توسعه‌ی کارآفرینی در برخی دانشگاه‌های معتبر:

” مفاهیم کلیدی، بررسی نمونه‌های موردی، و راهکارهای پیشنهادی“

  نویسندگان: بیژن ساعدپناه [1] ، مهدی فاتح راد[2]

مرکز کارآفرینی دانشگاه صنعتی شریف

1 ) چکیده

مقاله‌ی حاضر به ارائه‌ی نتایج حاصل از پژوهش صورت‌گرفته در مرکز کارآفرینی دانشگاه صنعتی شریف دریاره‌ی الگوهای توسعه‌ی کارآفرینی در دانشگاه‌های مؤسسه‌ی فن‌آوری ماساچوست [3] ، استنفورد، سنگاپور، و کمبریج می‌پردازد. هدف این مطالعه شناسایی مدل‌هایی است که در این دانشگاه‌ها برای تسهیل کارآفرینی و شکل‌گیری واحدهای نوپا و حمایت آنها به کار برده شده است. دو دانشگاه اول از جمله مثال‌های مطرح دانشگاه کارآفرین به شمار می‌آیند که سابقه‌ای نزدیک به سی سال در این زمینه دارند و سالانه تعداد زیادی شرکت از درون آن‌ها به منصه ی ظهور می رسد که درآمد نسبتاً قابل توجهی از محل تجاری‌سازی تکنولوژی‌های توسعه‌یافته برای دانشگاه کسب می کنند. دو مورد بعدی نیز مواردی هستند که در سال‌های اخیر اقدام به ایجاد نظام‌ها و ساختارهایی به این منظور در سطح دانشگاه نموده‌اند.

در این مقاله، سه رکن کلیدی توسعه‌ی کارآفرینی در دانشگاه‌ها  مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ (الف) ساختار که عبارت است از مجموعه‌ی نهادهای وابسته به دانشگاه یا مستقل که در مراحل مختلف فعالیت کارآفرینان خانواده‌ی دانشگاه تأثیر گذارند، (ب) مجموعه‌ی خدمات و برنامه‌هایی که با هدف ایجاد انگیزه، راهنمایی و حمایت از کارآفرینان صورت می‌گیرند (ج) چگونه توسعه‌ی کارآفرینی در دانشگاه سبب ایجاد یک منبع درآمدی پایدار برای دانشگاه می‌شود.

عبارات کلیدی: دانشگاه کارآفرین، توسعه‌ی کارآفرینی در دانشگاه، ساختارهای توسعه‌ی کارآفرینی، خدمات و برنامه‌های توسعه‌ی کارآفرینی

2) مقدمه

در سال‌های اخیر توسعه‌ی کارآفرینی در دانشگاه‌ها بسیار مورد توجه قرار گرفته است. بازتعریف دانشگاه تحت عنوان دانشگاه کارآفرین با جایگاه و نقشی متفاوت از دانشگاه سنتی یکی از علل عمده‌ی چنین تحولی است. در این بازتعریف، دیگر برونداد دانشگاه  آموزش و پژوهش صرف نیست بلکه دانشگاه باید به فکر ایفای نقش ملموس در افزایش سطح رفاه جامعه باشد. خروجی‌های دانشگاه باید مطابق با نیازمندی‌های اجتماع باشند و منجر به ارائه‌ی ابداعات و نوآوری‌هایی شوند که به بهبود عمومی شرایط زندگی افراد کمک می‌کنند. حرکت به این سمت طبعاً مستلزم فراهم آوردن زمینه‌ها و بسترهای لازم و ایجاد تغییراتی متناسب با رسالت جدید در دانشگاه است.

دانشگاه‌هایی که در این زمینه پیشرو بوده‌اند نظیر مؤسسه‌ی فن‌آوری ماساچوست و استنفورد توانسته‌اند نتایج شگرفی برای دانشگاه و جامعه به ارمغان بیاورند. تنها در ماساچوست بیش از ۱۰۰۰ شرکت توسط فارغ‌التحصیلان دانشگاه مؤسسه‌ی فن‌آوری ماساچوست بر پا شده است، عدد شرکت‌های فارغ‌التحصیلان مؤسسه‌ی فن‌آوری ماساچوست در سرتاسر جهان به ۴۵۰۰ می‌رسد. دانشجویان و اعضای هیئت علمی دانشگاه مؤسسه‌ی فن‌آوری ماساچوست به طور متوسط روزانه دو اختراع را به ثمر می‌رسانند. دفتر ثبت تکنولوژی هفته‌ای 4 حق‌اختراع را ثبت می‌کند، سالیانه صدها حق‌امتیاز را به صنعت واگذار می‌کند، و در راه‌اندازی 15 تا 20 شرکت جدید مشارکت می‌جوید. بنا به آمار موجود از سال ۱۹۸۵ تا سال ۲۰۰۱ در مجموع بیش از ۲۰۰ شرکت توسط دفتر ثبت تکنولوژی دانشگاه راه‌اندازی شده است که هزاران نفر را در استخدام خود دارند و ارزش بازار آنها در سال ۲۰۰۱ حدود ۲۰ میلیارد دلار بوده است. دانشگاه استنفورد نیز با قرار گرفتن در نزدیکی سیلیکون ولی توانسته است زمینه‌ساز ایجاد بسیاری از شرکت‌های موفق تکنولوژی‌محور شود. شرکت‌هایی که از معروف‌ترین آنها می‌توان به Hewlett-Packard ، Sun Microsystems ، Cisco Systems و Silicon Graphics و Google اشاره نمود. فروش سهام دانشگاه در شرکت Google به تنهایی درآمدی قریب 300 میلیون دلار را از آن دانشگاه کرد.