يك روش شناسى پيشنهادى براى اقتصاد سياسى اسلام (2)
نويسنده:
علي سعادت پناه
جالب است كه در ميان طرفداران و منتقدين اقتصاد اسلامى، خلط مبحثى در رابطه با بحث رفتار عوامل اقتصادى در يك اقتصاد اسلامى وجود دارد. بعضى اقتصاددانان اسلامى معتقدند كه رفتار عوامل اقتصادى مسلمان بطور معنادارى با آنچه بوسيله اقتصاددانان نئوكلاسيك فرض شده است متفاوت است. بنابراين روششناسى اقتصاد اسلامى، نمونههاى آن و پيامدهاى سياسى متعاقب آن متفاوت خواهد بود.(4) از طرف ديگر، يك انتقاد برجسته از اقتصاد اسلامى ادعا مىكند كه: هنجارهاى رفتارى پيشنهاد شده با ابهام بيان شده، و بعيد است، در يك جامعه از حمايت گستردهاى برخوردار شود. در عمل بسيارى از اين هنجارهاى رفتارى بايد به عنوان قوانين مُجراى دولتى قلمداد شود. بعلاوه هيچ روشى براى اين كه مطمئن شويم مقامات دولتى طبق يك رفتار صحيح اسلامى عمل كنند، وجود ندارد.(Kuran, Timur (1992a)m P. 39)
3ـ انسان اقتصادى در مقابل انسان اسلامى
نويسنده:
علي سعادت پناه چكيده: موضوع اصلى اين مقاله نقدى بر اصول مختلف اقتصاد نئوكلاسيك و بحثى درباره روش شناسى بديل براى اقتصاد اسلامى است. اين مقاله از يك طرف بعضى از انتقادات مطرح شده از سوى اقتصاددانان اسلامى در مورد روش شناسى غالب اقتصاد سنتى (غربى) را ارزيابى كرده و از طرف ديگر تلاش مىكند، به پرسشهاى مطرح شده از سوى منتقدين اقتصاد اسلامى پاسخ دهد. نتايج مقاله نشان مىدهد كه طرفداران اقتصاد سياسى اسلام با يك وظيفه دشوار و سختى براى سازماندهى مجدد سيستم اقتصادى پذيرفته شده در كشورهاى خودشان مواجه هستند. يك كار مهم براى پژوهشگران اقتصاد سياسى اسلام اين است كه يك مكانيسم توليد كالا طراحى كنند، كه نه تنها مسائل بيكارى و تورم را حل كند، بلكه بصورت درونزا به موضوع توزيع درآمد بپردازند.
نويسنده:
علي سعادت پناه يك روز از «بروس جي كالدول»- كه اقتصاددان و نويسنده معروفي است- پرسيدند موضوع كتاب جديدش چيست. او جواب داد: «يك بيوگرافي روشنفكرانه از فريدريش هايك». كسي كه سوال را مطرح كرده بود- و اتفاقاً استاد دانشگاه گرينسبورو در كاروليناي شمالي هم بود- نگاهي تحويل كالدول داد كه حاكي از ناشناخته بودن اسم هايك بود. كالدول ناچار توضيح داد: «او اقتصاددان است؛ با رويكرد ليبرال». اما اين جمله خيلي براي توصيف هايك كم بود! او كه در سال 1992 ميلادي از دنيا رفت، فقط يك اقتصاددان به شمار نمي آمد. البته هايك جايزه نوبل اقتصاد را در سال 1974 ميلادي به خود اختصاص داده بود و مقاله اش با عنوان «استفاده از علم در جامعه» يكي از مقاله هاي مهم در مورد نقش قيمتهاست و كتاب «راهي به سوي رعيت شدن» او هم هنوز از پرفروشترين كتابهاي دنياست و نقش مهمي در تشديد جنبش هاي سياسي موافق بازار آزاد در آمريكا ايفا كرده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه در خصوص معيار قيمتگذاري عادلانه بايد گفت: از كساني كه در خصوص قيمت اظهار نظر كردهاند دو دسته به قيمتگذاري عادلانه اشاره دارند. الف ـ كانونيستها: معتقد بودند در صورتي كه كالايي را به بيش از مجموع هزينههايي كه صرف توليد آن گرديده است، بفروشيم، در واقع عمل ما به لحاظ اخلاقي صحيح نبوده، غيرعادلانه ميباشد. بنابر اين ميتوان گفت به نظر كانونيستها كه معتقدين به اجراي قوانين شرع كليساي كاتوليك بودند قيمتگذاري يك كالا وقتي عادلانه است كه معادل با مجموع هزينههاي انجام شده براي توليد آن كالا باشد.
نويسنده:
علي سعادت پناه از نظر نظام اسلامي سود هم مشروع است و هم توجيه علمي دارد، زيرا همه ميدانيم به دست آوردن ارزش افزوده، در يك كالاي مشخص، به عوامل متعدد بستگي دارد. عوامل فكري مانند ابتكار، تدبير، محاسبه، كارشناسي و مديريت و عوامل اجرايي مانند كار كارگري ومهندسي و عوامل مادي مانند زمين، آب، ابزار ماشيني و مواد اوليه. وجود يك كارخانه نساجي را در يك محل در نظر ميگيريم، حتما، روزي به فكر كسي يا كساني رسيده است كه وجود چنين واحد صنعتي در اين محل، لازم يا مناسب و مفيد است، اين همان ابتكار و تدبير نخستين است و سپس به كارشناسي و محاسبه دست زده تا عملي بودن و مفيد بودن فكر مسلم شود و پس از اين مرحله به فكر تهيه محل و ساختمانهاي لازم و ماشين آلات و مواد اوليه و غيره پرداخته است، اينها هم همان عوامل مادي هستند و پس از آماده سازي محل و نصب ماشين آلات و جذب نيروهاي انساني كارگري، كارخانه راهاندازي شده و به توليد رسيده است و براي ادامه كار، به مديريت و كارهاي خدماتي ديگر نياز داشته است.
نويسنده:
علي سعادت پناه سود معمولاً به عنوان ما به التفاوت هزينه توليد كالا و قيمت آن تعريف مي شود. توليد كننده با صرف هزينههايي در جريان توليد موفق به ساختن كالاي مورد نظر ميگردد و بيش از هزينهاي كه صرف آن نموده است به فروش مي رساند و بدين ترتيب مازادي را به عنوان «سود» عايد خويش ميگرداند. در بحث توزيع، سود به عنوان سهم عامل «سرمايه» از محصول تلقي مي گردد، در حالي كه عامل «كار» قبلاً سهم خويش را به عنوان «دستمزد» دريافت كرده است. الف ـ سود و جايگاه آن در نظام سرمايه داري از آنجا كه اساس نظام سرمايهداري به انباشت سرمايه استوار است، و انباشت سرمايه خود منوط به كسب سود ميباشد، بررسي پديده سود در نظام سرمايهداري و دنبال كردن مباحث مطروحه در اين باب نكات جالب توجهي را درباب نظام سرمايه داري روشن ميكند. اينك نگاهي كوتاه بر اين مسأله مياندازيم.
نويسنده:
علي سعادت پناه مقدمه به بنبست رسيدن دو بلوك سرمايه داري و سوسياليسم در به كارگيري اصول افراطي و تفريطي خويش در حاكميت مطلق بخش خصوصي يا دولتي، زمينه را براي ظهور پديدهاي جديد به نام «همگرايي» فراهم كرد. اردوگاه سرمايهداري با اتخاذ بعضي تدابير اصلاحي نظير برنامهريزي و گسترش نقش دولت در اقتصاد و گسترش مالكيت دولتي كه مورد تأكيد سوسياليسم بود اقدام به تعديل اصول اساسي خويش نمود. اردوگاه سوسياليسم نيز كه تأكيد افراطي بر لغو مالكيت فردي را بيمورد و بيثمر يافته بود، تدابير اصلاحي مورد تأكيد سرمايهداري را اتخاذ نمود. ليكن عليرغم اين تمهيدات چون هنوز مسأله مالكيت حل نشده، مشكل در هر دو اردوگاه به قوت خود باقي است، نظام سرمايهداري از شيوع بحراني جديد هراس دارد هر چند كه با اتخاذ سياستهاي استعماري آثار بحران به ممالك تحت سلطه انتقال يافته است. نظام سوسياليسم نيز بنوبه خود هنوز دچار عدم كارآيي و نارسايي است كه اين نارسايي هر چند گاه يك بار در يكي از اين ممالك ظهور ميكند.
نويسنده:
علي سعادت پناه صنعت بانكداری در ایران دارای سابقه ای طولانی است كه عملكرد آنها به میزان زیادی اقتصاد ایران را تحت تاثیر قرار داده است .بانكها به عنوان محلی مناسب برای سپرده گذاری افراد و نهادها می بایست با برنامه ریزی و نوآوری در ابزارها و خدمات خود بهترین اقدامات در بازار پولی را انجام داده و در مقابل برخی محدودیت ها از قبیل تعیین نرخ های دستوری ، سقف های سود و ... بهترین نقش آفرینی را داشته باشند . اما سیستم مذكور دارای نقاط ضعفی بوده كه در صورت تقویت ، میتواند به افزایش كارایی سیستم فوق منتهی گردد لذا به برخی از مشكلات فوق اشاره می گردد.
يك روش شناسى پيشنهادى براى اقتصاد سياسى اسلام (1)
هايک،اقتصادداني که از عصر خود جلوتر بود
نگاهی به مالکیت صنعتی، توزیع و قیمت گذاری در سرمایه داری، سوسیالیسم و اسلام(4)
6. معيار قيمتگذاري عادلانه
نگاهی به مالکیت صنعتی، توزیع و قیمت گذاری در سرمایه داری، سوسیالیسم و اسلام(3)
ب - مشروعيت سود در نظام اسلامي
نگاهی به مالکیت صنعتی، توزیع و قیمت گذاری در سرمایه داری، سوسیالیسم و اسلام(2)
5. مشروعيت سود به طور مقايسه اي
نگاهی به مالکیت صنعتی، توزیع و قیمت گذاری در سرمایه داری، سوسیالیسم و اسلام(1)
پیش بسوی ابزارهای مالی اسلامی
اقتصاد هر كشوری متشكل از بازارهای پولی ، مالی ، سرمایه و ... میباشد كه تعامل موارد فوق بر رشد اقتصاد اثر گذار خواهد بود در بسیاری از جوامع نقش یك یا تعدادی از بازارهای مذكور در اقتصاد بیش از سایرین بوده و لذا اهمیت و اولویت آن بخش بیشتر است بسیاری از اقتصاد دانان، اقتصاد ایران را اقتصادی بانك محور میدانند و معتقدند كه بازار پول بر بسیاری از متغیر های كلیدی ، اثر گذار می باشد.
