ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (8)
نويسنده:
علي سعادت پناه
در مورد گردش اطلاعات در بازار، دين اسلام توصيههايي دارد كه به قوانين مدرني كه در بازار سرمايه وجود دارد، اشاره ميكند. قوانين مبارزه با دادوستد اطلاعات نهاني اين روزها مورد توجه مديران بازارهاي سرمايه قرار دارد. به طور مثال، كاروانهايي كه در اطراف مكه و مدينه ميآمدند، پيامبر تاكيد ميكردند در اين جا معامله نكنيد و در بازارهاي شهر اين معاملات را انجام دهيد. اين مساله را تشريح ميكنيد؟ پيامبر بسياري از عقود زمان جاهليت را به دليل اينكه مبنا نداشتند تحريم كرد، يكي از اين سازوكارها بحث «تلقي ركبان» بود، پيامبر فرمودند: به قافلههاي تجاري كه وارد شهر ميشوند، اجازه دهيد به داخل شهر بيايند و وارد بازار شوند، لزومي ندارد به پيشواز برويد.
نويسنده:
علي سعادت پناه در اقتصاد اسلامي در مورد بازار چه ديدگاهي وجود دارد؟ با توجه به اينكه در بازارهاي اسلامي، ابزارهاي دادوستد وجود داشته است از مدتها پيش وجود داشته است، به نظر ميآيد كه در اقتصاد اسلامي بازارها جايگاه خوبي دارند؟ در اصل بنيانگذار بازار، اسلام بوده است. بازار به معناي درست و صحيح مدنظر است. در واقع پيامبر ما در مدينه، مبدع بازار بودهاند كه براساس شرايط خاصي است. مكان بازار بايد وسط شهر و در مكان خاصي باشد. در بازار اسلامي مسجد در وسط بازار قرار دارد.
نويسنده:
علي سعادت پناه پيامبر هم به كارهاي بازرگاني و تجارتي مشغول بودند؟ اصل ثروتاندوزي اگر حق را طي كرده باشد، هيچ مشكلي ندارد ولي امام وظيفه ديگري دارد، وظيفه امام تعادل بخشي به جامعه است. لذا برخي از پيامبران بزرگ پس از رسيدن به مرحله رسالت به مرحله امامت رسيدند. امامت كار اجرايي است و كسي كه مجري است، با مشكلاتي در جامعه مواجه است كه براي حل آنها بايد راهكارهايي ارائه دهد، در اثر اتفاقاتي مانند سيل و زلزله و غيره عدهاي فقير ميشوند. حاكم اسلامي يا حاكم هر جامعه بايد راهحلي براي اين مساله بيابد. ملاحظه ميشود امام در برخي موارد در جريان انباشت ثروت تصرف ميكند تا در جامعه تعادل ايجاد كند.
نويسنده:
علي سعادت پناه در اسلام چه ديدگاهي در مورد ثروت وجود دارد؟ افراد ثروت داشته باشند و از ثروت خود به درستي استفاده كنند و آن را رشد دهند، مشكلي از ديدگاه اسلامي ندارد .ولي ثروت پس از اينكه توليد شد، همانند تعبيري كه مرحوم شهيد مطهري داشتند بايد موزون در جامعه توزيع شود كه در اين زمينه هم اسلام دستوراتي دارد كه در توليد ثروت غير از اينكه ثروتها مال خودمان باشد، محدوديتي ايجاد نكرده است. مهم اين است كه هركس بايد در مال خود تصرف كند و مال خود را افزايش دهد تا منشا باطل نداشته باشد اما مقدار مال چندان اهميتي ندارد.
نويسنده:
علي سعادت پناه چنين چيزي امكان دارد؟ به چالش جدي منجر ميشود. مثلا بر آن مبنا ميتوان گفت تمامي دستاوردهايي كه علم اقتصاد داشته است، موثر نبوده يا ميتوان گفت علم اقتصاد دستاوردي نداشته است و لذا حرف قابل اعتمادي هم وجود ندارد. ولي ديدگاه سومي براساس نوع معرفتي كه مرحوم شهيد مطهري داشتند ميتوان مطرح كرد و آن اينكه علم و دين با هم رابطه «تعاضد» دارند، يعني مكمل و پشتيبان يكديگرند. دين به رشد و شكوفايي علم توجه دارد و علم از دين تغذيه ميكند. يكي معرفت عمقي ايجاد ميكند كه دين است و ديگري ايجاد معرفت سطحي ميكند كه علم است و اين موارد همواره در تعامل با يكديگرند.
نويسنده:
علي سعادت پناه اصول مكتب فعلي اقتصاد اسلامي چيست؟ اشاره كرديد به چالشهاي آن، چالشها و اصول آن چيست؟ چالشها عبارتند از اينكه اقتصاد اسلامي مستلزم معرفتهاي پيشين آن نيز هست. به طور مثال رشد و توسعه ادبيات اقتصاد اسلامي مستلزم توسعه معرفتهايي مثل اخلاق اجتماعي، فلسفه اجتماعي است. توسعه عدالت اجتماعي مستلزم اين است كه درك روشني از مفاهيمي مثل اخلاق و فلسفه اجتماعي داشته باشيم. اما اين خلاءها تاكنون به طور شايسته برطرف نشده است. حتي فقه ما هم در اين زمينه فقير است. فقه متعارف ما بيشتر به روابط ميان افراد پرداخته و حكمهاي جزئي داده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه ميتوان گفت اقتصاد اسلامي مكتب يا ديدگاه خاصي دارد كه مشابه يا متفاوت مكاتب ديگر است؟ جنبه تفاوت اقتصاد اسلامي با مكاتب موجود در جهان چيست؟ برخي از مكاتب نقش خداوند را در تعيين اين روابط ناديده ميگيرند و لذا به تعيين روابط مادي در دايره محدود دنيوي بسنده ميكنند. در حالي كه اقتصاد اسلامي به بيان رفتار اقتصادي با نگرش توحيدي و در چارچوب شريعت و اسلام به منظور نيل به رفاه و سعادت ميپردازد.
نويسنده:
علي سعادت پناه اين گفتوگو ، ماهيتي نظري دارد. بحث با تاريخچه و نحوه شكلگيري شالوده فكري «اقتصاد اسلامي» آغاز ميشود و با بررسي ديدگاههاي اسلام در مورد مفاهيمي همچون، ثروت، توليد، سرمايه، پول، ماليات و بازار به پايان ميرسد. رودرروي ما، «دكتر عيوضلو» قرار گرفته است. او به جز عضويت در هياتعلمي دانشگاه امامصادق(ع)، عضو هياتمديره انجمن اقتصاد اسلامي و بانك توسعه صادرات نيز هست. از «دكتر عيوضلو» كتابهايي با عنوان «عدالت و كارايي در تطبيق با نظام اقتصاد اسلامي»، «بررسي فقهي، اقتصادي امكان انتشار اوراق قرضه در اقتصاد ايران» و مجموعه ميزگردهاي «فلسفه اقتصاد اسلامي»، منتشر شده است.
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (7)
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (6)
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (5)
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (4)
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (3)
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (2)
تفاوت مكاتب به طور عمده به تفاوت آنها در تبيين رابطه ميان فرد، جامعه، طبيعت و خداوند مرتبط است.
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی (1)
ضرورت بازخوانی اقتصاد اسلامی
