ارتباط نظام اقتصادى با نظام عقیدتى(3)
نويسنده:
علي سعادت پناه
شاید بتوان گفت انسان تا آن جا که سابقه تاریخى وى به خاطرش مى آورد، همواره به صورت جمعى وگروهی ودرمجموعه هایى مانند خانواده، عشیره، قبیله، روستا، شهر و یا کشور مى زیسته و هرگز خود را جز در موارد استثنایى، تنها و جداى از اجتماع نیافته، بلکه بالاتر از آن، همیشه خود را در جمع و جزئى از مجموعه ها یافته و هویت خودرادرهویت جمعى جست وجو مى کرده است. حال این پرسش مطرح است که منشأ این زندگىوحیات جمعى چیست؟ در پاسخ به این سؤال، چهار نظریه ارائه شده است.
منشأ حیات اجتماعى
نويسنده:
علي سعادت پناه از جمله سؤالاتى که در باب خالقیت خداوند متعال مطرح مى باشد، این است: منظور از این که جهان هستى آفریده خداوند مى باشد، چیست؟ آیا منظور این است که خداوند جهان یا ماده اولیه جهان هستى را با سازوکارى خاص آفرید و سپس خود به کنارى رفت تا پدیده ها و موجودات هستى به طور طبیعى و بر اساس قوانین علّى و معلولى، که در عالم طبیعت وجود دارد، به تدریج و بدون نیاز به خالق هستى به وجود آید؟ یا آن که علاوه بر ماده اولیه این جهان، هستى تمامى پدیده ها در هر مقطع و مرحله اى به آفریدگار وابسته بوده و خالق هستى بخش هر لحظه در حال خلق و امر است؟
نويسنده:
علي سعادت پناه چکیده آموزه «خداشناسى» اسلامى مبتنى بر خالقیت و ربوبیت و هدایت الهى است; بدین معنا که خداوند، هم خالق هستى است و هم مدبّر و هدایت کننده آن. فراتر از آن، خداوند هر لحظه در حال خلق، امر و تدبیر است و همه موجودات در همه حالات خود به او وابسته و محتاج اویند و جهان هستى یک لحظه بدون او نه باقى مى ماند و نه اداره یا هدایت مى شود. در بحث «منشأ حیات اجتماعى»، چهار نظریه وجود دارد که علاّمه طباطبائى بر اساس نظریه دوم، نظریه «استخدام» را ابداع کرده اند. نظریه «استخدام» شکلى از هدایت تکوینى را مطرح مى کند.
نويسنده:
علي سعادت پناه سودهای نامحدود در مبادلات و آزادی در نرخگذاری با روشهای انحصاراتی و واسطهگریهای اقتصادی، از مشکلات اصولی اقتصاد امروز جامعة بشری و از راه کارهای سرمایهداری است. سرمایهداران با هزینه کردن نقدینههای سرگردان و فراوان خویش، یا بهواسطه گری میپردازند و یا با نرخگذاری آزاد و سودهای ناعادلانه، ثروتهای کلانی بهجیب میزنند. نرخ گذاری آزاد و بیکنترل که در نظامهای سرمایهداری، معمول است و یا واسطهگریهای گسترده میان صاحبان کالا و مصرف کنندگان، در گرانی قیمتها تأثیر زیاد دارد و بیشتر رشد قیمت و نرخهای روزافزون، از این دو جریان فاسدپدید میآید، یعنی نبود کنترل و محدودیت، و تحمیل نرخهای دلخواه بر تودههای مصرف کننده.
نويسنده:
علي سعادت پناه 4. باز دارندگی از عواطف انسانی بیگمان در میان ویژگیهای انسانی، عواطف، جایگاهی بسی بلند دارد که زندگی فرد و جامعه و بقأ نوع و سامانیابی خانواده و ... بر آن استوار است. بگونهای که براستی میتوان گفت ضعف عواطف یا مرگ آن، با ضعف و مرگ انسانیت همراه است. انسان با عواطف خویش زندگی میکند بیش از آنکه با خرد بزید. محور اصلی دیگر دوستی و جامعهگرایی نیز عواطف است. انسان در پرتو عواطف است که به اخلاقهای انسانی و مدنی روی میآورد و از خویهای حیوانی و جنگلی دوری میگزیند.
نويسنده:
علي سعادت پناه 3. باز دارندگی از دادههای عقل انسانی تفکر سرمایهداری و راهکارهای آن، از موانع شکوفایی خرد ناب انسانی است، که دادههای عقل آدمی را در زیر لایههای سنگین و تیرة حب مال و آمال، مدفون میسازد و روشنگیریهای او را فرو میپوشاند و بدین سانند همه دلبستگیهایافراطیوحبوعشقهای سرکش که در راه عقل و بررسی ها و روشنگریهای او مانعی عظیم پدیدمیآورد. منظور از عقل، عقل انسانی است. عقلی که برای انسانها ارزش قائل است، و جانداران و گیاهان و حتی مواد بیجان را حرمت مینهند.
نويسنده:
علي سعادت پناه 2. باز دارندگی از اخلاق و ارزشهای انسانی اخلاقیات در جامعة مدنی سرمایهداری، زمینههای اصلی بسیاری از خویهای غیرالاهی و سرشتهای غیرانسانی است. استکبار اقتصادی، بستر مناسب استکبار اخلاقی و طغیانگریهای روانی است، چنانکه کمبودداری و استضعاف اقتصادی، زمینة استضعاف اخلاقی و فکری میباشد. مال اندوزی و زیادهخواهی، انسانی را به خصلت هایی شیطانی چون: آزمندی، حرص سیریناپذیر، نجل، خودخواهی، خود برتربینی، طغیان و سرکشی، لذت پرستی، شاد خواری و شکمبارگی، شهوتپرستی، تن آسایی، بیاحساسی و سنگ دلی میکشاند و عامل اصلی این اخلاقهای ضد انسانی، همان داشتنهای افراطی و مال اندوزیهایِ افرونخواهانه است.
نويسنده:
علي سعادت پناه اکنون پارهای از دیدگاههای اسلام درباره سرمایهداری را تبیین میکنیم، و در ارزیابی شتابزدهای، برخی از راه کارها و رهآوردهای آن را برمیشماریم. و در آغاز از پیامدهای فردی آن گفتگو میکنیم که زمینة اصلی عملکردهای اجتماعی آن نیز هست: 1. الهاء و باز دارندگی این عنوان، در سوره «تکاثر» آمده است، که احوال زیادهداران را ترسیم میکند، و پیامدهای منفی افزونداری را به تصویر میکشد:
ارتباط نظام اقتصادى با نظام عقیدتى(2)
خالقیت و ربوبیّت الهى
ارتباط نظام اقتصادى با نظام عقیدتى(1)
اسلام و لیبرالیسم (4)
5. واسطهگری و سودهای نامحدود بازرگانی
اسلام وسرمایهداری (5)
اسلام وسرمایهداری (4)
اسلام وسرمایهداری (3)
اسلام وسرمایهداری (2)
