیدواریم شبکه مرتباً توسعه پیدا کند و سرویس‌ها مرتباً بهتر شود.

بعد از توسعه شبکه گسترده دانشگاه به فکر راه‌اندازی سیستم‌های کاربردی روی این شبکه افتادیم. در دانشگاه مهمترین سیستم کاربردی  سیستم آموزش است، در این زمینه یک سیستمی قدیمی وجود داشت که تکنولوژی آن قدیمی بود و مشکلات زیادی داشت، من خیلی علاقه داشتم آن را نوسازی کنم، برای این کار گروهی را تشکیل دادیم و توانستم بر تکنولوژی روز مسلط شویم و توانستیم سیستم آموزش را نوسازی کنیم، مسئولین دانشگاه یک مقدار احتیاط می کردند، اما بعد از مدتی که متوجه شدند موضوع چیست ما را حمایت کردند. زمانی که سیستم آموزش پیاده شد و دانشگاه‌های دیگر متوجه‌ی این سیستم شدند برای آن مشتری پیدا شد. سپس این گروه که تجربه‌های خوبی به دست آورده بود، فعالیت‌های بیشتری در زمینه‌ی توسعه نرم‌افزار را انجام داد و یک گروه کاری نرم افزاری خوبی را تشکیل دادند، و بالاخره شرکتی در خارج از دانشگاه تأسیس کردند و در حال حاضر مشغول فعالیت هستند. گروه دیگری هم در اینجا شکل گرفت که در مسائل خط فارسی و رایانه به پژوهش و تحقیق پرداختند، این کار این طور شروع شد که فردی که علاقه‌مند به اشعار کلاسیک و ادبیات فارسی بود اعتبار کوچکی را در اختیار من گذاشت تا من یک کتابخانه‌ی دیجیتالی در شبکه راه‌اندازی کنم، برای 7 سال پیش این اقدام جالبی بود. زمانی که به سراغ این کار رفتیم، تازه متوجه شدیم که خط فارسی چقدر دچار مشکلات در شبکه است، با توجه به مسائلی که وجود داشت توانستیم این مشکلات را حل کنیم و در زمینه استاندارد خط فارسی تحت یونی‌کد فعالیت کنیم. این گروه هم در زمینه‌های توسعه‌ی خط فارسی حرکت کرد و بالاخره وقتی که این گروه به قدر کافی گسترش یافت از مرکز محاسبات جدا شد و شرکتی در ضلع غربی دانشگاه تأسیس کردند. که در حال حاضر روی توسعه سیستم‌های متن باز و ارائه توزیع ویژه‌ای از لینوکس تحت عنوان لینوکس شریف، کار می‌کنند.

س: با توجه به گروههایی که ایجاد کردید آیا شما با صنعت هم یک ارتباط پایدار برقرار کردید؟

بیشتر فعالیت‌های من در دانشگاه فعالیت‌های آکادمیک بوده و به مسائل توسعه‌ای تکنولوژی و ارتباط با صنعت زیاد توجه نداشتم، اما کم‌کم متوجه شدم که این مسائل، مسائلی جدی است. زمانی که وارد خط توسعه‌ی تکنولوژی شدم، با دوستان خارج از کشور ارتباطم بیشتر شد و مدل دانشگاههای خارج کشور توجه‌ام را جلب کرد. از جمله اینکه سیستم کاری نوآوری و توسعه تکنولوژی آنها چگونه است و شرکت‌های مشتقه و اقماری دانشگاه‌ها چه کار می کنند، در این بررسی به این نتیجه رسیدیم که ما باید کار را با توسعه‌ی تکنولوژی شروع کنیم و این توسعه تکنولوژی خود می‌تواند بازار داشته باشد و نیاز ملی باشد. در این زمینه دوستان بسیاری از جمله آقای دکتر مشایخی کمک بسیاری به ما کردند. ما فکر کردیم می توانیم از طریق ارتباط با مجامع داخلی صنعتی، ارتباط با ایرانیان و دوستان ایرانی مقیم در خارج از کشور که در کار تکنولوژی هستند یک مدل جدید ایجاد کنیم. مذاکرات اولیه خیلی خوب پیش رفت، اما متأسفانه به علت شرایط تحریم آمریکا، دوستان خارج از کشور خودشان را کنار کشیدند و نتوانستیم آن خوش بینی اولیه و اشتیاق اولیه را که حتی در آنها ایجاد شده بود را به سرانجام برسانیم. اما با کمک دوستان در دانشکده‌ی مدیریت و پیگیری‌ها، عمدتاً با صنایع نفت و گاز و پتروشیمی مرتبط شدیم و علاوه بر سیستم آموزش که بازار خوبی پیدا کرده بود، توانستیم برای شرکت پتروشیمی و شرکت‌هایی مانند آن، پروژه هایی انجام دهیم و محصولاتی را تولید کنیم. به این ترتیب از این مسیر توانستیم ارتباطی را با بخش صنعت برقرار کنیم.

س: نظر شما در مورد ارتباط مؤثر صنعت با دانشگاه چیست؟

علت اینکه این ارتباط ضعیف است، این است که توسعه یافتگی لازم در این گونه فعالیت‌ها را نداریم و یا آن توسعه یافتگی لازم را بدست نیاورده‌ایم. به این معنا که عمدتاً پروژه‌هایی که در دانشگاه انجام می‌شود و خدمات و سرویسی که ارائه می‌شود از طریق یک نهاد تخصصی صورت نمی‌گیرد بلکه از طریق ارتباطات شخصی است. در‌حال حاضر دستگاه‌های صنعتی همیشه شکایت می‌کنند که تحقیقی که در دانشگاه برای آنها انجام می‌شود یا پروژه‌ای که توسط استادان اجرا می‌گردد. عموماً در حد یک گزارش باقی می‌ماند و نتیجه مطلوبی را نمی دهد. در واقع اشکال در مدل‌کاری ما است، اگر بخواهیم کار را توسعه دهیم و این کار به یک سرویس حرفه‌ای تبدیل کنیم احتیاج به یک نهاد جا افتاده داریم و در ادامه برای پشتیبانی از دستاورد پروژه‌ها به یک نهاد قوی‌تری احتیاج است. مدل مطلوب این است که دانشگاه شرکت‌های تخصصی اقماری داشته باشد. من فکر می کنم ایده‌ی آن شکل گرفته و دیر یا زود در دانشگاه این اتفاق رخ می دهد، در این صورت است که دستگاه‌های صنعتی هم اعتماد خواهند کرد. در حال حاضر مدل کاری اساتید به این صورت است که به طور شخصی کاری را انجام می‌دهند، تکنولوژی تولید می‌شود ولی محدود باقی می‌ماند، مهمتر از آن متدولوژی کار پیش خود آنها باقی می ماند، اما اگر مجموع 10 استاد یک شرکت را تشکیل دهند متدولوژی آنها و دستاوردهای تکنولوژیک آن، ثروتی می شود برای آن شرکت.       

س: نظر شما در مورد ایده‌ی تأسیس شرکت‌های دانشجویی در مرکز کارآفرینی شریف چیست؟

شما باید به دنبال یک مدل مطلوب باشید، باید تحقیق کنید که دیگران چه کاری انجام دادند و نتایج آن را با شرایط خود تطبیق دهیم. در دنیا این نوع شرکت ها عمدتاً برای ارائه دستاوردهای نوآورانه‌ی تکنولوژی شکل گرفته‌اند، توسعه‌ی صنعتی ما هنوز به آن اندازه نیست که این نوآوری‌ها به طور وسیع صورت ‌گیرد. لذا باید روی توسعه‌ی خدمات تکنولوژی تمرکز کنیم و با توسعه‌ی تکنولوژی که به ارائه خدمات منجر می‌شود، کار را شروع کنیم، در مرحله بعد نوآوری‌ها هم خودبه‌خود شکل خواهد گرفت. فرض کنید، شما 10 شرکت کوچک افتتاح کنید اگر این شرکت‌ها بدون هیچ برنامه‌ای رها شوند، سرنوشت آنها چه می شود، اینها عمدتاً شرکت‌هایی هستند که نوآوری آنها در توسعه‌ی تکنولوژی است و یک محصول متناسب با بازار ایران را دارند، که معلوم نیست با شرکت‌های بزرگتر یا خارجی به چه میزان می توانند رقابت کنند، شما باید یک حمایتی را برای این شرکت‌ها داشته باشید که آنها بتوانند رقابت کنند. برای این منظور باید مدلی را پیدا کرد، وگر نه همین شرکت‌های کوچک اگر مستقل شوند، ممکن است در مقابل دیگر شرکت‌ها نتوانند دوام بیاورند. من فکر می‌کنم در زمینه‌ی فناوری اطلاعات و ارتباطات، دانشگاه می تواند با استفاده از اساتید مجرب و علاقه‌مند، که توانایی برقراری ارتباط با صنعت را دارند، شرکت‌های مادر تخصصی تشکیل دهد، تا شرکت‌های دانشجویی به نحوی به این شرکت‌های مادر وابسته شوند. این شرکت‌های مادر تخصصی، به دلیل اینکه استادهای با تجربه در آنها فعال خواهند بود، می‌توانند به نحوی در صنعت نفوذ کنند و حتی شرکت‌های کوچک هم می‌توانند در درون آنها قرار گیرند و زیر پوشش آنها باشند و شرکت‌های کوچک به دلیل اینکه زیر پوشش یک شرکت بزرگ قرار می‌گیرند، می‌توانند دوام بیاورند. من تصور می‌کنم این مدل می تواند به ایده‌ی شما کمک کند. نکته‌ای که به نظر من لازم است تا فعالیت‌های شما با موفقیت مواجه شود این است که دقیقاً باید مانند بخش خصوصی رفتار کنید. هدف شرکت این باشد که سود ببرد، بنابراین فعالانه کار را باید طوری انجام دهند، که به مقصود خود برسد. ما نباید یک شرکت را به ماهیت دولتی ببریم، که در آن صورت نشان دهنده ضعف ما است، اگر بتوانیم شرکت‌های دولتی را با یک مدل تبدیل به شرکت‌های خصوصی کنیم، آن زمان است که رقابت می تواند، به طور جدی مطرح شود. که این امر، نیاز به یک سیاست‌گذاری کلان در سطح مملکت دارد. نکته‌ی دیگر اینکه، موفقیت در توسعه تکنولوژیک لزوماً ارتباط جهانی را مطرح می‌کند، من با شهودی که در زمینه ی ارتباط صنعت بین‌المللی در طی این سال‌ها پیدا کرده‌ام، فکر می‌کنم یک زنجیره‌ی جهانی برای توسعه وجود دارد و اگر ما بتوانیم در آن زنجیره حضور داشته باشیم، حتی می توانیم زنجیره را به خود وابسته کنیم، در آن زمان است که می توانیم رشد کنیم و توسعه تکنولوژی ما معنا پیدا کند.

س: تعریف شما از کارآفرینی چیست و به نظر شما یک کارآفرین باید چه خصوصیاتی را داشته باشد؟

شاید تعریف کارآفرینی تا حدودی دشوار باشد هر کسی ایده‌های کارآفرینی به گونه‌ای باید در ذهن افراد جوشش پیدا کند تا بتوانند فراسوی روندهای جاری فکر کنند و با روحیه‌ای چالش‌پذیر دنبال توسعه و نوگرایی باشند. کارآفرین باید ایده‌ی اقتصادی داشته باشد یعنی حساب سود و زیان را بتواند به خوبی در نظر بگیرد ولی باید ابتکار و خلاقیت را نیز در نظر داشته باشد و در جستجوی ایده‌های نو و سازنده باشد. نکته‌ی دیگر این که کارآفرین باید از شکست هراس نداشته باشد، باید از عدم موفقیت‌ها درس بگیرد و دوباره فعالیت‌ها را برای موفقیت شروع کند.

س: به عنوان مطلب آخر اگر صحبتی هست بفرمایید؟

من امیدوار هستم ایده‌ی را که شما پیش رو دارید، با همراهی و کوشش همه جانبه‌ی دانشگاهیان به نتیجه‌ی مطلوبی برسد. تا در تمام اطراف دانشگاه، شرکت‌هایی که از دانشگاه بیرون آمده‌اند شکل بگیرند. فکر می کنم مرکز کارآفرینی و مرکز رشد و فناوری می‌توانند زمینه‌سازی کنند و وظیفه‌ی همه‌ی دانشگاهیان است که کمک کنند. به عنوان نمونه اگر یک شورای ارتباط با صنعت و کارآفرینی یا کمیته‌ای در سطح دانشگاه متشکل از اساتید با تجربه تشکیل شود و این اساتید به طور سیستماتیک تجربیاتشان را در آن شورا بیان کنند، که به اصطلاح سیاستگذاری و راه‌بری برای مرکز کارآفرینی باشد، آن زمان است که می‌توان برنامه‌ی استراتژیک تنظیم کرد، که این شورا راهبری آن را عهده‌دار شود، تا آرزویی که داریم در کنار دانشگاه مرکز توسعه‌ی تکنولوژی در سطح ملی و بین المللی ایجاد شود، تحقق یابد.