مقوله انفاق از جمله مفاهيم ارزشمندي است كه در آموزه هاي ديني به خصوص آيات قرآن كريم، مورد توجه و عنايت ويژه اي قرار گرفته است. اين اصل ارزشمند اگر رعايت شده و به آن عمل شود، كاركردهاي زيادي در عرصه هاي فردي و اجتماعي، مادي و معنوي و... دارد و يكي از اسباب تعديل ثروت و كاهش فاصله هاي طبقاتي در جامعه است. قرآن كريم با تعابير گوناگوني انسان هاي مؤمن و پرهيزگار را به انفاق و رسيدگي به امور انسان هاي فقير و مستضعف، توصيه و سفارش نموده است. در اين نوشته، سعي شده است آثار انفاق؛ با توجه به آيات قرآن كريم، بررسي و زوايايي از آن در حد امكان، روشن گردد.

معيار ارزش نبودن غنا، وضدّ ارزش نبودن فقر: فقر و غنا هيچکدام معيار ارزش نيستند؛ بلکه ملاک ارزش ايمان و عمل صالح است. "اموال و فرزندان هرگز شما را نزد ما مقرب نمي سازد، جز کساني که ايمان بياورند و عمل صالحي انجام دهند که براي آنان پاداش مضاعف در برابر کارهايي است که انجام داده اند و آن ها در غرفه هاي بهشتي در نهايت امنيت خواهند بود "(سباء،37)

قرآن کريم براي فقر، واژه هايي مانند فقر، فقير، فاقره، ضعيف، مستضعف، مسکين و مسکنة؛ و براي غنا، واژه هايي چون غنيّ، اغنياء، ذامال، ذوعسرة، ميسرة، ملاء، مترفين و مستکبرين را به کار برده است.

در معناي کلمه ي مسکين اختلاف وجود دارد. بعضي آن را فقيري دانسته اند که وضعيت بدتري (اَسوَاُ حالاً) دارد و برخي عکس آن را گفته اند. گاهي در قرآن، اين کلمه بکار رفته و منظور، بيش تر فقر قدرت است، نه کسي که مال و ثروتي نداشته باشد و به عبارتي فقر مطلق، منظور نيست. "اما کشتي براي مساکين بود"(کهف، ۷۹)شبيه اين تعبير در روايات ائمه نيز وجود دارد. عبارت "مسکينُ ابن آدَم"در نهج البلاغه و روايات فراوان ديده مي شود.

فقر و غنا در قرآن به معاني متعدد، از قبيل معاني زير بکار رفته است:

فقر و غناي ذاتي:

"اي مردم شما همگي نيازمند خداييد؛ تنها خداوند است که بي نياز و شايسته ي هر گونه ستايش است "(فاطر، ۱۵)

"خداوند بي نياز و شايسته ي هر گونه ستايش است "(حج،۶۴)

"و هر کس کفران کند به زيان خويش نموده است که پروردگار من غني و کريم است."(نمل،۴۰)

فقر و غناي فرهنگي:

از اين گونه فقر و غنا در قرآن با واژه هاي استکبار و استضعاف ياد شده است. "مستضعفان به مستکبران مي گويند: اگر شما نبوديد ما مومن بوديم ؛ اما مستکبران به مستضعفان پاسخ مي دهند: آيا ما شما را از هدايت باز داشتيم بعد از آن که به سراغ شما آمد و آن را به خوبي دريافتيد؟ بلکه شما خود مجرم بوديد"(سباء،۳۱و۳۲)

ولي اشراف متکبر قوم او به مستضعفاني که ايمان آورده بودند ، گفتند: آيا به راستي شما يقين داريد که صالح از طرف پروردگارش فرستاده شده است؟ آن ها گفتند : ما بدان چه او ماموريت يافته، ايمان آورده ايم . متکبران گفتند: ولي ما به آن چه شما ايمان آورده ايد، کافريم"(اعراف،۷۵و۷۶)

غناي نفس:

 "و از شدت خويشتن داري، افراد نا آگاه آن ها را بي نياز مي پندارند "(بقره،۲۳۷) در واقع منظور از غناي نفس، حالت روحي است که انسان را از در خواست از ديگران باز مي دارد.

فقر و غناي اقتصادي:

 "تا اين اموال عظيم در ميان ثروت مندان شما به دست نگردد."(حشر،۷)

"اگر فقير و تنگدست باشند ، خداوند از فضل خود آن ها را بي نياز مي سازد" (نور،۳۲)

"زکات ها مخصوص فقيران و مسکينان است."(توبه،۶۰)

یکی از مطالب مهم و اصول اساسی در بحث اخلاق اقتصادی این است که انسان بتواند بین دو چیز جمع کند. درمصرف قناعت، در تولید تلاش.
نزاهت از حرص و تزین به قناعت که در روایات وارد شده است اصلا در تولید نیست، اینها وقتی انسان در تولید وفعالیت حرص و ولع داشت و در مصرف قانع بود اساسا فقر ریشه کن می‏شود و جامعه اسلامی فقیر نخواهد بود.