یک روش شناسی پیشنهادی برای اقتصاد سیاسی اسلام (3)
نويسنده:
علي سعادت پناه
روش شناسان اقتصادی نشان داده اند که برنامه تحقیق ممکن است از دوره های پیشرفت یا انحطاط عبور کند و یک برنامه پس رونده ممکن است، یک پسرفت ایجاد کند. تحلیل جالب می بود، اگر می دانستیم تحقیق در حوزه اقتصاد اسلامی یک برنامه تحقیقاتی منحصر به فرد است یا می تواند در داخل برنامه های مختلف هم پوش یا رقیب طبقه بندی شود. اما هر تلاشی برای طبقه بندی آنها در برنامه های پس رونده یا پیش برنده یک عمل بیهوده خواهد بود. تا آن جا که به حوزه کلی دوم منازعه در مورد روش شناسی مربوط می شود، رویه اقتصاددانان اسلامی پیشنهاد می کند، که بطور کلی اصل کثرت گرایی روشها در اقتصاد را بپذیریم.(3)
نويسنده:
علي سعادت پناه موضوعات مهم روش شناسی در اقتصاد معاصرمنازعات روش شناسی در اقتصاد متداول، به چهار حوزه مهم تقسیم می شود. نخست درباره روش مناسب برای فهمیدن و (یا) ارزیابی نظریه های اقتصادی اختلاف نظر وجود دارد. منازعه بر سر روایت پوپری یا لاکاتوشی از ابطال گرایی، شرح تاریخی ادوار علوم متعارف کوهن که انقلابات علمی این ادوار را از یکدیگر مجزا می سازد و ما بعد مدرنیزم یا مکتب سازنده گرایی که بر اهمیت خطابه و گفتمان در اقتصاد تأکید می کند، در این طبقه قرار می گیرند. افرادی که وارد این بحث می شوند، بطور کلی روش شناس اقتصادی نامیده می شوند. حوزه دیگر بحث روش شناسی به صلاحیت نسبی روشهای مختلف تحقیق در اقتصاد مانند قیاس، استقراء، تجربه و غیره مربوط می شود.
نويسنده:
علي سعادت پناه موضوع اصلی این مقاله نقدی بر اصول مختلف اقتصاد نئوکلاسیک و بحثی درباره روش شناسی بدیل برای اقتصاد اسلامی است. این مقاله از یک طرف بعضی از انتقادات مطرح شده از سوی اقتصاددانان اسلامی در مورد روش شناسی غالب اقتصاد سنتی (غربی) را ارزیابی کرده و از طرف دیگر تلاش می کند، به پرسشهای مطرح شده از سوی منتقدین اقتصاد اسلامی پاسخ دهد. نتایج مقاله نشان می دهد که طرفداران اقتصاد سیاسی اسلام با یک وظیفه دشوار و سختی برای سازماندهی مجدد سیستم اقتصادی پذیرفته شده در کشورهای خودشان مواجه هستند.
نويسنده:
علي سعادت پناه روابط حاكم بر بازار كار، متأثّر از ديدگاه مكتب اقتصادي به كار است. اعتقادات، اخلاقيات و روشهاي عملي، آثارشديدي بر رفتار دارد. نوع رفتار در بازار كار، آثار خود را در بخش توليد و بر رشد جامعه پديد ميآورد. اعتقادات اسلامي و اخلاقيات آن، مسلمان را به انجام كار اقتصادي ترغيب ساخته، انگيزههاي متعدّدي را در او ايجاد ميكند. برخلاف آنچه درباره آموزههاي ديني گفته شده، مباني ارزشي و اعتقادي مسلمان توانايي ايجاد برآيند رفتار توسعهزا را در خود دارد.
نويسنده:
علي سعادت پناه اقتصاد اسلامي، بخشي از نظام ارزشي اسلام است. از سوی دیگر اقتصاد اسلامي و مدلهاي اقتصادي بايد دربرگيرنده شريعت و اخلاق اسلامي بوده و بايد در راستاي مصلحت و دولت اسلامي عمل كنند. نظام ارزشي اسلام، با نظام ارزشي غرب، سازگار نيست و بر همين اساس، اقتصاد اسلامي نيز بايد متفاوت از اقتصاد غربي باشد. بدون شك، اقتصاد اسلامي، از نوع هنجاري است، در حالي كه اقتصاد غربي از نوع اثباتي بوده و بنيانهاي اخلاقي خود را از دست داده است. از اين رو، اقتصاد غربي، فارغ از ارزش است، در حالي كه، اقتصاد اسلامي، توسط ارزشهاي اسلامي، هدايت ميشود.
نويسنده:
علي سعادت پناه از خطوط ممتاز و متمايز «اقتصاد اسلامي» و «اقتصاد سرمايهداري» موضوع مالكيت است. مالكيت از جمله بحثهاي پرسابقه در تنازعات اقتصادي و سياسي در تاريخ ظهور مفاهيم مدرن است. حاكميت سرمايه با تكيه بر مفروضات انسانشناسي غربي و تئوري هايي با روش شناسي فرد گرايانه، توانست تعريفي جديد از مالكيت ارائه دهد كه در آن انسان با استناد به حريم خصوصي به برهمافزايي، سود و لذت فكر ميكند. كلاسيكهاي اقتصاد بر همين باور حكم كردند كه سود افراد ميتواند به رفاه كل جامعه منتهي شود. اما اين نگاه از مالكيت و اين گفتمان از انسان و حريم خصوصي طي چند سده تجربه، نتوانست آرمان كلاسيكهاي اقتصاد را محقق كند.
نويسنده:
علي سعادت پناه ج) فراغت در روايات معناى واژه فراغت در روايات، متفاوت با معنايى است كه در اقتصاد غرب وجود دارد. در روايات، فراغت، مذموم شمرده شده است. فراغت در زبان عربى با فراغت در فارسى متفاوت است. در فارسى، به معناى آسايش بعد از كاركردن آمده است و در عربى، به معناى بيكارى. پيامبر(ص) فرمود: گرچه كار كردن مايه رنج و زحمت است، اما بيكارى موجب فساد و تباهى است.(5)
نويسنده:
علي سعادت پناه در اقتصاد امروزى با مفاهيم داراى ارزش مثبت و منفى روبهرو هستيم. مثلاً استقراض خارجى، كاهش توليد، رشد منفى، بيكارى و تورم، داراى بار منفى و در مقابل، خودكفايى، اشتغال، رشد مثبت، افزايش صادرات، داراى ارزش مثبت مىباشند. فراغت (Leisure) در كدام گروه جاى دارد؟ آيا فراغت همان بيكارى است؟ رابطه آن با عرضه كار چيست؟ اقتصاد غرب و اقتصاد اسلامى چه قضاوتى در مورد آن دارند؟ معادل فراغت در متون دينى چه كلمهاى است؟ اين نوشتار، به دنبال پاسخ به اين سؤالات است.
یک روش شناسی پیشنهادی برای اقتصاد سیاسی اسلام (2)
یک روش شناسی پیشنهادی برای اقتصاد سیاسی اسلام (1)
كار اقتصادي در پرتو بينش و ارزشهاي اسلامي
تفاوت جوهری اقتصاد اسلامی از اقتصاد غربی
«مالکیت» و محدودیت های آن در اسلام
مالكيت از منظر شهید بهشتی، شهید مطهری و علامه حکیمی؛
روايتي در فراغت (2)
روايتي در فراغت (1)
