همت مضاعف در علم و تحقيق

شبکه راديويي گفتگو با توجه به نامگذاري سال 1389 بنام سال همت مضاعف و کار مضاعف ازسوي مقام معظم رهبري ، تعدادي از برنامه هاي خود را به بررسي علل انتخاب امسال به اين نام و همچنين نقش همت و کار مضاعف در توسعه بخش هاي مختلف کشور اختصاص داده است. يکي از محورهاي مورد توجه بررسي تاثير همت و کار مضاعف در پيشرفت علمي و فناوري ايران است. به همين مناسبت سه تن از دست اندرکاران حوزه علم و فناوري (دكتر محمد سعيد جبل عاملي ، رئيس دانشگاه علم وصنعت ، دكتر رضا روستا آزاد ، معاون پژوهشي دانشگاه صنعتي شريف و دكتر سيد اميد رعنايي ، رئيس مركز صنايع نوين وزارت صنايع و معادن) به بررسي نقش همت و کار مضاعف در افزايش سرعت پيشرفت علمي کشور پرداختند.

متن اين گفتگو به شرح زير است.

راديو گفت و گو: چرا امسال سال كارمضاعف و همت مضاعف نامگذاري شد؟ آيا در برهه زماني خاصي از انقلاب به سر مي بريم  يا يك تلنگري است براي اينكه افراد و سازمانها و مسئولين همت بيشتري را در كار داشته باشند؟

دکتر روستا آزاد: حتما در اين قضيه مقام معظم رهبري تحليل ها و مستنداتي دارند كه اين نامگذاري انجام شده است. از ديد سيستميك وقتي كه يك جامعه و مجموعه اي در هر جايي باشد مي خواهد هدفي را دنبال كند طبيعتا فازهاي مختلفي را دنبال مي كند و هر كدام از اين فازها هم اقتضاي خودش را دارد اگر ما مجموعه جامعه ايران اسلامي را بخصوص بعد از سه دهه انقلاب دنبال كنيم فرازهاي مختلفي داشته. الان جامعه به وضعيتي رسيده كه شاخص هاي خيلي خوبي را ( كانون هاي بين المللي عنوان مي كنند) دارد.

مثلا طيف جوان در جامعه ما الان يك درصد قابل توجه اي را دارد و تمام مانبع مستقل دنيا نيز مي گويند نرخ رشد علم در ايران يازده برابر متوسط جهاني شده  با توجه با تمام محدوديتهاي كه وجود دارد و در تحريم هستيم. در بعضي جاها اين قضيه را هشدار مي دهند يعني كشوري با اين تاريخ و جمعيت و وسعت و منابع استراتژيك و با اين شاخص عملكرد خطرناك است ديدگاها آنها اين است كه اگر امروز اين كشور مهار نشود فردا دير است. مجموعه از اين عوامل را كنار هم بگذاريد اينگونه است كه  جامعه ايراني يك جامعه جوان ، پويا و با پتانسيل و با يك چشم انداز است. روشن است وقتي يك سيستمي به اين فضا مي رسد مفهوم آن اين است كه اگر همتش و عزمش را چند برابر كند  دستاورد هايش خيلي عظيم خواهد بود و قدمهاي بلندي را در زمان كوتاه بر مي دارد.

مثل دونده اي است كه كل مسير را رفته و اگر انرژي بيشتري خرج كند دستاورد آن جلو افتادن از بقيه است. با توجه به چشم انداز 1404 كه چشم انداز 20 ساله تنظيم شده و مي خواهيم در دنيا شان خودمان را داشته باشيم در زماني كه دنيا با ركود اقتصادي مواجه بوده ما سال گذشته با رشد اقتصادي 4-5 درصد بيشتر مواجه بوديم در حالي كه كشورهاي اروپايي رشد اقتصادي صفر و يا منفي داشتند. اين شاخص هاي علمي و اقتصادي و... مي گويد كه اگر فرصت را درك كنيم و اهتمام همت بيشتري داشته باشيم دستاوردهاي خيلي عظيمي خواهيم داشت و در دنياي رقابت بين المللي اگر جلو بي افتي ديگر جلو افتادي. فكر مي كنم شايد يكي از دلايل خيلي مرتبط با اين نامگذاري همين موضوع باشد.

راديو گفت و گو: يك مساله اي كه هميشه در پيشرفت علم و دانش مطرح بوده بحث ارتباط صنعت و دانشگاه بوده است در حال حاضر شما اين رابطه را چگونه مي بينيد؟

دکتر رعنايي: فكر مي كنم ما در مقطع خيلي خوبي هستيم و در اين حركت روبه جلويي كه كشور در سالهاي اخير داشته در بحث ارتباط صنعت و دانشگاه ما پيشرفت هاي خيلي خوبي داشتيم يعني مباحث اوليه كه اقتضاي آن زمان هم بوده اينها را پشت سر گذاشتيم و ادبيات ما در اين ارتباط تغيير كرده و بيشتر به كارهاي كاربردي و كارهاي محصولگرا و نياز صنعت و توجه دانشگاه به نياز صنعت توجه كرديم.

 بحث توليد علم و توليد مقاله مباحثي بود كه در سالهاي گذشته بيشتر مطرح مي شد و لازم هم بود كه كشور در اين حوزه ها رشد مي كرد. الان در اين چرخه نوآوري كه از ايده تا محصول است را پشت سر گذاشتيم و همزمان با توليد علم بحث پژوهش هاي كاربردي است و اينكه توجه داشته باشيم و صنعت را مد نظر قرار دهيم و الحمدالله وزارت صنايع و بخش صنعت ارتباط خوبي با دانشگاهها برقرار كرده اند.

راديو گفت و گو: شما تائيد مي كنيد صحبتهاي آقاي دكتر رعنايي را كه صنعت و دانشگاه از نظر ارتباطي وضعيت خوبي دارند؟

دکتر جبل عاملي: اينكه فرمودند آن دوران گذشته را پشت سر گذاشتيم و الان هم دانشگاه و هم صنعت به يك بلوغي رسيدند و اينكه به هم نياز دارند قابل قبول است و اينكه دانشگاه و صنعت تا حد زيادي به هم ارتباط دارند در كشور ما، يعني الان صنعت ما دانشگاهها را خوب مي شناسد و دانشگاه ها هم تا حد زيادي مشكلات صنعت را مي شناسند اين هم قابل قبول است اما ما بايد گامهاي اساسي تري برداريم براي اينكه آن چرخه اي كه اشاره فرمودند در آن چرخه موثرتر باشيم يعني بايد يك ارتباط قوي تر و سازمان يافته تري بين دانشگاه و صنعت برقرار شود. ما اعتقاد داريم كه دانشگاهها الان در شرايطي قرار گرفتند كه مي توانند ماموريتهاي تحقيقاتي بزرگ از بخش صنعت را بپذيرند. يعني صنعت متقاضي تحقيقات در حوزه خاص باشد يعني اينكه ارتباط صنعت و دانشگاه صرفا  براي حل مشكلات روزمره صنعت برقرار نشود اين همان چيز سنتي است كه ما تقريبا پشت سر گذاشتيم بايد از آن عبور كنيم.

يعني دانشگاه بعنوان يك كلينيك صنعت عمل نكند بعنوان مركزي كه بخواهد خدمات مشاوره اي يا خدمات فني مهندسي بدهد بلكه دانشگاه در جايگاه خودش با صنعت تعامل برقرار كند يعني تا يك مرحله اي از چرخه نوآوري تا توليد را دانشگاه وظيفه مامورت دارد وما خواستار بازشناسي اين ارتباط هستيم.

راديو گفت و گو: مثلا اگر جزئي وارد شويم دفاتر صنعت و دانشگاه را مي بينيم كه سالهاست در دانشگاه ها مستقر هستند اما هم دانشجويان و هم اساتيد گلايه دارند كه اين دفاتر خيلي موفق نبودند و بسياري از پروژه هايي كه در دانشگاه انجام مي شود معمولا راهي به صنعت پيدا نمي كند فكر مي كنيد چگونه مي شود اينرا تقويت كرد؟

دکتر جبل عاملي: البته يك بخشي از پروژه هايي كه در دانشگاهها صورت مي گيرد تحقيقات پايه اي و بنيادي است و جزء ماموريت هاي دانشگاهها بايد باشد اما آنچيزي كه مهم است اين است كه مراكز تحقيق و توسعه اي كه در صنعت بايد شكل بگيرد هنوز به آن صورت ، شكل نگرفته است و دراين مراكز تحقيق و توسعه بايد محققين دانشگاه و كارشناسان صنعت با هم تعامل جدي تري داشته باشند و همينطور بايد صنعت در دانشگا ه ها پايگاه هاي تحقيقاتي و پژوهشي ايجاد كند يعني صنعت متقاضي اين باشد كه با توجه به قابليت ها و پتانسيل هايي كه در دانشگاهها است در دانشگاه پايگاه براي خودش ايجاد كندو خودش براي تحقيقثات صنعتي سرمايه گذاري كند.  اين الگو آرام آرام در كشور دارد شروع مي شود. من معتقدم كه بايد اولويت هاي تحقيقاتي بخش صنعت توسط متخصصين  صنعت و دانشگاهها با هم تعريف شود.

اولويت بندي شود و بعد بر اساس قابليت ها هركدام از دانشگاهها كه در هر زمينه اي دارند مامورت هاي تحقيقاتي ويژه به آنها  واگذار شود تا يك بخشي از اين چرخه فن آوري را دانشگاهها بتوانند انجام دهند تا ايده تبديل شود به مرحله اي كه بايد تجاري سازي شود و بايد در بخش صنعت و در توسعه صنعتي كشور كار كنيم نه اينكه صرفا دانشگاه دفتر ارتباط با صنعت داشته باشد كه پروژه اي را تعريف كند واز طريق آن پروژه بتواند مشكلي را حل كند بلكه دانشگاه با پتانسيل هاي زيادي كه دارد در حوزه نوآوري ، توسعه محصول ، توليد محصولات جديد و افزايش بهره وري و اثر بخشي در صنعت بطور جدي تر وارد شود و كار كند و تعامل كند بنابراين ما هم نيازمند اين هستيم كه مراكز تحقيق و توسعه را در بخش صنعت فعال كنيم كه توسط دانشگاهيان بايد صورت گيرد و هم  مراكز پژوهشي كه به سفارش صنعت و براي رفع نياز هاي صنعت بايد در دانشگاه ها ايجاد شود و سرمايه گزاري شود از طريق صنعت كه اينجا يك عامل سوم را هم مي خواهيم با توجه به ساختار حكومت خودمان و آن هم دولت است يعني دولت بخش هدايت ، نظارت و نقشي كه بدنبال نظارت توام با مقررات زدايي باشد نه نظارت توام با اعمال مقررات جديد و محدود كردن را برعهده داشته باشد.

راديو گفت و گو: در وزارت صنايع و معادن چه كارهايي براي اعتماد سازي بين صنعت و دانشگاه انجام شده است . مثلا شاهد بوديم كه پاركهاي علم و فن آوري فعاليت خودشان را آغاز كردند و... اينگونه واحدها چقدر مي توانند به ما كمك كنند؟

دکتر رعنايي: مباحثي كه آقاي دكتر فرمودند بسيار به جا است و ما معتقديم كه كاملا اين ارتباط ايجاد نشده و دائما در حال رشد اين تعامل هستيم .براي اين تعامل حوزه تحقيق و پژوهش حوزه اي است كه نمي شود يك قالب كلي براي آن در نظر گرفت شايد يكي از روشها روش ايجاد دفاتر بوده در دانشگاهها نمي توان گفت اين روش كاملا شكست خورده است. اثراتي داشته خوب هم جواب داده بايد بسته به نوع پژوهش و پارامترهاي بسيار زيادي كه وجود دارد مدل هاي مختلفي را تعريف كرد ما سعي كرديم در وزارت صنايع اين مدلها را تعريف كنيم براي بعضي پروژه ها سعي كرديم ايجاد كنسرسيوم بكنيم .ما معتقديم كه در بعضي از حوزه ها از جمله مبحث مديريت پژوهش كه خيلي نقاط ضعفي در اين حوزه در كشور داريم بايد بيشتر كار كنيم.

در تعامل بين دانشگاهيان  باهم يعني ايجاد تعامل و همكاري كه بتوانند با هم كارهايي را انجام دهند و ارتباط آنها با صنعتگران براي همين آمديم مدل كنسرسيومي را تعريف كرديم يعني پايگاههاي فن آوري را ايجاد كرديم كه در اين پايگاههاي فن آوري استفاده كننده نهايي كه بخش صنعت است آمده دخيل شده در پروژه بخشهاي مختلف دانشگاهي كه مثالهايي داريم از اينها كه چند دانشگاه حتي تا 9 دانشگاه در سطح كشور با هم آمدند بخش تحقيقي يك پروژه را انجام مي دهند و بعد بخش سرمايه گزاران است كه چند دستگاه اجرايي كه الان ما وزارت نفت و معاونت علمي با هم پروژه اي را اعمال مي كنيم پروژه زيادي در اين حوزه دارد شروع مي شود.

در بعضي از پروژه ها اين مدل جواب مي دهد و در بعضي جواب نمي دهد. براي همين مدل تحقيقات صنعت محور، يك مدل ديگري است در صورتي كه صنعت اعلام نيازي داشته باشد و دانشگاه بتواند آن نياز را برطرف كند وزارت صنايع تا 80% هزينه هاي آن پروژه را پرداخت مي كند. مدلي كه آقاي دكتر فرمودند كه آرندي بخش صنعت بايد تقويت شود ما اين خلاء را احساس كرديم و گفتيم كه اگر آرندي بخش صنعت خودش بگويد كه من مي توانم با كمك دانشگاه مشكلي را حل كنم ما مدلي داريم تحت عنوان حمايت از آرندي بخش خصوصي، تجاري سازي يافته هاي پژوهش ، حمايت از پايان نامه هاي تحصيلات تكميلي كه تقريبا با درصد زيادي الان ما با دانشگاهها اين مدل را اجرا كرديم و خوب هم جواب داده  با مدلهاي مختلف سعي مي كنيم اين ارتباط را برقرار كنيم و قطعا خلاءهايي هم وجود دارد و دائما در صدد اين هستيم كه اين اشتباهات را پوشش دهيم.

همت مضاعف در علم و تحقيق

راديو گفت و گو: در برخي از كشورهاي توسعه يافته مي بينيم كه مراكز صنعتي حتي با دانشگاه هاي علوم انساني ارتباط بسيار خوبي دارند در ايران ارتباط بين دانشكده هاي علوم انساني و مراكز صنعتي چگونه است؟

دکتر روستا آزاد: مثلا در حوزه پزشكي اگر دانش و فن آوري علم مربوط به درمان بيماري سل رشد مي كند ابتداي قضيه اين است كه كسي كه اين عارضه را دار د به پزشك مراجعه مي كند و پزشكان در طول تاريخ با تحقيقاتي كه صورت داده اند عامل اين بيماري و نحوه مبارزه با آن كه در آمده از دانش و تجربه كار را دارند اگر آن كسي كه بيمار است به پزشك مراجعه نداشته باشد طبيعتا اين اتفاق نمي افتاد.

در حوزه بخش هاي اجرايي بصورت عام كه نهادينه است گام اول اين است كه اين دستگاه خودش را بخواهد ارتقاء دهد و ارتقا دو گونه است كه يكي بتواند مسائل ريز و درشتش را حل كند و دوم ارتقاء عمودي است كه بخواهد تحول ايجاد كند در روش خودش. اگر كارخانه اي در فضاي تغييرات خودش فعال نباشد نمي توان انتظار داشت كه دانشگاهها بخواهند پشتوانه علمي و تحقيقاتي از آن كنند.

اگر در اين دو حوزه فعال باشد دانشگاه مي تواند سرويس دهي كند البته در ايران اينگونه مي شود ولي در خارج شركت هاي مهندسي هستند كه اين نيازها را برطرف مي كنند ارتقاهاي عمودي و تحولات جدي كه رهبري در بازديدي كه از نمايشگاه دستاوردهاي وزارت دفاع مطرح كردند به اين عنوان كه اگر شما كپي كاري بخواهيد بكنيد  تحت عنوان مهندسي معكوس خيلي از دستاوردهاي صنعتي نظامي غربي ها دنيا را بخواهيم ايجاد كنيم كار خيلي خوبي است ولي اين كار هميشه ما را يك خط عقب نگه مي دارد  ما بايد ارتقاهاي تحولات عمودي داشته باشيم دستاوردهايي داشته باشيم كه از آنها جلو بيفتيم تا بتوانيم دست برتر داشته باشيم دو جنس متفاوت است در يك حوزه مي گوييم ارتباط با صنعت از طريق دفتر ارتباط با صنعت در يك حوزه مي گوييم مديريت فن آوري اين دو كانون و نهاد مختلف در دانشگاهها هستند .

بايد بدانيم كه دفتر ارتباط با صنعت نقشش چيست و مديريت فن آوري نقشش چيست كه الان هم دروزارت علوم و هم در دانشگاهها ايجاد شده است.

سلسله جنبان و حلقه اولي كه همين حركتها را در همه جاي دنيا ايجاد مي كند صنعت است. در همين رابطه با توجه به اينكه بخش اصلي صنعت ما دولتي است در اين قضيه مثلث ارتباط صنعت ، دانشگاه ، دولت،  دولت يك نقش دوگانه اي دارد. اولا صنعت دست دولت است و ثانيا دولت از طريق سيستمهاي ستادي بايد اينها را به هم مرتبط كند و توفيقات خوبي در اين قضيه در حوزه وزارتخانه هاي ما مثل وزارتخانه نفت، دفاع و... داشتيم.

بخشي از صنايع كه منتقل مي شود به بخش خصوصي به نظر من وضع بهتر مي شود بخش خصوصي با توجه به اينكه فضاي رقابتي مي بيند بهتر وارد اين صحنه مي شود. متاسفانه بخش خصوصي نسبت به تحقيق و توسعه بي ميل است و ظاهرا بيشتر منتظر اين هستند كه كسان ديگري جاهاي ديگر هزينه كنند و اينها از دستاوردهاي آنها و گاهي وقتها بصورت غير قانوني استفاده كنند بنابراين در بخش خصوصي ما آن سلسله جنبان كه آرندي صنعت و بخش اجرايي است از هر ديدگاهي ضعيف است و در بخشهاي دولتي مقداري راه افتاده با توجه به فعاليتهايي كه سالهاي گذشته بوده و توفيقات خوبي در اين زمينه ايجاد شده وضع مقداري بهتر است. 

بصورت عام در زمينه ارتباط صنعت و دانشگاه و تحول زايي بايد به آن توجه كرد كه در زمينه خاص حوزه هاي نيروي انساني بايد گفت كه سيستم مديريت در يك شركت، سيستم مسائل و مناسبات حقوقي آن ، مسائل فرهنگي حاكم بر پرسنل آنها امثال اين ملاحظات مسائل علوم انساني هستند كه بايد در يك شركت لحاظ شود . متاسفانه در اين قضيه دستگاههاي اجرايي و بخشهاي صنعتي ما مقداري عقب تر هستند ارتباط در حوزه هاي فني مهندسي و تكنولوژيك بهتر است تا در حوزه هاي علوم انساني. ما با توجه به منابع غني علوم انساني اسلامي كه داريم در اين قضيه حرف براي گفتن داريم. اگر در اين بحث چه با دانشگاهها و چه با حوزه هاي علميه كه دسترسي بهتري دارند به منابع غني اسلامي و منابع بسيار وجود دارد در مسائل علوم انساني، مديريت ، حقوق و... طبيعي است كه دوست نداريم در بخش صنعت وقتي تحولات خوبي انجام مي شود اين همراه با يك نوع ايجاد سردي ، بي روحي باشد.

در خيلي از جاهايي كه صنعت خيلي رشد بالايي كرده مثل سوئد يا سنگاپور مي بينيم كه آمار خودكشي خيلي بالا است. دنياي سرد و بي روحي صرفا متكي بر تكنولوژي و فضاي ماشيني است  اينها مسائلي است كه مهم است. دنياي تكنولوژيك غرب دو جنگ جهاني خانمانسوز را راه انداخت يعني اگر ملاحظات علوم انساني لحاظ نشود توسعه هاي فني و تكنولوژيك ما همراه با بي روح كردن تمدنها و ماشيني كردن و حيواني كردن تمدنها انجام مي شود و اين جايي است كه جمهوري اسلامي روي آن حرف دارد و اين جايي است كه در برنامه هاي توسعه وزارت صنايع ، وزارت علوم ، بهداشت بايد به آن توجه كرد.

دکتر رعنايي: فكر مي كنم مبحث بحثهاي فرهنگي همراه با صنعت بحث بسيار مهمي است در برنامه پنجم هم روي اين موضوع خيلي تاكيد شده و ما هم روي پيوستهاي فرهنگي توسعه صنايع كارهاي خوبي در وزارت صنايع انجام داديم ولي در زمينه تحقيق در علوم انساني يعني نقش علوم انساني در ارتباط صنعت و دانشگاه در توسعه صنايع قسمتهاي مختلفي درگير هستند و بيشتر هم مي توانند درگير باشند. وقتي در مباحث ارتباط صنعت و دانشگاه صحبت مي كنيم سريعا به پژوهش و فن آوري تاكيد مي كنيم و متمركز مي شويم در حوزه آموزش ودر  نياز سنجي آموزش در اين حوزه ها خوب مي شود كار كرد و ما پروژه هايي را تعريف كرديم. فكر مي كنم اين موضوع در وزارت صنايع مقداري توجه شده و خيلي هم نياز است. علاوه بر اين در بعد فرهنگي بعد علوم انساني نقش در تحقيق و پژوهش ارتباط صنعت دانشگاه مي شود كارهاي زيادي را انجام داد.

راديو گفت و گو: ارتباط صنايع و حوزه علوم انساني در ايران را چگونه مي بينيد؟

دکتر جبل عاملي: ما يك بحث كلان بعنوان برنامه توسعه منابع انساني هم نياز داريم. يعني اگر بخواهيم به اهداف سند چشم انداز برسيم مهمترين سرمايه اي كه در اختيار داريم انسانها و افراد جامعه هستند و اين ساختار جمعيتي كه ما داريم چه ساختاري هستند اين ساختار جمعيتي به چه سمتي پيش مي رود تا 1404. اين نيازمند يك الگوي توسعه منابع انساني دارد كه در آن الگو ، همه اين رابطه ها تعريف مي شود واين ارتباطات جايگاه خودش را پيدا مي كند كه در آن الگو مي شود اين مباحث را در كنار مباحث نقشه جامع علمي كشور و توسعه صنعتي كشور و برنامه هاي توسعه دانشگاهها در كنار هم گذاشت و به يك جمعبندي خوبي رسيد.

به هر حال چون در مراكز صنعتي هم باز نيروي انساني است كه نقش كليدي را دارد و بقيه عوامل توليد عوامل فرعي هستند. قطعا نياز به  داشتن برنامه براي ايجاد انگيزه در نيروي انساني تا اينكه اين نيروي انساني بتواند نيروي تحول گرا ، آرمانخواه ، خلاق و سالمي باشد است. همه اينها برمي گردد به مسائلي كه در حوزه مسائل علوم انساني مطرح است و اين ارتباط را هم ما نياز داريم تقويت كنيم متاسفانه الان چنين ارتباطي برقرار نيست و اين توانمندي هم بايد در مراكز دانشگاهي بيش از پيش بوجود آيد.اگر ما بخواهيم با الگوهاي ترجمه اي و تجربه شده در غرب نيروي انساني خودمان را تربيت كنيم به بن بست هايي مي رسيم كه الان جوامع غربي رسيده اند بنابراين در اين بخش بايد دانشگاهها را تقويت كرد.

راديو گفت و گو: چرا بخش خصوصي خيلي به سمت تحقيقات دانشگاهي تمايل ندارد؟

دکتر جبل عاملي: مي توانيم نمونه هايي را در بخش خصوصي مثال بزنيم كه بسيار فعال هستند و مراكز تحقيق و توسعه فعالي دارند و در توليد موفق هستند و با واحدهاي دانشگاهي ارتباط خيلي خوبي دارند و در صادرات هم موفق هستند و هم مي توان مراكزي را مثال زد كه در كارشان ناموفق هستند و بيشتر به دنبال كپي سازي و به دنبال يك تجارت عادي هستند و بدنبال تحول و نو آوري نيستند.

راديو گفت و گو: اين تحول در شركتهاي دولتي كه به بخش خصوصي واگذار شده اتفاق افتاده است؟

دکتر جبل عاملي: در اين فرايند خصوصي نمي توان مثالهايي زد  كه شركتهاي 100% دولتي بودند و بعد 100% خصوصي شدند اگر هم آن انتقال در اين فرايند خصوصي سازي انتقالي صورت گرفته باز واگذار شده يعني بخش خصوصي كه به نوعي سهامداران عمده هستند.اينكه سرمايه گزار خصوصي آمده باشد و سرمايه گزاري كرده باشد در اين بخش نيست چيزي هستند كه به نوعي آنها هم وابستگي خاصي به بعضي از صندوق ها مثل صندوق هاي بازنشستگي يا مراكز سرمايه گزاري خاصي هستند كه وارد اين فرايند شدند آن خصوصي سازي كه در متن جامعه بيايد نيست اما مراكز صنعتي كه بخش خصوصي خودش شكل داده و فعال كرده مي شود مثال هاي موفقي از آن زد.

نكته مهم اين است كه صنعت توليد مي كند براي چي ؟ اكر صنعت با هدف صادرات وارد شده باشد (رقابت با شركت هاي بزرگ) ناگزير است كارايي و بهره وري خودش را بالا ببرد و هزينه هاي تمام شده خودش را پايين بياورد و اينها قطعا انگيزه لازم را براي كار تحقيق و توسعه و براي فعال كردن مراكز تحقيق و توسعه دارند براي استفاده از دانش و تجربه دانشگاهيان در اين زمينه دارند .

نكته ديگر اين است كه چقدر صنعت مورد حمايت قرار گرفته يعني اگر صنعت بخش خصوصي با شرايطي مواجه شود كه كالاهاي خارجي به راحتي وارد مي شود و در معرض استفاده كنندگان قرار مي گيرد اين امنيت لازم را براي خودش حس نمي كند كه بتواند ريسك پذيري خودش را بالا ببرد و در بخشهاي مختلف سرمايه گزاري كند اينرا بايد در كنار آن ببينيم. اينكه كليت سياست هاي حمايتي چقدر حمايت مي كند از بخش صنعت و بخش صنعت چقدر بايد ريسك بپذيرد كه وارد اين موضوع شود اين نكته مهمي است. اين نكته (ارتباط صنعت با دانشگاه) در كنار شرايط عمومي جامعه ، رونق اقتصادي جامعه ، در كنار سياستهاي ارزي، سياستهاي پولي ، سياستهاي حمايتي بانكها همه اينها بايد با هم در نظر گرفته شود.

راديو گفت و گو: آيا در سال جديد برنامه هاي خاصي در زمينه حمايتهاي وزارت صنايع از بخش آوندي صنايع داريد؟

دکتر رعنايي:اين برنامه ها با بازنگري و اصلاح ادامه دارد چراكه از بخش دولتي به بخش خصوصي مي رويم نقش آوندي كمرنگ مي شود فكر مي كنم ما خوب نتوانستيم تحقيقات را به اثبات برسانيم . يعني بخش آوندي نتوانسته اعتماد صاحب سرمايه را جلب كند. چون يك مسير روبه رشد را مي گذرانديم گاها در اين مسير داشتيم كساني كه پروژه هاي ناتمامي را داشتند ما يك رويكرد جديد امسال در وزارت صنايع داريم و آن اثر بخشي تحقيقات است. فكر مي كنم همت مضاعف و كار مضاعف در حوزه علم و فن آوري افزوده شدن به كار هم كمي و هم كيفي است.

در حوزه علم و فن آوري مي توانيم از مسيرهاي ميانبر استفاده كنيم كار را كيفي كنيم. اگر اثر بخشي تحقيقات لحاظ شود كه رويكرد اصلي امسال ما در حوزه تحقيق و پژوهش در وزارت صنايع اين است و اين را در نظر خواهيم داشت كه تحقيقات هميشه نبايد جواب مثبت دهد به هر حال اينها  يكسري تحقيقات است كه به نتيجه نمي رسد ولي با چه درصدي تحقيقاتي كه در دانشگاهها انجام مي شود تبديل شده به يك ارزش افزوده داريم پروژه هاي شاخص را مطرح مي كنيم پروژه ها را اولويت بندي مي كنيم. با ايجاد سيستم انگيزش ما بتوانيم اعتماد صنعت را بيشتر جلب كنيم يعني صنعت احساس كند كه تحقيقات مي تواند براي آن ارزش افزوده ايجاد كند واگر نه مدير يك بخش صنعتي ببيند كه نمي تواند حقوق پرسنل خود را بدهد قطعا دنبال آن است كه بتواند آن مشكلات حقوق پرسنل را حل كند.ما دنبال روشهايي هستيم كه تحقيقات موثر و اثر بخش باشدو انها را انشالله امسال بتوانيم جايگزين تحقيقات به معني عام كنيم.

راديو گفت و گو: آيا راهكارهاي ميانبر براي پيشرفت در توسعه علم و فنون وجود دارد؟

دکتر روستا آزاد: در بحث علوم فنون بخصوص وقتي تكنولوژي مطرح مي شود وقتي مي خواهي در خطي پيش بروي مي بيني كه اين تكنولوژي يك زير مجموعه هايي دارد براي دستيابي به يك تكنولوژي و علم مقدمات آن برمبناي اين كه كجاي كار هستيد يكسري مدل هاي تكنولوژي ديگر است وقتي مي خواهيد كه توسعه و تحول جدي داشته باشيد بايد بتوانيد اين مدل ها و زير مجموعه ها را داشته باشيد. در اروپا ، امريكا و ژاپن وقتي تكنولوژي مي خواهد ايجاد شود كسي كه سرمايه گزاري صنعتي مي كند مدل هاي آنها را پيدا مي كند در كشوري مثل ما اگر بخواهيم تحول جدي انجام شود آنگونه است كه يك دفعه بايد چند مدل كارش انجام شود و لازمه اين هم اين است كه يك كار بزرگ تعريف كنيم.

كار بزرگي بتواند سربار توسعه زير مجموعه هايش را بدهد. مثلا در حوزه انرژي هسته اي اين موضوع اتفاق افتاده بعضي حوزه ها است كه اگر يك پروژه بزرگ تعريف كنيم مثل استراتژيك و بگوييم اين دستاورد را مي خواهيم حال مقدمات آن را كه مثلا چهار مورد است را نيز مي خواهيم و در كنار آن چهار تا مقدمات  ده تاي ديگر هم مي خواهيم پس يك پكيجي مي شود از يك پروژه اصلي با 10-15 پروژه زير مجموعه اي آن موقعه بايد يك سرمايه گذاري سنگين كنيم و منابع مالي و نيروي انساني و دانشگاهها با يك گام بلند اقدام به كار كنند. 5 تا 10 سال بعد ديده مي شود كه جامعه ارتقاء پيدا كرده و مدل ها وتكنولوژي هاي مقدماتي را هم ايجاد كرديم.

در چند حوزه اين كار مي شود صورت گيرد (نفت ، دفاعي) اگر در اين دو حوزه بخواهد پروژه اي انجام شود ساير وزارتخانه ها هم بيايند با هم بسيج شوند تا يك كار بزرگي انجام شود. اگر بخواهيم بحث ميانبر را مطرح كنيم تاكيد من اين است كه يكسري ماكروپروژك بايد براي كشور تعريف كنيم كه هسته اي و ماهواره اي نمونه اي از اينها هستند و با اين ديد وارد قضيه شويم كه اينها بتوانند مقدمات تكنولوژي خودشان  را هم ايجاد كنند . معتقدم كه 4-5 پروژه بزرگ (نانوتكنولوژي ، هواپيماي پهن پيكر و...) را در كشور تعريف كنيم و همه دست به دست هم دهيم تا اينها را محقق كنيم حتما يكدفعه ارتقا پيدا مي كنيم مدلهاي تكنولوژيك ايجاد مي شود و مي بينيم كه در كشورمان آن زير ساختها هم ايجاد شده  است.

راديو گفت و گو: خود دانشگاه ها ارتباطشان با يكديگر چگونه است؟ آيا ارتباطي دارند كه پروژه هاي مشتركي را انجام دهند؟

دکتر روستا آزاد: بصورت سيستماتيك سمينارها و گردهمايي معاونين دانشگاهها و پژوهشگاهها را داريم هم منطقه اي انجام مي شود و هم سالي يكي دوبار بصورت كلي در  كشور است . معاون پژوهشي دانشگاهها معمولا در اين سمينارها و گردهمايي ها تبادل نظر و تبادل فكر مي كنند و زير ساختهايي ايجاد مي كنند براي همكاري ها. اين ارتباط وجود دارد و همكاري هاي خوبي است اما هنوز به نمونه هاي موفق دست پيدا نكرديم.

نمونه هايي كه تا حدودي توفيقاتي حاصل شده باشد داريم ولي مي توان با اين روش خيلي كارهايي انجام داد بخصوص اگر آن پروژه هاي بزرگ صورت گيرد مثل پروژه ماهواره كه چند تا دانشگاه با هم همكاري دارند ولي هنوز خيلي مدون نيست واگر درست عمل نكنيم رقابت جايگزين همكاري مي شود كه كار درستي نيست. بنابراين زيرساختهاي اين قضيه از نظر شناخت ها و اعتقادها ايجاد شده ولي هنوز بايد روي آن كاركرد.

راديو گفت و گو: در سال 89 شما در دانشگاه علم و صنعت چه برنامه هايي را دنبال مي كنيد براي اينكه هم بتوانيد ارتباط موثرتري با صنعت داشته باشيد و هم با دانشگاههاي ديگر براي انجام پروژه هاي بزرگ ارتباط موثري داشه باشيد؟

دکتر جبل عاملي: فرصت هاي خوبي الان در كشور ايجاد شده براي همين توسعه ارتباطات با بخش صنعت وزارتخانه هاي بزرگي مثل وزارت صنايع يا وزارت فن آوري ارتباطات و اطلاعات ، وزارت نفت و حوزه معاونت علمي و فن آوري معاونت  رياست جمهوري شرايط خوبي را مهيا كردند براي انجام پروژه هاي بزرگ در كشور اين پروژه هاي بزرگ پروژه هاي هستند كه فرد آنها را هدايت نمي كند بلكه يك تيم هدايت مي كند.

پروژه هاي هستند كه بين رشته اي تعريف مي شوند از حوزه هاي مختلف فني مهندسي در آن كاربرد دارد و اين شرايط را مهيا مي كند كه تحقيقات بين دانشگاهي هم رشد پيدا كند. ما به دنبال اين هستيم كه در اين بخش سرمايه گزاري كنيم يعني حركت به سمت انجام پروژه هاي بزرگ پروژه هاي كه كاربرد نهايي آن الان مشخص است.

سفارش دهنده پروژه حضور فعال و جدي دارد تقاضا محور است و مي خواهد يك مشكلي را از مشكلات كشور حل كند در اين بخش رايزني هاي زيادي را انجام داديم هم با بخش عام نفت و هم با بخش مخابرات كشور و هم با بخش هاي صنعتي كه بتوانيم در اين پروژه حضور فعال و موثرتري داشته باشيم . البته اين به اين معنا نيست كه پروژه هاي فردي كه انجام مي گيرد را تعطيل كنيم آنها جايگاه خودشان را دارند اما بيشتر به سمت تحقيقات تيمي هستيم . يك اولويت ديگر هم توسعه شركتهاي دانشگاهي است كه انشاالله بتوانيم در اين بخش هم شركت كنيم و بتوانيم شرايط حقوقي و قراردادي و مالي راحت تري را فراهم كنيم براي اساتيد كه  جدايي از مقررات و محدوديتهاي مالي معاونتي كه در دانشگاهها جاري است بتوانند در صنعت تعامل كنند.

راديو گفت و گو:  تحقيقات و پژوهشهايي كه در حوزه صنايع نوين انجام مي شود تا چه حد كاربردي است و چقدر مي تواند در صنعت به ما كمك كند؟

دکتر رعنايي: در حوزه صنايع نوين در كشور كارهاي خيلي خوبي انجام شده است . ما دو رويكرد  در حوزه صنايع نوين در وزارت صنايع داريم يكي رويكرد ايجادي است كه بتوانيم صنايع مبتني بر صنايع نوين را راه اندازي كنيم و بحث ديگر مبحث رسوخ فن آوري هاي نوين در صنايع متعارف است يعني ما نبايد غفلت كنيم از صنايعي كه زير ساختهاي آنرا در كشور  داريم. يك رويكرد هم رسوخ فن آوري هاي نوين در صنايع متعارف مثل نساجي ، خودرو و... است. كارهاي خوبي توسط اساتيد دانشگاهها انجام شده كه اثر بخشي بسيار خوبي هم داشته است.

راديو گفت وگو:  آيا ما هم مي توانيم از الگوهاي ساير كشورها استفاده كنيم و در آينده يك جهش خوبي را در بخش صنايع خودمان ببينيم؟

دکتر روستا آزاد: هر تجربه موفق بين المللي براي ديگران يك درس و يك فرصتي است البته مي تواند يك تهديد هم باشد. تهديد از اين جهت كه بعضي  وقتها ما يك الگو را مي خواهيم كاملا همانگونه بگيريم و در كشور پياده كنيم و چون پياده نمي شود بعضي ها رويكردي مي كنند كه در كشور ما برنامه قابل پياده شدن نيست. حتما هر تجربه اي را كه ببينيم از آن درس بگيريم ولي نسخه خودمان را بپيچيم ما يك كشور خاصي هستيم با يك تاريخ و مردم خاص دين خاص و تنها كشور شيعه جعفري اثني عشري در دنيا هستيم اصرار داريم كه پيشرفت همراه با عدالت باشد كجا اينگونه هستند با توجه به اين ويژگي ها بايد  درسهايمان را بگيريم و نسخه خودمان را بپيچيم.