«كلوا و اشربوا و لاتسرفوا انه لا يحب المسرفين» «وَالذینَ اذا اَنفَقوا لَم یُسرفوُا و لَم یَفتروُا وَ كانَ بینَ ذلكَ قواما»ً آنان كسانى هستند كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف كنند و نه سختگیرى، بلكه در میان این دو، اعتدال مى ورزند.
«وَالذینَ اذا اَنفَقوا لَم یُسرفوُا و لَم یَفتروُا وَ كانَ بینَ ذلكَ قواما»ً آنان كسانى هستند كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف كنند و نه سختگیرى، بلكه در میان این دو، اعتدال مى ورزند.
از جمله مشکلات
بهرهوري در بخش نيروي انساني، کيفيت اشتغال است؛ يعني بيشتر جمعيت، مصرف کننده
صرف هستند و در توليد نقشي ندارند.حدود 37 ميليون نفر از جمعيت کشور زير 24 سال
دارند.از نظر جواني، جمعيت ايران، سومين کشور جوان جهان است.از اين جمعيت جوان،
تعداد اندکي در فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي نقش دارند و بقيه به دليل اشتغال به
تحصيل، مصرفکننده هستند.حال اگر بيکاران، سالمندان و از کارافتادگان را نيز به اين
آمار اضافه کنيم، خواهيم ديد فقط تعداد کمي از جمعيت، در بهرهوري جامعه فعال
هستند که برخي از آنان نيز شغل کاذب دارند.برخي هم مانند معلمان، کارگران و
کشاورزان به اقتضاي شغل در فصلهايي از سال فعال نيستند و بهرهوري لازم را ندارند
که بايد براي آن راهکاري انديشيد.
در فرهنگ غني اسلام،
بهرهوري تنها معياري اقتصادي و مالي نيست، بلکه برنامهريزي دقيق و درست براي
بهرهگيري مناسب از لحظه لحظه عمر است.بيشک، براي به بند کشيدن اين لحظههاي
ارزشمند و بهرهبرداري بهينه از آنها، نيازمند راهکارهاي مناسبي هستيم.نخستين
عامل براي استفاده بهينه از نعمت وقت، شناخت ارزش آن است.با توجه به آنکه وقت،
نعمتي برگشتناپذير است، بايد با انتخاب هدفهاي روشن و مطلوب در مسير زندگي، از
اتلاف آن پيشگيري کرد.
يکي از اساسيترين رمزهاي موفقيت بزرگان دين، برنامهريزي
مناسب براي زمان و فرصتها بوده است.همچنين بايد کوشيد کارهاي مهمتر و باارزشتر
در اولويت قرار گيرد؛ زيرا در غير اين صورت، به فرموده امام علي عليهالسلام ،
فرصت انجام کارهاي مهم از دست ميرود.
از اهداف مهم بهرهوري
ميتوان به کاهش هزينه، افزايش توليد و خدمات، افزايش کيفيت و استفاده بهينه از
زمان اشاره کرد.بهرهوري بدون ارتقاي کيفيت، امري بيهوده است.افزايش کيفيت ميتواند
شامل بهبود امور مادي نظير توليد کالا و خدمات و بهبود شرايط کار، و امور معنوي
مانند بهبود شيوه زيستن، عبادت و اجراي احکام الهي باشد.در اسلام به افزايش کيفيت
توجه ويژهاي شده است، به گونهاي که خداوند در آيات نوراني قرآن کريم، بارها انسان
را به انجام بهترينها دعوت ميکند.
از ديگر اهداف مهم
بهرهوري، کاهش هزينه است.دين مبين اسلام در موارد فراواني به مؤمنان سفارش ميکند
از منابع در اختيارشان درست استفاده کنند تا با پيشگيري از خسارتهاي احتمالي، هزينهها
را کاهش دهند.اسلام با سفارش به استفاده معتدل از منابع، ميخواهد از اسراف که هزينه
فراواني به افراد تحميل ميکند، جلوگيري کند تا هزينههاي اضافي، در موارد ضروريتر
و مهمتر به کار گرفته شود.
بهرهوري را ميتوان
به استفاده مطلوب از امکانات، سرمايهها، نيروها، منابع و فرصتها در توليد کالا و
عرصه خدمات تعريف کرد.در اين مقاله، به مناسبت روز بهرهوري، به تلخيص کتاب
بهرهروي در پرتو اسلام* ميپردازيم:
ضرورت بحث بهرهوري
بهرهوري ميتواند بيشترين
استفاده از کمترين امکانات و منابع در راه رسيدن به رشد و شکوفايي همهجانبه زندگي
انسان باشد.اگر ميخواهيم در دنياي پر رقابت امروزي، رونق اقتصادي، اجتماعي و زندگي
بهتري داشته باشيم، لازم است به بهرهوري بالايي برسيم؛ زيرا ايستادگي و تداوم حيات
در صحنه جهاني، سرعت و دقت افزونتري ميطلبد.با توجه به آنکه در سه دهه اخير،
شاهد تحولهاي بزرگ اجتماعي، سياسي و اقتصادي از جمله انقلاب، جنگ، توطئههاي
استکبار جهاني و همچنين بلاياي طبيعي متعدد بوده و فرصتهاي بسياري را از دست
دادهايم، بايد براي جبران ويرانيها، گرفتاريها و رفع تنگناهاي موجود، زمان را
به همراه حفظ کيفيت و کميت به بند کشيم.البته اين مسئله جز با توجه به اصل بهرهوري،
شدني نيست، وگرنه رقابتهاي آينده، طومار هر کشوري را در هم خواهد پيچيد.
در حال حاضر، در برخي
کشورهاي توسعهيافته با وجود محدوديت منابع، سرمايهگذاريهاي فراواني در راه
بهبود بهرهوري در سطح ملي، منطقهاي، بخشي، سازمانها، مؤسسهها و حتي افراد
انجام ميگيرد.آنان پيشرفت روزافزون خود را مرهون توجه به اصل بهرهوري ميدانند.
هدف از بهرهورى، مرتفع
ساختن نيازهاى مادى و معنوى در مسير حيات معقول است.(علامه جعفرى) فقط كيفيت برتر، موجب افزايش بهرهورى است.(مينگ) افزايش كيفيت
مىتواند شامل بهبود امور مادى و بهبود شرايط كار و امور معنوى نظير عمر و زندگى،
عبادت و اجراى احكام الهى باشد.انسان بهرهور، همواره در پى راه بهترى براى انجام
دادن كارهاست.
«هر كسى را بهر كارى
ساختند» و يا «كار را به كاردان بايد سپرد»! در پرتو مديريت خردمندانه در سطح فرد و
اجتماع مىتوان با كاهش ضايعات، جلوگيرى از اسراف و موارد ديگر از خسارتهاى
احتمالى و هدر رفتن نيروهاى مادى و معنوى فراوان پيشگيرى كرد.يك راه افزايش
بهرهورى، آموزش مديران است.(وورسايد) مشكلات بهرهورى ناشى از عملكرد بد كاركنان نيست، بلكه از
عملكرد بد مديريت سرچشمه مىگيرد.(مينگ) اسلام عزيز با سفارش به استفاده معتدل از خوراكىها و
آشاميدنىها، مىخواهد از اسراف كه هزينه فراوانى به افراد تحميل مىكند، جلوگيرى
كند و هزينههاى اضافى را نيز در موارد ضرورىتر به كار گيرد تا فرد و جامعه هر دو
از ثمرات صرفهجويى بهرهمند شوند.
دستاورد شيرين
بهرهورى، هزينه كمتر و كيفيت برتر است.آيا
مىدانيد بهرهورى در مصرفِ كم نيست؛ بلكه در استفاده درست است؟ پيامبر اعظم
صلىاللهعليهوآله : «اى ابوذر، در مورد عمر خود حريصتر از پول و ثروت خود باش».
همه چيز شتاب گرفته است، ولى تو هنوز آرامى؛ زمان را
درياب! بهرهورى و كنترل كيفيت،