مقاله «روش‌شناسی شهید صدر درباره شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی و تحقیق نهایی درباره آن» به قلم حجت‌الاسلام حسن‌آقا نظری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در فصلنامه علمی ـ پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، بدیهی کردن آموزه‌های اسلامی در زمینه تولید، توزیع، و مصرف و اثرپذیری مناسبات اقتصادی جامعه از این آموزه‌ها، به ساز و کارهای سیاستی‌ای نیاز دارد که پشتوانه علمی و نظری داشته باشد و در حوزه علم اقتصاد قرار بگیرد.
نویسنده این مقاله معتقد است روش تدوین علم اقتصاد با روش کشف مکتب اقتصاد اسلامی از نظر شهید صدر تفاوت اساسی دارد؛ زیرا کشف این مکتب، بر اساس روش استنباط از مفاهیم اسلامی و مدلولات التزامی گزاره‌های فقهی است، لذا شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی، چالش اساسی اقتصاد اسلامی است.
وی می‌نویسد: حل این چالش از نظر شهید صدر، از دو طریق ممکن است؛ طریق اول این است که اصول قطعی مکتب اقتصاد اسلامی، با فرض تحقق آنها، پی‌آمدهایی در ساحت اقتصاد به دنبال دارد. تحلیل علمی این پی‌آمدها، زمینه پیدایی نظریات علمی اقتصاد اسلامی است.
دومین طریق این است که اگر به مکتب اقتصاد اسلامی در روابط اقتصادی جامعه عمل شود، رویدادهای عینی اقتصادی به دنبال دارد. اقتصاد‌دان به تحلیل این رویدادهای عینی می‌پردازد و در نهایت، علم اقتصاد شکل می‌گیرد. شهید صدر راه دوم را ترجیح می‌دهد.
مؤلف این مقاله درصدد است بیان کند این ترجیح، متأثر از دیدگاه شهید صدر درباره وظیفه و هدف علم اقتصاد است. در این مقاله، این دیدگاه بررسی و در پایان، راه دیگری برای شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی ارائه می‌شود.
وی معتقد است که شهید صدر شیوه دوم را از دو جهت دقیق‌تر برمی‌شمرد؛ احتمال عدم تطابق و تأثیر عناصر روانی بر رفتارهای اقتصادی. آنگاه در توضیح بخش دوم می‌افزاید: عنصر روحی و روانی حاکم بر جامعه اسلامی، بر کیفیت رفتارهای اقتصادی جامعه تأثیر چشمگیری دارد و تا مکتب اقتصادی اسلام تطبیق نشود، این عنصر روانی فراگیر و تأثیرگذار به وجود نمی‌آید.
مؤلف در بخش نتیجه‌گیری این مقاله می‌آورد: اقتصاددانان بر اساس شناخت متغیرات جامعه، توصیه‌های سیاستی متناسب با شناخت خود را ارائه می‌دهند که مورد استفاده سیاستمداران و دیگر مسئولان مربوطه قرار می‌گیرد. مبنای شهید صدر در تفسیر علم اقتصاد که به کشف رابطه تأثیرگذاری بین پدیده‌های اقتصادی می‌پردازد و در نهایت شکل‌گیری علم اقتصادی ترجیحا از طریق تحلیل علمی رویدادهای اقتصادی متأثر از تطبیق مکتب اقتصادی اسلام انجام می‌‌پذیرد، مورد تجدید نظر قرار گرفته است.
مقاله «روش‌شناسی شهید صدر درباره شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی و تحقیق نهایی درباره آن» به قلم حجت‌الاسلام حسن‌آقا نظری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در شماره شصت و یکم فصلنامه علمی ـ پژوهشی «روش شناسی علوم انسانی» به صاحب امتیازی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و مدیر مسئولی حجت‌الاسلام علیرضا اعرافی منتشر شد.

منبع

http://www.bashgah.net/fa/content/show/46115

شهید صدر معتقد است که اسلام دارای مذهب و نظام اقتصادی است و اقتصاد اسلامی هویت علمی ندارد. در این مقاله پس از تبیین و نقد نظر وی درباره مذهب اقتصادی اسلام، نظام اقتصادی اسلام و علم اقتصاد اسلامی و ارتباط این مقولات با یکدیگر، اثبات می‌کنیم که تلقی شهید صدر از مذهب و نظام اقتصادی و علم اقتصاد نیازمند اصلاح و تکمیل است و اسلام افزون بر مذهب و نظام اقتصادی، دارای علم اقتصاد نیز هست.

لطفا جهت دریافت ویژه نامه  کلیک کنید . ﻭﻳﮋﻩ ﻧﺎﻣﺔ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﻮﺳﻰ ﺻﺪﺭ    موفق باشید.

مدیریت وبلاگ

امام موسی صدر به عنوان یک شخصیت برجسته ایرانی و یکی از تاثیرگذارترین شخصیت‌های جهان اسلام، حکایت عجیبی دارد.

 از تولد و رشد و بالندگی و شخصیت ویژه‌ای که از ابتدا در ذهن‌ها نقش بسته تا تبدیل شدن به یک شخصیت برجسته ملی و بعد از آن تلاش منطقه‌ای و جهانی برای حل مشکلات مسلمانان بویژه در لبنان، سوریه و منطقه خاورمیانه همگی به نوعی عجیب و غریب به چشم می‌آید.
این شخصیت برجسته که در زمینه علوم دینی و حوزوی مطالعاتش را در قم و نجف اشرف کامل کرده بود، دیپلم ادبی، لیسانس حقوق و اقتصاد را از دانشگاه تهران دریافت کرد.
وی تلاش‌های منطقه‌ای خود را برای حل مشکلات داخلی لبنان که منجر به جنگ داخلی در سال 1354 شد و 2 سال زمان برد، آغاز کرد به گونه‌ای که تلاش‌های وی کنفرانس سران عرب در ریاض در سال 1355 را موجب شد و زنگ پایان جنگ داخلی لبنان را به صدا درآورد.
بحران میان لبنان و اسرائیل که با درگیری‌های جنوب لبنان آغاز شد و تشکیل مجلس اعلای شیعیان لبنان به رهبری امام موسی صدر، رهبری و پرچمداری امور فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شیعیان این کشور و در نهایت پرچمداری طرح گفتگوی ادیان همگی باعث شد تا امام موسی صدر به یک چهره ملی در لبنان تبدیل شود و هزاران نفر از شیعیان لبنان در بیعت با وی در مرداد 1345 به خیابان بریزند.
تلاش‌های بین‌المللی امام موسی صدر سرانجام وی را به سفر به لیبی و مذاکره با معمر قذافی برای حل مشکلات لبنان ناگزیر کرد. با وجود دعوت رسمی از سوی قذافی در شهریور 1357 امام موسی صدر برای همیشه ناپدید شد و تاکنون تلاش‌ها برای تعیین سرنوشت این شخصیت برجسته نتیجه‌ای در بر نداشته است.
به منظور تبیین اندیشه‌های این شخصیت دینی، معنوی و علمی جهان تشیع، موسسه نشر شهر با همکاری موسسه فرهنگی ، تحقیقاتی امام موسی‌صدر مجموعه‌ای 10 جلدی درباره اندیشه‌های وی منتشر کرده است که با توجه به حجم، قطع و اختصار مطالب قابل توجه به نظر می‌رسد.
اندیشه‌های وی درباره پیامبر اسلام (ص)‌، حضرت زهرا (س)‌، حضرت زینب حضرت علی (ع)‌، امام حسین (ع)‌ و مسائل اعتقادی چون اخلاق روزه، عدالت در اسلام، روح تشریع در اسلام و دین در جهان امروز عناوین 9 کتاب این مجموعه است که با کتاب اسرار ربوده شدن امام موسی صدر یک مجموعه خواندنی به علاقه‌مندان ارائه می‌کند.
او در 5 جلد این مجموعه که به اهل بیت اختصاص دارد، می‌کوشد تا نگاه تازه‌ای به الگوهای آسمانی بشر داشته باشد و از همین رو هرکتاب با حجم اندک مطالب، خواندنی است.
او پیامبر را رهاننده مردم از الوهیت خیالی می‌داند و شناخت علی در دنیای امروز را از 2 راه تاریخ و پیروانش ممکن می‌داند. امام موسی صدر، حضرت زهرا را از نگاه پیامبر (ص)‌ و علی (ع)‌ می‌بیند و او را در راه دانش‌اندوزی ، محراب عبادت و جهاد پیگیر جستجو می‌کند.
او شهادت حسین‌بن علی (ع)‌ را از این زاویه می‌نگرد که حادثه عاشورا خارج از مقطع زمانی خود به گذشته و آینده به صورت همزمان پیوند می‌خورد و این امر فراتر از عزاداری و اشک ریختن، ما را به واقعیت و اهمیت این فداکاری رهنمون می‌سازد.

شاید برخی ها که ساده نگاه کنند، فقط محصولات و کارهای ایشان و بازتاب های گسترده آن را در صحنه بین المللی ببینند. اما این محصولات و توفیقات آن هم در آن شرایط که ما در نقطه های برجسته فعالیت های بین المللی مان قرار نداشتیم، از یک افکار، ذهنیت ها و ابتکارهایی در عمل که توسط ایشان دنبال می شد بر می خیزد. به همین دلیل امروز، حوزه های علمیه، بیش از آن که باید بر بازتاب های فکر ایشان و ابعاد اثبات شده که در منظر همه قرار گرفته، تمرکز کنند، باید به عمق اندیشه های ایشان تمرکز کرده و به شناسایی آن ها بپردازند. همچنین ابتکاراتی که داشته است و در راستای آن اندیشه ها کارهای خود را دنبال کرده را باید شناسایی و آن ها را به مثابه یک رویه با همه اقتضائات، انعطافات و با همه هوشمندی هایش به حوزه های علمیه امروزی تزریق کنیم؛ چون فکر، سلوک، اندیشه و رفتار امام موسی صدر، متضمن یک انعطاف، تحمل، سعه صدر و یک دلسوزی عجیب برای توفیق بخشیدن به اسلام، مسلمان ها و شیعه در فضای بین المللی بوده که ما باید برنامه ریزی های مان را معطوف به آن نگاه، کنیم و این اندیشه های مقبول را در زیرساخت های بین المللی در حوزه قرار دهیم.

سیره وی در برخورد با مخالفان نیز از مهرورزی های این شخصیت محبوب حکایت دارد. او در مقابله با مخالفان خویش هیچ گاه کینه توزی روا نمی داشت و درایت او در مدیریت چالش ها و بحران ها و بسط مهروزی، یخ های مخالفان را ذوب کرده و آنان را مشتاقانه با خود همراه می کرد. بی آن که هیچ عناد و لجاجتی از خود نشان دهد، در مواقع مناسب به دیدار مخالفان خود می شتافت و آنان را با همین رفتار خود شگفت زده و متحول و متغیر می ساخت.

مقدمه 
اندیشه های اقتصادی امام موسی صدر از دیدگاه اقتصاددان ها و علمای دینی: این نوشتار تلاشى است براى شناختن، استنباط و ارائه آراء و دیدگاههاى امام موسى صدر در دوران اقامت در ایران و لبنان با استفاده از مقالات منتشر شده، سخنرانی هاى ایراد شده و اقدام هاى صورت گرفته و بالاخره مؤسسات و سایر آثار و یادگارهاى باقیمانده از ايشان اين منابع در مجموع نشان مى ‏دهند كه امام موسى صدر دین اسلام را آئین زندگى تلقى ميكند كه به همه جوانب حیات بشر نظر و براى آن برنامه دارد از جمله مكتب اقتصادى اسلام براى از میان برداشتن فقر و برقرار ساختن عدالت راه و روشى دارد كه متفاوت از مكاتب سرمایه‏دارى و سوسیالیستى است اگرصاحبان عوامل تولید را  براى سهولت به دو گروه كارگران و سرمایه داران تقسیم كنیم ، امام صدر نشان مى ‏دهد كه حقوق و امتیازاتى كه مكتب اسلام هنگام بستن قراردادهاى استخدام با بنگاه ها برای ایشان وضع كرده موجب فزونى امتیازات و حقوق مكتسبه نیروى كار بر صاحب سرمایه مى ‏شود با تداوم فعالیت هاى اقتصادى و بستن مكرر این قراردادها ، امتیازات حقوقى نیروى كار هنگام توزیع مجدد درآمد مزیتی نسبی برای او فراهم مي آورد شهيد محمد باقر صدر نیز همین امتیاز را هنگام  توزیع قبل از تولید و توزیع بعد از تولید  براي نیروى كار قایل هستند به علاوه، برنامه زكاتى كه در اسلام پیش بینى شده ، به تعبیر امام موسى صدر، یك برنامه مالیاتى براى تأمین مخارج فعالیت ها و مدیریت دولت نیست ، بلكه روشى است برای ایجاد توازن درآمد درجامعه تا جائى كه براى همه افراد رفاه نسبی تأمین شود .

علاوه براین نظریه به نظر مى ‏رسد كه امام موسى صدر براى توسعه اقتصادى مسلمانان راهى مستقل و متفاوت از مكاتب سرمایه دارى و سوسیالیستى پیشنهاد مى ‏كنند كه بر هدایت و پرورش استعدادهاى انسانى و افزایش انباره آن در اقتصاد كشور مبتنی است انباشت و تراكم سرمایه انسانى درمكتب اسلام موجب تداوم رشد اقتصادى و اشتغال منابع بشرى و محافظت از محیط زیست می شود و مآلاً رفاه و سعادت كل جامعه را تأمین مى ‏كند اين راه توسعه اقتصادى در سیره مبارك پیامبر اسلام براى پیشبرد اقتصاد  مسلمانان نیز مشاهده مى‏شود .