3. اگر داخل کیسه‏ی نان یک پر ساقه کرفس بگذارید نان مدت بیشتری تازه می‏ماند.

4. می‏توانید نان‏ها را داخل پلاستیک فریزر قرار داده و داخل فریزر نگهداری کنید.

5. در هنگام استفاده، نان‏ها را از فریزر خارج کرده داخل سینی یا ماکروفر با حرارت آرام گرم کنید.

6. نان خوب مستلزم داشتن آرد با کیفیت، نانوای خوب و نگهداری صحیح است.

7. خرید نان مازاد بر نیاز روزانه، یکی از علل افزایش ضایعات نان است. از خرید نان اضافی خودداری کنید.

8. قرار دادن نان در یخچال، بیات شدن آن را تسریع می‏نماید.

9. در ایجاد ضایعات نان، مردم 20 درصد، نانوایان 30 درصد و آرد مصرفی 50 درصد تأثیر گذارند.

10. آرد حاصل از گندم تازه و نارس، باعث تولید نان های سفت و بدهضم خواهد شد.

11. نان خوب نانی است که آرد آن خوب، خمیر آن تخمیر شده، نانوایش ماهر و مصرف کننده‏ی آن واقف به اصول نگهداری صحیح باشد.

نگهداری آرد

آرد را باید در جای خشک و تاریک نگهداری کنید تا از خراب شدن آن جلوگیری شود.

نگهداری برنج

1. برنج باید در جای خشک انبار شود. حرارت عادی تابستان به برنج صدمه‏ای نمی‏زند، ولی رطوبت آن را خراب می کند. بنابراین محل انبار کردن برنج باید دور از هرگونه آب و رطوبت باشد.

2. انواع آفت‏ها و حشرات ممکن است داخل برنج شوند، از آن تغذیه کنند و لای دانه های آن تخم بگذارند. برای جلوگیری از حمله‏ی آنها، می‏توان مقداری نمک کوبیده روی برنج ریخت وآن را زیر و رو کرد تا لایه‏ای از نمک روی دانه‏های برنج را بپوشاند.

3. روی ظرف برنج را باید پارچه کشید، تا هم بخار آب از آن خارج شود و هم آفت تازه‏ای داخل آن نشود.

4. اگر جای مناسبی (خشک، خنک و روشن) برای نگهداری برنج در خانه ندارید از خرید برنج سالیانه خود صرف نظر کنید و فصلی خرید نمایید.

5. فراموش نکنید که پارکینگ و انباری، جای مناسبی برای نگهداری برنج نیست.

نگهداری میوه و سبزیجات

1. کاهو را داخل روزنامه بپیچید و در داخل کیسه فریزر گذاشته و داخل پخچال قرار دهید. کاهو هفته‏ها به همین صورت تازه می‏ماند.

2. تمام میوه‏ها ـ انگور، سیب، گلابی و ... ـ  داخل روزنامه برای مدت طولانی تازه می‏مانند.

3. خیار را بشویید، سپس کاملاً خشک کنید، داخل ظرف دربسته قرار داده و درون یخچال بگذارید .برای مدت طولانی تازه می‏ماند.

4. سبزی خوردن را هم می‏توان مانند خیار نگهداری کرد و همچنین داخل پارچه درون یخچال هم تازه می‏ماند. از آنجا که برگ های سبزی آب زیادی دارد کیسه‏ی پارچه‏ای باعث می شود سبزی سیاه و پلاسیده نشود.

5. انگور را برای نگهداری بیشتر، نشسته درون کیسه نگهدارید. شستن انگور قبل از گذاشتن در یخچال موجب ترک خوردن دانه‏های آن می‏شود.

6. انگورهای مانده را می‏توان سرکه کرد. برای این کار آنها را چند هفته در ظرفی در دار بریزید به صورتی که اصلا هوا نخورد و بعد صاف کنید.

7. موز را در صورتی که نرسیده باشد در روزنامه بپیچید وابتدا دو سه روز خارج از یخچال نگهدارید. این کار باعث شیرین شدن موز میشود. بعد از زرد شدن پوست موز، آن را در یجچال بگذارید.

8. موزهایی که پوستشان سیاه شده است، ولی هنوز سالم هستند، برای درست کردن پوره موز، شیر موز و کیک مناسب هستند.

9. معجزه کمپوت (!) : در صورتی که با وجود همه ی مراقبت ها باز هم میوه ها مانده و بد شکل شدند، و کسی حاضر به خوردن آن نشد، (قبل از پوسیدگی) می توانید با پختن آنها هم باعث تنوع در تغذیه ی افراد خانواده شوید هم از اسراف اجتناب نمایید. با افزودن کمی شکر و آب به سیب، گلابی، آلو یا هلو و پختن آنها می توانید کمپوت درست کنید.

فراموش نکنید که: بهترین راه برای تازه ماندن میوه‏ها و جلو گیری از خراب شدنشان، خرید به اندازه‏ی نیاز است.

10. بیشتر خانمها سبزیجات را به صورت خشک استفاده می‏کنند. باید در نظر داشته باشید که سبزی‏ها را حتماً در سایه خشک کنید تا تغییر رنگ ندهند. در ضمن سبزی‏های خشک را نباید بیشتر از 6 ماه نگهداری کرد. زیرا کهنه می‏شوند و خاصیت خود را از دست می‏دهند.

نگهداری پنیر

1. پنیرهای نرم‌تر ماندگاری و طول عمرشان کمتر از پنیرهای سفت است. ما می‌توانیم پنیرهای سفت مثل پنیر سفید و پنیرهای سوئیسی را پس از باز کردن درب آنها، به مدت 3 تا 4 هفته در یخچال نگهداری کنیم.

2. پنیرهای نرم، مثل پنیرهای پرچرب را تنها به مدت یک هفته می‌توانیم در یخچال نگهداری کنیم

3. شما می‌توانید دوام و ماندگاری پنیر را قبل از اینکه آن را در یخچال نگهداری کنید، افزایش دهید، یعنی حفاظ پلاستیکی روی پنیر را که محکم بر روی آن کشیده شده است بردارید و پنیر را در کاغذهای موم دار قرار دهید و آن را کاملاً‌ با کاغذ بپوشانید..

4. برای جلوگیری از خشک شدن پنیر دستمالی را که با سرکه مرطوب کرده اید دور پنیر بپیچید.

5. برای اینکه پنیر شما سفت وخشک نشود روی طرف بریده شده آن مقداری کره یا روغن بمالید.

6. اگر پنیر شما سفت شد آن را درون دوغ خیس کنید.

7. برای جلوگیری از کپک زدن پنیر آن را در ظرفی که درش محکم بسته می شود قرارداده وچند حبه قند درون آن بیندازید.

8. اگر پنیر شما نرم است و میخواهید سفت شود مقداری آب نمک را بجوشانید وبگذارید سرد شود سپس پنیر را در آن بگذارید هرچه مقدار نمک بیشتر باشد پنیر سفتتر می شود.

9.  اگر پنیر شما سفت است و می خواهید نرم شود آن را درون آب بدون نمک بگذارید.

10. اگر پنیر را  درون فویل آلومینیومی بپیچید از خشک شدن آن جلوگیری می کند.

11. موقع خرید پنیر لیقوان از نمکابش هم بگیرید و بعد پنیر ها را به کمک نخ تمیزی برش داده و در آب پنیر قرار بدهید. اگر هم خواستید می توانید خودتان داخل دوغ رقیق نمک کافی ریخته و پنیر را داخلش قرار دهید.

12. موقع نگهداری پنیر های پاستوریزه حتماً دقت کنید کاغذ سفید رنگی که روی پنیر قرار گرفته بعد از اینکه پنیر را برش زدید حتماً سطح باقیمانده پنیر را پوشانده و لبه آن حتماً حتماً داخل آب پنیر قرار بگیرد . این عمل باعث می شود آب پنیر به کمک این کاغذ به سطح پنیر رسیده و مانع از کپک زدگی و یا خشک شدنش شود.

نگهداری حبوبات

1. لا به لای حبوبات چند برگ درخت گردو قرار دهید.

2. با حبوبات نمک فراوان مخلوط کنید.

3. حبوبات را داخل فریزر نگهداری کنید.

4. می‏توانید حبوبات را فقط یک جوش داده ( آب را جوش کرده حبوبات را داخل آبجوش ریخته تا یک جوش بزند) سپس داخل آبکش ریخته و آنرا خشک کنید؛ به هیچ عنوان دچار آسیب‏دیدگی نمی‏شود (این، روش قدیمی‏ها است).

نگهداری تخم‏مرغ

1. تخم‏مرغ‌‏ها را می‌توانید حداقل به مدت 3 تا 5 هفته در یخچال نگهداری کنید.

2. تخم‏مرغ‏ها را حتی اگر یک جای مخصوص و مجزا برای آن دارید، در قسمت جلوی یخچال قرار ندهید. اگر آنها را در جلوی یخچال قرار دهید، خیلی سریع تر فاسد می‌شوند. تخم مرغ ـ و نیز شیر و مواد غذایی خام مثل ماهی، گوشت و مرغ ـ را در قسمت عقب یخچال قرار دهید. برای اینکه قسمت عقب یخچال سردتر است و باکتری در جایی که درجه حرارت پایین و فضا خنک‏تر است کمتر رشد می‏کند. عقب یخچال معمولاً خنک‌ترین و سردترین قسمت یخچال شماست. (بنابراین بهتر است موادی مثل کره را در جلوی یخچال که گرم‌تر است نگهداری کنید. کره، بطری آب و سایر نوشیدنی‌هایی که درب آن باز است کمتر مستعد فاسد شدن هستند و با دمای یخچال مشکلی ندارند).

3. بیشتر مردم تخم‏مرغ‏ها را در جای مخصوص تخم مرغ در یخچال نگهداری می کنند ولی صحیح این است که تخم‏مرغ را داخل جعبه‏ای در پایین یا کف یخچال قرار دهید . زیرا تخم مرغ در جا تخم مرغی 10 روز تازه خواهد ماند ولی در پایین یخچال حداقل 3 هفته تازه می‏ماند .

استفاده بهینه از ضایعات آب

1. اگر تخم‏مرغ آب‏پز کردید آب آن را دور نریزید؛ چون به دلیل دارا بودن املاح معدنی بهترین آب برای گلدان‏های شماست.

2. اگر خواستید آب آکواریوم ماهی را عوض کنید؛ آب آن را دور نریزید؛ زیرا بهترین کود برای گلها می‏باشد.

3. آبی که در آن سبزی شسته‏اید هم آب مناسبی برای گلدانهای شماست.

نگهداری عسل

PH عسل برابر 4 و بشدت اسیدی است ؛‌ بنابراین باید از نگهداری آن در ظروف فلزی خودداری کرد. چون بعد از مدتی فلز را خورده و خودش هم خراب می‌شود و ذرات فلز که به همراه عسل وارد بدن می‌شود، برای انسان مضر است. برای نگه داری عسل در حجم زیاد ظروف استیل و  گالوانیزه و برای مصارف خانگی ظروف شیشه ای، لعابی و سفالی توصیه می‌شوند. ظرف عسل را نباید در باز، در اتاق یا یخچال نگه داشت، ‌زیرا عسل، ‌آب موجود در هوا را به شدت به خود جذب کرده و پس از مدتی، رقیق و آبکی می‌شود. عسل، بوهای خارجی را خیلی زود به خود جذب می‌کند. بنابراین نباید آن را نزدیک موادی چون پارافین، قیر، بنزین و ماهی‌های دودی و … نگه داشت.

نگهداری قارچ

1. نگهداری کوتاه‏مدت:چنانچه قصد نگهداری قارچ های خریداری شده را دارید ، بدون آنکه پلاسیده و کوچک شوند ، از قرار دادن آنها درون کیسه های پلاستیکی بدون منفذ خودداری نمایید . قارچها را داخل پاکت کاغذی گذاشته و درون یخچال قرار دهید . خوب است بدانید وجود پاکت کاغذی باعث می شود که هوا و اکسیژن وارد قارچ ها شده و در هوای مرطوب یخچال تازه و شاداب بمانند .

2. نگهداری دراز مدت: یک روش دیگر برای نگهداری دراز مدت قارچ ، فریز کردن آن است . برای منجمد کردن قارچ ابتدا آن را شسته و خشک کنید . سپس در اندازه های قابل مصرف در یک وعده غذایی تقسیم کرده و در کیسه فریزر بریزید و در کیسه را محکم بسته و در فریزر قرار دهید تا منجمد شود . قارچ منجمد شده را می توان تا حدود 6 ماه در فریزر نگهداری و مصرف کرد.

نگهداری سیب‏زمینی

1. چند عدد سیب درختی لابه لای سیب زمینی ها بریزید، سیب زمینی ها تازه می ماند.

2. می‏توانید روی سیب زمینی ها را با پارچه‏ی مشکی بپوشانید تا مانع رسیدن نور به آنها شود. با این روش نیز سیب زمینی ها تازه می ماند.

نگهداری غوره

اگر غوره تازه دوست دارید می توانید غوره را از خوشه جدا کنید داخل ظرف ریخته و روی آن آبغوره بریزید البته باید توجه داشته باشید که،حتماً داخل یخچال نگهداری کنید. به این روش غوره غوره می گویند.

نگهداری رطب

اگر از کسانی هستید که رطب را بیشتر از خرما دوست دارید، برای نگهداری و ذخیره‏ی آن، آن را داخل ظرف دربسته ریخته و داخل فریزر بگذارید، هم تازه می ماند و هم اینکه یخ نمی‏بندد و همیشه می‏توانید رطب تازه داشته باشید.

نگهداری زرشک

برای نگهداری زرشک آن را داخل فریزر قرار دهید هم تازه می ماند و هم یخ نمی بندد.

نگهداری هویج

برای نگهداری هویج و چغندر آنها را داخل صندوق ریخته و روی آن شن نرم بریزید بطوریکه به هم نچسبند و از هم فاصله داشته باشند.

نگهداری روغن

برای نگهداری روغن از ظروف شیشه ای استفاده نکنید. ظروف سفالی یا لعابی برای اینکار مناسبتر است. اگر خواستید از ظروف شیشه ای استفاده کنید از شیشه ای استفاده کنید، که رنگ آن تیره و کدر باشد.

نگهداری چای عطری

اگر در خانه از چای عطری استفاده می‏کنید برای اینکه بعد از مدتی چای، عطر خود را از دست ندهد چای را داخل ظرف در بسته نگهداری کنید و اگر از خود پاکت چای استفاده می کنید، پاکت چای را داخل کیسه ی پلاستیکی قرار دهید و در کیسه را محکم گره بزنید، تا عطر آن تا آخر باقی بماند.

نگهداری کیک

1. اگر قسمتی از کیک معمولی را خورده اید و بقیه ی آنرا می خواهید نگهداری کنید یک تکه نان را آب بزنید و روی کیک قرار دهید.و آنرا در جعبه بگذارید و در یخچال قرار دهید. رطوبت نان سبب می شود کیک تازه بماند.

2. در صورتی که کیک شما میوه ای است چند قاچ سیب کنار آن بگذارید و داخل یخچال قرار دهید.

روش نگهداری کیک خامه‏ای

1. کیک خامه ای را داخل جعبه ی کیک قرار دهید سپس جعبه را داخل کیسه پلاستیک گذاشته در آن را محکم ببندید و در یخچال قرار دهید. 

 2. کیک خامه ای درون فریزر هم تازه می‏ماند.

روش نگهداری بیسکویت

اگر می‏خواهید بیسکویت شما ترد و شکننده باشد و صدای مخصوص خود را داشته باشد. چند حبه قند داخل جعبه بیسکویت بیندازید. در ضمن هرگز بیسکویت را در قوطی یا پاکت پلاستیکی قرار ندهید.

نگهداری دانه ذرت

دانه‏های ذرت را داخل فریزر نگهداری کنید. با اینکار از چروک شدن ذرت جلوگیری می شود. قبل از اینکه دانه های ذرت را بو بدهید، کمی آب سرد روی آن بریزید.

نگهداری کشک

برای نگهداری کشک سائیده‏شده می‏توانید کشک‏ها را داخل قالب جا یخی ریخته و داخل فریزر بگذارید، تا یخ ببندد. سپس آنها را از قالب جدا گرده داخل کیسه فریزر ریخته و داخل فریزر نگهداری کنید و در موقع لزوم از آن استفاده کنید.

رابطه آبلیمو و عمر یخچال!

اگر شیشه‏ی آبلیمو را در یخچال می‏گذارید حتماً درب آنرا ببندید چون باعث می‏شود که عمر یخچال کوتاه شود.

سالهایی بس دراز است که آمارهای ضایعات وحشتناک نان منتشر می شود و همگان، کارشناسان و مردم و مسئولان، اظهار تأسف می‌کنند اما هیچ کار عملی و اجرایی جدی انجام نشده و هرچه بوده حرف بوده است و حرف و افتتاح نمادین یک واحد نانوایی صنعتی! رفتار مسرفانه و نابود کردن منابع گرانقدر سالهاست که چنان در تار و پود جامعه ایران رسوخ و نسوج یافته است که مقام رهبری را برآن داشت که خود وارد عرصه شوند و نسبت به تداوم آن هشدار دهند. اینک دیگر باید صادقانه بپذیریم که نه دولت فعلی و نه دولتهای پیشین، نه رسانه ملی و نه سایر رسانه‌ها، نه آموزش و پرورش و نه آموزش عالی، نه روشنفکران و نه واعظان طی این سالها نتوانستند در زمینه اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از اسراف و تبذیر فعالیت مؤثر و مثمری داشته باشند. اصلاح الگوی مصرف با شعار میسر نیست. ملتی، به هر دلیل، طی پنج شش دهه گذشته نوعی فرهنگ مصرف آمریکایی توام با تولید جهان سومی به خود گرفته و اینک نیز با درآمد نفتی به ظاهر ناتمام مواجه شده است. در کنار این امر، بی‌برنامگی مسئولان باعث شیوع فرهنگ تبلیغ و مصرف از نوع سرمایه‌داری شده و نهایتاً میزان مصرف به عنوان ملاک و نماد فخر و مکنت و غرور رسمیت یافته است و نیک که بنگریم، می‌بینیم که هیچ برنامه جامع، مشخص و مدونی برای خروج از این وضع اسفبار تهیه و تدوین نشده است و آنچه بوده شعار بوده و حرف. اگر از واقعیت نگریزیم باید بپذیریم که اسراف و زیاده‌روی در مصرف در ایران امروز از شکل یک ناهنجاری خارج شده و در قالب یک <رفتار اجتماعی> درآمده است. اصلاً اینطور نیست که گمان کنیم فقط ثروتمندان و متمکنان مصرف بی‌رویه می‌کنند (اسراف) یا منابع را به هدر می‌دهند (تبذیر) بلکه فقیرترین اقشار جامعه نیز ناخواسته، در حد خود، چنین می‌کنند. ‌ همه ما می‌شناسیم خانواده‌های فقیری که چند سرعائله دارند و هر سال چندین گونی نان خشک تحویل نان خشکی محله می‌دهند! لامپ‌ خانه‌شان را روشن می‌گذارند تا دزد نیاید! یک فرش کهنه مندرس بی‌ارزش را با 2 هزار لیتر آب می‌شویند. بخاری‌شان روشن است و پنجره نیمه‌باز! و...‌ این وضع از نظر جامعه‌شناختی کاملاً نشان‌دهنده تبدیل یک <ناهنجاری> به یک <رفتار اجتماعی است. رفتاری که عمومی شده، عرف شده و هرگز دیگر کار ناپسندی به نظر نمی‌آید. بلکه خلاف آن، غیرطبیعی می‌نماید!


در این وضع اصطلاحاً می‌گویند، این رفتار به شکل یک فرهنگ درآمده است. البته یک رفتار به خودی خود، فرهنگ محسوب نمی‌شود بلکه به صورت جزئی از یک فرهنگ (خرده فرهنگ‌( ‌Sub Culture درمی‌آید. تغییر این فرهنگ کار بسیار دشواری است. نیازمند علم و عمل توامان است. کار فرهنگی کردن یعنی، مجموعه‌ای از روش‌های علمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را با تمام ظرفیت به خدمت گرفتن و لاینقطع و برنامه‌ریزی شده همه روش‌ها را همپای هم پیش بردن برای تغییر یک فرهنگ غلط و جایگزین کردن فرهنگ درست. غلط است اگر بپنداریم کار فرهنگی این است که روزی 100 مرتبه در تلویزیون بگوئیم <مصرف بی رویه، کار خیلی بدیه> و خوشحال باشیم که کار فرهنگی کرده‌ایم غافل از اینکه تکرار بی‌برنامه یک شعار، پس از مدت کوتاهی آن را از حالت یک <معناخارج می‌کند به شکل یک <صوت> در‌می‌آید و گوش نسبت به آن حساسیتش را از دست می‌دهد. ضمن اینکه تا زمانی که افراد بدانند که مصرف برایشان هزینه سنگینی ندارد و نباید جوابگو باشند، لذت مصرف کردن را به خاطر منافعی بلند مدت و دوردست، از دست نمی‌دهند. غلط است اگر گمان کنیم اگر در 13 روز نوروز در گوشه چپ یا راست تلویزیون بنویسیم <اصلاح الگوی مصرف> و از روز چهاردهم هم در بر همان پاشنه بگردد و در همین ایام نوروز زیر آرم <اصلاح الگوی مصرف> صدها آگهی تبلیغاتی مصرفی پخش کنیم کار فرهنگی کرده‌ایم کار فرهنگی فرایندی پیچیده است و ماهیتی کاملاً متفاوت و متمایز از شعار و دیوارنویسی دارد. کار فرهنگی یعنی مجموعه عملیاتی که ابتدا توسط متفکران تهیه و نگاشته شود و آنگاه توسط همه نهادهای اجرایی، فرهنگی، آموزشی و قضایی کشور در دوره زمانی مشخص و تعریف شده‌ای اجرا شود به طوری که پس از آن هر فرد، با همه وجود حس کند که ضایع کردن منابع و دور ریختن آن، بواقع عملی به غایت زشت و شرم‌آور است در غیر این صورت تا زمانی که هزینه شستشوی خودرو

یا فرش با آب تصفیه‌شده، ارزان تر از هزینه کارواش و قالیشویی درآید و فرهنگی هم ساخته نشده باشد، در بر همین پاشنه خواهد چرخید

گذشته از بحثهای مبسوطی که درباره روشهای اندازه گیری صحیح اقلام حسابداری ملی وجود دارد، بدون هیچ گونه شک و تردیدی، میزان مصرف خصوصی و دولتی در کشور ما بویژه در مورد برخی از اقلام مایحتاج مهم مانند: انرژی، آب، برق، گاز، نان، شکر، بنزین و... موجب اسراف و تبذیر لجام گسیخته ای شده است که هزینه های غیرمستقیم آنها مانند هزینه های زیست محیطی، بهداشتی، درمانی و در نتیجه هزینه های واقعی و کل آنها برحسب هزینه امکانات از دست رفته را سرسام آور نموده است. این الگوی بسیار غیربهینه مصرف، به نوبه خود موجب رواج الگوی بسیار نابهینه تولید گردیده است که این هر دو به تخصیص بسیار نابهینه منابع ارزشمند و توزیع ناعادلانه ثروت و درآمد و امکانات و همچنین عدم شفافیتهای لازم اقتصادی، گسترش اقتصاد زیرزمینی، رانت خواریهای گسترده و فسادهای عمیق اقتصادی منجر شده اند.ایران از نظر ارائه بنزین ارزان، سومین کشور جهان است و از نظر میزان یارانه پرداختی به بنزین، نخستین کشور دنیاست. ایران به تنهایی 36 درصد مصرف کل بنزین در خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. در حالی که متوسط مصرف سوخت خودروهای بنزینی در ایران حدود 11 لیتر در روز است، در آلمان و ژاپن 2 / 5 لیتر، در بریتانیا 3  5 لیتر، در فرانسه 1 / 5 لیتر، در کانادا 6 / 5 لیتر و در آمریکا 7 / 3 لیتر است. در حالی که هر 10 سال یک بار مصرف سوخت در ایران 2 برابر می شود، این رشد در دنیا 1 درصد تا 2 درصد است و هر نیم قرن یک بار مصرف سوخت دو برابر می شود. این بدان معناست که مصرف سوخت در ایران در مقایسه با بقیه دنیا 4 تا 5 برابر است. در حال حاضر 9 درصد سوخت جهان در ایران و توسط تنها 1 درصد جمعیت دنیا مصرف می شود و هر سال بیش از 38 درصد بودجه دولت به یارانه بنزین اختصاص پیدا می کند. بدین ترتیب، در 10 سال آینده با رشد متوسط 15 درصد، میزان یارانه پرداختی به 600 هزار میلیارد ریال خواهد رسید. براساس آمار و ارقام صندوق بین المللی پول، ایران دومین کشور دنیا از نظر پرداخت یارانه انرژی با رقم 37 میلیارد دلار است. مصرف سرانه انرژی در ایران بیش از 5 برابر مصرف سرانه کشور نفت خیز دیگری مانند اندونزی با 225 میلیون نفر جمعیت، 2 برابر چین با یک میلیارد و 300 میلیون نفر جمعیت و 4 برابر هند با یک میلیارد و 122 میلیون نفر جمعیت است. در این رابطه متوسط مصرف انرژی به ازای هر مترمربع در ایران 2 / 6 برابر متوسط مصرف کشورهای صنعتی است.ایران پس از آمریکا و روسیه، از نظر مصرف گاز در رتبه سوم قرار دارد. مصرف گاز طبیعی در ایران از 68 میلیارد متر مکعب در 2001 با متوسط رشد سالانه 10 / 3 درصد، به 123 میلیارد متر مکعب در 2008 رسید. بدین ترتیب، در 2012 این مصرف به 277 میلیارد متر مکعب خواهد رسید. دولت در سال گذشته 134 هزار میلیارد ریال یارانه به مشترکان گاز در بخش خانگی پرداخت کرده است. بانک جهانی الگوی مصرف آب آشامیدنی برای یک نفر در سال را یک متر مکعب و برای مصارف بهداشتی 100 متر مکعب اعلام کرده است. در ایران 70 درصد بیشتر از این آب مصرف می شود. این موضوع با توجه به اینکه ایران از نظر اقلیمی در منطقه خشک و نیمه خشک جهانی واقع شده است و 90 درصد مصرف آب در ایران در بخش کشاورزی است و سیستم کشاورزی ایران هنوز کاملاً مکانیزه و صنعتی نشده، بسیار مشکل آفرین می نمایاند از سویی دیگر، ایران نوزدهمین کشور پرمصرف برق در دنیاست و یارانه مصرف برق سالانه بالغ بر 4000 میلیارد تومان است. مصرف سرانه نان در ایران 160 کیلوگرم در سال است، در حالی که این رقم در فرانسه و آلمان به ترتیب 56 و 70 کیلوگرم می باشد. یارانه نان در 5 سال گذشته سالانه 30 درصد رشد داشته است که در سال جاری بالغ بر 26 هزار میلیارد ریال می شود. در حالی که مصرف سرانه شکر در دنیا 22 کیلوگرم در سال است، این رقم در ایران 29 کیلوگرم در سال می باشد. ایرانیها 30 درصد بیشتر از بقیه دنیا روغن و 4 برابر استاندارد جهانی میوه مصرف می کنند. در قسمت تولید، آمار و ارقام مختلف حاکی از آن است که به طور متوسط در بخشهای مختلف اقتصادی حدود 30 درصد اتلاف منابع وجود دارد. این نبود الگوی بهینه مصرف و تولید در اقتصاد ایران موجب شده است که پرداخت یارانه آشکار حدود 12 / 2 هزار میلیارد تومان و یارانه پنهان 78 هزار میلیارد تومان و کل یارانه پرداختی بالغ بر 90 هزار میلیارد تومان گردد. به عبارت دیگر، حدود 11 درصد تولید ناخالص داخلی ایران صرف پرداخت یارانه های مختلف و عمدتاً ناهدفمند گردد و اقتصاد ایران به یک اقتصاد یارانه ای با الگوهای بسیار نابهینه مصرف و تولید تبدیل شود. حال این سؤال مطرح است که سیاستهای کارساز (و نه شعارم؛بانه) برای اصلاح، الگوهای مصرف و تولید که در حجم این سطور و در این مختصر بگنجند، کدامند؟ باید اذعان نمود که ارائه فهرستی از مفاهیم سیاستهای مناسب کار بسیار آسانی است، اما تدوین و اجرای کارساز این سیاستها بسیار زمان بر و هزینه بر است. در هر حال، سیاستهای کارساز به صورت فهرست وار و به ترتیب اهمیت و با توجه به نقش وسیع و عمیق دولت ما در تولید، توزیع و قیمت گذاری بسیاری از این کالاها و خدمات و با عنایت به اینکه دولت خود در کشور ما مصرف کننده و تولید کننده عمده ای محسوب می شود، به شرح زیر است

1 - شفاف شدن و تعیین قیمت کالاها و خدمات توسط نیروهای عرضه و تقاضا در بازار آزاد به عنوان مؤثرترین و بارزترین عامل اصلاح الگوهای مصرف و تولید 2 - شروع امر خطیر اصلاح الگوهای مصرف وتولید در نهادهای دولتی و جلوگیری از اسراف و تبذیر در خود دولت با بازگرداندن درصدی از میزان صرفه جوییها به صرفه جویان 3 - به حداقل رساندن نقش دولت در تولید، توزیع، مصرف و قیمت گذاری کالاها و خدمات و واگذاری این امور تا حد ممکن به بخش خصوصی رقابتی با نظارت بهینه دولت 4 - تدوین و اجرای قیمت گذاری به روش پلکانی با در نظر گرفتن زمان، مکان و مورد مصرف خدمات عمومی مانند آب، برق، گاز و... 5 - استفاده از روشهای صنعتی روز که موجب مصرف کم می شوند، به جای روشهای سنتی که باعث مصرف زیاد در تولید و مصرف کالاها و خدمات می شوند. از جمله مصداقهای عملی فهرست سیاستهای کارساز فوق می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

1 - استفاده از سیستمهای آبیاری قطره ای در کشاورزی برای کاهش مصرف آب در کشاورزی 2 - عایق بندی دیوارها و جدارهای ساختمانی به منظور کاهش مصرف گاز و برق در ساختمانها 3 - تفکیک کنتورهای آب، برق و گاز در مجتمعهای ساختمانی به منظور کاهش مصرف این اقلام در ساختمانها 4 - اعمال قیمتهای بیشتر در اوقات پرمصرف گاز، آب و برق و... 5 - استفاده و ساخت خودروهای دوگانه سوز و خودروهایی که با باتریهای شارژ خودکار کار می کنند. 6 - استفاده از روشهای بازیافت مثلاً در مورد مصرف آب 7 - گسترش تولید و استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی برای صرفه جویی در مصرف بنزین 8 - تولید و استفاده از لامپهای کم مصرف به منظور کاهش مصرف برق 9 - دوجداره کردن پنجره های ساختمان به منظور کاهش مصرف برق و گاز 10 - تفاوت قایل شدن بین مصرف آب به منظور شرب و دیگر منظورهای بهداشتی 11 - استفاده از پوشاک و پوشش بهتر و بیشتر در هنگام سرما به منظور کاهش مصرف برق و گاز.

 

بدون هیچ گونه شک و شبهه ای، مکانیزم تعیین قیمتها توسط نیروهای عرضه و تقاضا در بازار آزاد به جای نصایح اقتصادی، مهمترین روش اصلاح الگوهای مصرف و تولید و جلوگیری از اسراف و تبذیر است.در این میان، پاسخ به کسانی که معترضند و ادعا می کنند «افراد کم درآمد که قادر به پرداخت قیمتهای بالا مایحتاج خود نخواهند بود باید چه کنند و دسترسی نداشتن آنها به مصرف حداقل مایحتاج خود عین بی عدالتی است، باید این باشد که روش صحیح جلوگیری از شکنندگی اقشار آسیب پذیر اجتماع که درآمدشان توانایی تحمل پرداخت قیمتهای بالا را ندارند، آن است که ابتدا از طریق ارتقای بهره وری موجب افزایش درآمد آنها شد و در صورتی که ارتقای بهره وری غیرممکن باشد، مثلاً افرادی باشند که دچار از کارافتادگی کامل و یا جزئی شده اند، از طریق تدوین و اجرای سیاستهای حمایتی تضمین حداقل مایحتاج ( social safety net ) موجب افزایش درآمد مکفی برای آنها شد.به هیچ وجه صحیح نیست که با ایجاد اختلال و خدشه در قیمتهای بازار آزاد و در نتیجه ایجاد سیستم چند قیمتی برای هر یک از کالاها و خدمات، موجب عدم کارایی و بی عدالتی اقتصادی مثلاً از طریق ناهدفمند کردن یارانه ها شد.

 

با نامگذارى سال ۱۳۸۸ به عنوان سال «اصلاح الگوى مصرف» از سوى رهبر معظم انقلاب اسلامى، وظیفه بسیار خطیرى بر دوش مسئولین و مردم نهاده شد. از سوى دیگر، در اواسط سال گذشته مسئولین اقتصادى کشور با معرفى «طرح تحول اقتصادى» به اصلاح سیاست هاى اقتصادى در ۷ محور اساسى دست زده اند. سؤال این است که تا چه حد سیاست هاى «اصلاح الگوى مصرف» هم سو با سیاست هاى «طرح تحول اقتصادى» هستند و آیا خدشه اى بر ساختار برنامه هاى عملیاتى طرح وارد مى کند. قبل از ورود به بحث بایستى به نکات زیر توجه کرد. اولاً آمار منتشره از سوى بسیارى از مؤسسات تحقیقاتى کشور حاکى از آن است که میانگین مصرفى بسیارى از منابع و کالاها بالاتر از حد استاندارد جهانى است و شکى نیست که بایستى این نسبت ها «اصلاح» شوند. ثانیاً کلمه «الگوى مصرف» دلالت بر بسیارى از «مصارف» دارد، اعم از مصرف مواد اولیه و منابع طبیعى، مصرف انواع حامل هاى انرژى در واحدهاى صنعتى و بخش تجارى و خانگى، استفاده از منایع انسانى ماهر و غیرماهر، و حتى زمان. بنابراین جاى تعجب نیست که نامگذارى سال ۱۳۸۸ به عنوان «اصلاح الگوى مصرف» در اکثریت بخش هاى کشور جنب و جوش خاصى ایجاد کرده است و با اینکه در سال هاى قبل معمولاً به بخش مصرفى خانوارها و دعوت افراد به صرفه جویى تأکید شده است، این مرتبه به تمامى بخش هاى قبل از مصرف، یعنى تولید و توزیع نیز تسرى پیدا مى کند. حال به سؤالات اساسى این مقاله برمى گردیم. تا چه حد سیاست هاى «اصلاح الگوى مصرف» هم سو با سیاست هاى «طرح تحول اقتصادى» هستند و آیا خدشه اى بر ساختار برنامه هاى عملیاتى طرح وارد مى کند اجازه دهید به برنامه هاى عملیاتى طرح تحول اقتصادى در یکایک نظام هاى کلیدى طرح بپردازیم

الف) اصلاح نظام گمرکى: واحدهاى گمرکى کشور وظیفه اداره جریان ورود و خروج کالاها و همچنین ترانزیت کالاها را از قلمرو کشور به عهده دارند. مسلماً چنین نظامى نیز شامل واردکنندگان و صادرکنندگان کالا، قوانین و تشریفات گمرکى و مأمورین گمرک مى باشد که هر یک به نوبه خود مى توانند فرآیند خود را بررسى و اصلاح نمایند. انجام سریع و کاراى تشریفات گمرکى مى تواند در زمان و منابع مصرفى کمک نماید و اصلاح فرآیند انجام امور گمرکى مى تواند همراه با برقرارى و ارتقاى هماهنگى بهتر و بیشتر بین سازمانى واحدهاى گمرکى و اعمال سیاست هاى گمرکى بهینه و کارا به ارتقاى رضایت واردکنندگان و صادرکنندگان و حتى دولت کمک نماید به طورى دیگر شاهد پدیده هایى مانند قاچاق و صرف هزینه هاى مبارزه با آن نباشیم. چه بسى که هزینه هاى صرفه جویى شده و درآمدهاى افزایش یافته از طریق اصلاح الگوى مصرف در زمینه گمرک کشور بتواند نیازهاى سرمایه اى سایر بخش ها را فراهم نماید از این رو توسعه گمرک الکترونیکى، بهبود نظام ارزشگذارى کالاها، آمایش بهینه واحدهاى گمرکى و اصلاح ساختار سازمانى گمرک به ارتقاى هرچه بیشتر سلامت ادارى و تسهیل بهتر تشریفات گمرکى کالاها و تسریع ترخیص کالاها از جمله برنامه هایى هستند که در طرح تحول اقتصادى به حق مورد توجه قرار گرفته اند

ب) اصلاح نظام مالیاتى: اصولاً نظام مالیاتى شامل اجزایى مانند مالیات دهندگان، مالیات گیرندگان، فرآیندهاى تعیین و وصول مالیات و قوانین مالیاتى مى باشد. در بخش مالیات گیرندگان، نیاز به ساختار سازمانى و مدیریت منابع انسانى موجود در سازمان است که سیاستگذار مى تواند با «اصلاح» فرآیندها و سامانه هاى تعیین و وصول مالیات و آموزش مناسب افراد، به افزایش انگیزه پرداخت مالیات و افزایش میزان مالیات، آن هم با رغبت، بپردازد. کمااینکه در برنامه هاى این نظام، برنامه اصلاح فرآیندها و سامانه هاى عملیاتى و اصلاح ساختار سازمانى و مدیریت منابع انسانى به چشم مى خورد.

 

ج) اصلاح نظام توزیع کالاها و خدمات و صدور مجوزها: در این نظام، زمان بسیار مورد توجه باید قرار گیرد. صدور به موقع مجوزها و حتى تعیین تکلیف شدن درخواست هاى صدور مجوزها مى تواند متقاضیان را به سمت بهترى هدایت نماید و معطلى افراد درگیر در این نظام را به حداقل برساند. با ساماندهى بهینه نظام پخش کالا، بررسى و اصلاح توزیع واحدهاى تولیدى، توزیعى و حتى تعیین نقاط بهینه مصرف کالاها و خدمات، که جزو برنامه هاى عملیاتى این طرح مى باشند، مى توانند منجر به صرفه جویى هاى قابل توجهى در هزینه هاى بررسى، صدور و نهایتاً توزیع بهتر کالاها منتهى شوند و از آن مهمتر، «زمان صرف شده» باشند که با اصلاح فرآیند انجام امور این نظام مى تواند به حداقل برسد.

 

د) اصلاح نظام بانکى: نظام بانکى شامل مؤسسات مالى، سپرده گذاران و وام گیرندگان و آیین نامه ها و دستورالعمل هاى جذب، تخصیص و نظارت بر سیستم بانکى است. هدایت هر چه بهتر و صحیح تر منابع مالى و توسعه فرهنگ پسندیده قرض الحسنه براى تأمین نیازهاى ضرورى مردم مى تواند چنان سیستم بانکى را اعتلا بخشند که هزینه ها و زمان نظارتى را به حداقل برسانند تا منابع صرفه جویى شده و بجا تخصیص یافته موجب رشد و توسعه اقتصادى کشور گردند.

اصلاح الگوى اعتبارسنجى مشتریان از اتلاف و حتى سوخت شدن منابع جلوگیرى مى نماید و توسعه بانکدارى الکترونیکى و ایجاد مؤسسات تخصصى مالى براى اعتبارسنجى مى توانند برنامه هایى باشند که در این طرح به اجرا گذاشته شوند، کمااینکه هم اکنون به نتایجى هم دست پیدا کرده اند.

 

ه) اصلاح نظام ارزشگذارى پول ملى: در بین منابع تولید، منابع ارزى و سرمایه خارجى مى تواند به ورود تکنولوژى و منابع کمیاب و مورد نیاز کشور براى کلیه بخش هاى اقتصادى کمک نمایند. مسلماً اصلاح نظام ارزى موجود و بهینه ساختن فرآیند ارزشگذارى پول ملى مى تواند چنان به تقویت پول ملى از طریق واقعى (افزایش توان تولید و صادرات) کمک نماید که تخصیص منابع کمیابى مانند ارز خارجى تولید را متحول و صادرات را بهبود بخشند و وابستگى کشور را به درآمدهاى نفتى کمتر سازد. و) اصلاح نظام یارانه ها: به جرأت مى توان گفت که وجه تمایز طرح تحول اقتصادى موجود با سایر برنامه هاى توسعه اى کشور مى باشد، همانا اصلاح قیمت حامل هاى انرژى و سایر کالاهاى یارانه اى است که طى فرآیند مشخصى اقدام به شناسایى اقشار اجتماعى و فعالیت هاى اقتصادى آسیب پذیر مى نماید و بازتوزیع یارانه پرداختى به سایر بخش ها را بهبود مى بخشد. مسلماً اصلاح قیمت ها و هدفمند یارانه ها مى توانند به «اصلاح الگوى مصرف» بخصوص در سطح مصرف کننده نهایى منتهى شوند.

 

ز) اصلاح نظام بهره ورى: شاید بتوان ادعا کرد که کلیه نظام هاى «الف تا و» همگى در خدمت نظام بهره ورى مى باشند و اصلاح کلیه نظام هاى اشاره شده، بهره ورى را ارتقا مى بخشند. اصلاح فرآیند بودجه ریزى و ارتباط دادن بودجه و دستمزدها با برنامه هاى بهبود بهره ورى مى توانند ایجادکننده نظامى باشند که مانع هدر رفتن منابع ذى قیمت و زمان صرف شده براى بررسى ها گردند و استقرار نظام سنجش و تحلیل بهره ورى و استقرار نظام تعیین جایزه ملى بهره ورى برنامه هایى هستند که در این طرح مورد توجه قرار گرفته اند.

 

در جمع بندى، کلیه برنامه هاى عملیاتى مرتبط با نظام هاى در حال بررسى به دنبال بهینه سازى و اصلاح الگوى مصرف منابع سرمایه اى و انسانى هستند و نشان مى دهند که الگوى مصرفى نه تنها در بخش خانوار و مصرف کننده نهایى، بلکه در بخش تولید و توزیع نیز مى تواند اصلاح شود و وظیفه هر ایرانى است که به نوبه خود فرآیندهاى کارى و به کارگیرى منابع را بهینه و اصلاح نماید.

  
 
از آنجا که تجربه اثبات کرده تحرک بخش خصوصی موجب افزایش بازدهی سرمایه می شود، طبیعی است اجرای سیاستهای اصل 44 ، حرکت در جهت اصلاح الگوی مصرف است. نکته حایز اهمیت دیگر این است که در ایران آن ثروتی که در حال نابود شدن و آتش زدن است نفت نیست، بلکه سرمایه انسانی است. در حال حاضر، یک نفر در دولت مانند وزیر، دارای اختیارات متعددی است و بقیه مجموعه زیرنظر او اختیار چندانی ندارند. در چنین فضایی، مردم مسؤولیت پیدا نمی کنند. در جایی که دولت باید نقش هدایت و راهنمایی بر عهده بگیرد، متأسفانه همه کاره است. بنابراین، اجرای صحیح سیاستهای اصل 44 موجب جلوگیری از اتلاف سرمایه انسانی نیز می شود.

        

       

           

اقتصاد ایران
رهبر معظم انقلاب در پیام نوروزی، سال 88 را سال اصلاح الگوی مصرف نامیدند که در خور توجه و اهمیت بخشیدن به مقوله درست مصرف کردن است. بدیهی است که اصلاح الگوی مصرف باید در تمام زمینه ها صورت پذیرد و اختصاص به بخش خصوصی و دولتی ندارد و همه باید در آن دخیل باشند. مصرف صحیح، قناعت ورزی و پرهیز از اسراف و بیهوده مصرف کردن امری است که در آموزه های دینی ما نیز مورد تاکید قرار گرفته و پیش از توجه به هر نکته اقتصادی و اجتماعی در این زمینه می توان دینی و شرعی بودن این توصیه را سرلوحه کار قرار داد.در این مجال کوتاه می خواهیم به راهکارهایی که در حوزه انرژی (آب، برق، گاز، نفت، بنزین و گازوئیل) برای صرفه جویی یا اصلاح روش مصرف وجود دارد، بپردازیم. قرار داشتن ایران در منطقه گرم و خشک موجب شده تا استحصال و بهره وری از آب بویژه آب شرب و سالم موضوع مهمی به شمار رود. براساس آمارها مصرف آب در ایران 90 تا 95 میلیارد مترمکعب است که در مقایسه با دیگر کشورها رقمی بسیار بالابه حساب می آید؛ البته کاهش بارندگی ها در سال گذشته و رشد فزاینده بیابانی در کشور، ایران را نیازمند به 120 میلیارد مترمکعب خواهد کرد که در سال های آتی مصرف این نعمت الهی تشدید خواهد شد.به گفته وزیر نیرو، در حال حاضر بیش از 90 درصد آب های کشور در بخش کشاورزی به مصرف می رسد که بهتر است بگوییم به دلیل روش نادرست آبیاری در این بخش، بخش زیادی از آب مورد استفاده در کشور هدر می رود. اصلاح روش آبیاری، جمع آوری آب های سطحی و ذخیره سازی آن می تواند یکی از روش هایی باشد که از هدررفت آب در زمینه کشاورزی جلوگیری کند. از سوی دیگر، آموزش روستاییان و کشاورزان با روش های بهینه آبیاری، استفاده از روش های نوین آبیاری، قطره ای یا بارانی نیز می تواند در این زمینه به اصلاح روش مصرف بهبود بخشد.شناخت نداشتن و آموزش ندیدن در زمینه آب کشاورزی بازده آب در این بخش را کاهش می دهد که نیاز به بازنگری جدی دارد. در سال های اخیر این موضوع باعث ترک روستا توسط روستاییان و کشاورزان شده که البته عمدتا به دلیل خشکسالی بوده و حتی در این زمینه بسیاری از جنگل ها در استان های شمالی ازجمله استان گلستان بشدت آسیب دیده اند. این اتفاق در حالی رخ می دهد که در برنامه چهارم توسعه اقتصادی در ماده 17 آن دولت مکلف شده است با توجه به جایگاه محوری آب در توسعه کشور، <توسعه و اصلاح ساختار مصرف آب و استقرار نظام بهره برداری مناسب و با استفاده از روش های نوین آبیاری و کم آبیاری، راندمان آبیاری به تبع آن کارایی آب به ازای یک مترمکعب در طی برنامه 25 درصد افزایش یافته و با اختصاص به محصولات باارزش اقتصادی بالاو استفاده بهینه از آن موجبات افزایش بهره وری آب را فراهم سازد باید دید با وجود این صراحت قانونی، دولت در کدام بخش توانسته به الگویی صحیح برای افزایش بهره وری آب دست یابد. طبیعی است با گزارشی که وزیر نیرو چندی قبل ارائه کرد مبنی بر عدم بهره وری آب در بخش کشاورزی در روستاها، بیانگر عدم توفیق این ماده قانونی از برنامه چهارم توسعه است که البته باید دلایل آن را نیز جستجو کرد. با این حال نباید فراموش کرد که گناه این عدم اقبال را نمی توان صرفا متوجه دولت کنونی دانست، بلکه اصلاح الگوی مصرف آب رویه دشوار و زمانبری است که مقدماتش باید از سال ها قبل آغاز می شد..

از سوی دیگر، قانون توزیع عادلانه آب در ماده 19 آن برای روش های نوین آبیاری تاکید دارد که بجاست با شرایط استحصال آب از سفره های زیرزمینی با وجود ترازمنفی بارش در بسیاری از نقاط کشور، وزارت جهاد کشاورزی نیز در این زمینه اهتمام جدی ورزد.نکته ای که اهمیت بالایی در بخش مدیریت منابع آب و روش مصرف آن دارد، توجه به موضوع خشکسالی است؛ بحرانی که چند سالی است کشور ما با آن دست و پنجه نرم می کند و در بسیاری از مناطق کشور وجود دارد

توجه به الگو های جهانی برای برون رفت از این بحران، برنامه ریزی به منظور خشکسالی و جبران خسارات ناشی از آن می تواند در این زمینه کمک خوبی به دولت کند.

مدیریت آب قابل دسترس، موضوعی است که بانک جهانی در صدر برنامه های خود در بخش مدیریت منابع طبیعی قرار داده است. برنامه ریزی برای خشکسالی و مدیریت پیشگیری از وقایع ناشی از آن بخوبی مشخص است، گرچه هیچ تخصص فنی برای تعیین زمان بروز سیل، فوران آتشفشان یا زلزله لازم نیست، ولی تجربه شده است که نااطمینانی قابل توجهی نسبت به زمان شروع و خاتمه خشکسالی ها وجود دارد، زیرا خشکسالی از حوادث غیرقابل پیش بینی است، اما به محض ورود به چنین عرصه ای می توان با یک برنامه صحیح و ارائه الگویی برای بهینه سازی مصرف و افزایش بهره وری آب از شدت بحران کاست یا عبوری آرام را از آن تجربه کرد. بخش دیگری که در زمینه آب باید مورد توجه جدی قرار گیرد، آب شرب است؛ آبی که در لوله های خانه ها، ادارات و صنایع جریان دارد. تعریف الگویی صحیح برای چگونگی مصرف، تشریح روندی که تولید آب شرب طی می کند، فرهنگ سازی عمومی برای جلوگیری از اسراف و هدرروی آب شرب از روش هایی است که می توان در مدیریت مصرف آب شرب به کار برد. تبیین اهمیت جایگاه آب در ارزش های دینی، اقتصادی و اجتماعی زندگی انسان می تواند گام کوچکی در نشان دادن مصرف صحیح نعمت خدادادی که حیات بی آن ممکن نیست، باشد. وظیفه رسانه های عمومی، علما و خطبای دینی است که در این زمینه به کمک مدیران در مدیریت بهینه مصرف آب برخیزند. در همین زمینه به نظر می رسد آنچه برای قطع مشترکان پر مصرف گفته شده تهدیدی است غیرعملی یا اگر عملی هم باشد موقت است و راه درمان موثری برای این اقدام نیست، زیرا اساسا باید از پر مصرفی و بیهوده مصرف کردن آن جلوگیری شود تا نیاز به کاربرد روش های قهری در برخورد با مصرف کنندگان وجود نداشته باشد. در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا، واحدهای آموزشی مانند دیگر دوره های آموزشی برای روش مصرف صحیح آب شرب در مدارس، دانشگاه ها و مراکز عمومی طراحی شده اند و با این که چنین روشی در برخی کتب درسی در کشور ما نیز دیده می شود، اما کافی به نظر نمی رسد. آموزش استفاده بهینه از آب در مجامع عمومی مانند پارک ها، مساجد و... و نصب تابلوهای راهنمایی یا تغییر مدل شیرآلات و آموزش عمومی می تواند الگویی مناسب در این زمینه باشد.در بخش برق نیز متاسفانه در کشور ما مصرف مناسبی صورت نمی گیرد. به گفته وزیر نیرو در ایران در بخش انرژی (آب و برق) به اندازه کشور یک میلیاردی چین مصرف صورت می گیرد که با هیچ یک از آموزه های دینی، اخلاقی و حتی قانونی سازگاری ندارد و باید جدا فکری اساسی برای آن کرد. متاسفانه در این بخش نیز اعمال سلیقه ها و روش هایی به کار می رود که بعضا با اصل هدف که اصلاح ساختار مصرف است در تضاد و تناقض است. مثلاقطع برق معبری که هیچ روشنایی در آن وجود ندارد و می تواند خطرآفرین باشد کج سلیقگی و برداشت غیر واقعی از هدف و اصل موضوع است. یا این که مثلاچندی پیش در یکی از وزارتخانه ها وقتی سیستم گرمایشی آنجا قطع شده بود کارمندان در اتاق خود با استفاده از بخاری های برقی کوچک خود را گرم کردند.این مساله اصل موضوع صرفه جویی را زیر سوال برده، زیرا روش صحیح برای مصرف درست تعریف نشده است

اگر سختی ها و دشواری تولید هر متر مکعب گاز برای مردم بازگو شود هیچ شهروندی در استفاده بهینه از این حامل انرژی تردید نخواهد کردخاموش بودن چراغ های اتاق وزیر یا مدیر در طول روز امری پسندیده است به شرط آن که چراغانی مقابل ساختمان آن وزارتخانه نیز در این صرفه جویی لحاظ شود.اینها از نکاتی است که باید هم در ارائه الگو و روش مناسب برای مصرف در نظر داشت و هم به منظور صرفه جویی تعریفی درست ارائه کرد. یکی از دیگر بخش های اصلی ارائه روش مناسب برای مصرف صحیح در حوزه انرژی، بخش نفت، گاز، بنزین و گازوئیل است که سالانه میلیاردها تومان از سرمایه های این کشور به جای پرداختن به آبادانی و عمرانی اصیل و ماندگار در این بخش دود می شود و عارضه های بسیاری برای کشور ایجاد می کند. متاسفانه در این زمینه هم تاکنون نتوانسته ایم روشی صحیح برای مصرف بجز تکرار مکررات که حوزه انرژی های فسیلی نیاز به تجدید روش برای مصرف دارند، ارائه کنیم. هدف همه دولت ها این بوده که در قسمت انرژی تحولی بزرگ ایجاد کنند که هر یک با ناکامی و شکست یا موفقیتی نصفه و نیمه مواجه شده اند.دولت نهم با به کارگیری روش سهمیه بندی بنزین طی 2 سال گذشته سعی در کاهش مصرف بنزین داشت، اما در عمل چنین نتیجه ای به دلیل وجود مشکلات زیرساختی حاصل نشد. افزایش خودروهای عمومی، تاکسیرانی، اتوبوس و قطار شهری گرچه یکی از راهکارهای مناسب در صرفه جویی بنزین است، اما توزیع نامناسب آن و عدم نظارت و مدیریت صحیح این روش را با مشکلات زیادی مواجه کرده است.

به نظر نمی رسد افزایش قیمت، آزادسازی و روش هایی از این قبیل نیز بتواند اشتهای سیری ناپذیر خودروهای شخصی را در کشوری که مردم آن به دلیل نبود فرهنگ استفاده از خودرو یا عادت به استفاده از سوخت ارزان هر روز میلیون ها لیتر بنزین مصرف می کنند، پاسخگو باشد و باز هم باید شاهد نزاع و اختلاف دولت و مجلس درباره بودجه بنزین باشیم تا دولت بتواند برای تامین بنزینی که روزانه بیش از 70 میلیون لیتر در کشور دود می شود، هزینه کند. نیاز است کارشناسان و مدیران این بخش از مدیریت انرژی کشور با تدابیری عمیق تر و ارائه الگویی بهینه برای مصرف بنزین و افزایش فرهنگ عمومی کشور از هدرروی سرمایه ملی جلوگیری کنند. گاز طبیعی نیز مصرفی فزاینده در کشور دارد و مصرف این انرژی ارزان در کشور ما رو به رشد است. اگر سختی ها و دشواری های تولید هر مترمکعب گازی که به آسانی در خانه ها، ادارات و برخی صنایع می سوزانیم برای مردم تعریف و بازگو شود یقینا هیچ شهروندی در استفاده درست و بهینه از این حامل انرژی به خود تردید راه نخواهد داد. جریمه کردن، افزایش قیمت، قطع اشتراک و... روش های مقطعی و در برخی موارد ناموفق هستند، هر چند نمی توان به طور کلی این روش ها را نیز نفی کرد، اما در کنار دیگر روش ها می توان اینها را نیز به کار گرفت. نظارت صحیح بر طراحی، ساخت و مهندسی ساختمان که همان تعریف مبحث 19 به شمار می رود یکی از روش های عالی برای اصلاح الگوی مصرف انرژی در ساختمان است که اگر به طورجدی پیگیری شود بخش عمده ای از اسراف و هدرروی انرژی در ساختمان جلوگیری می کند. چند سال پیش در سفری به مالزی دیدم این کشور پرجمعیت مسلمان در جنوب شرق آسیا با به کارگیری روش اعمال مدیریت صحیح در الگوی مهندسی و ساخت و ساز ساختمان توانسته مصرف انرژی خود را به خوبی مدیریت کند. طبق نظر کارشناسان، ساخت و ساز در مناطق مختلف آب و هوایی تعاریف خاصی دارد که متاسفانه این الگو در ایران کمتر یا اصلامورد توجه قرار نمی گیرد؛ مثلااستفاده از ساختمان شیشه ای در مناطق گرم نمی تواند الگوی مناسبی برای ساختمان در این گونه مناطق باشد سقف کوتاه و بلند، نصب پنجره ها، شیشه ها و... هریک مقولاتی هستند که در مهندسی ساختمان در مناطق مختلف باید مورد توجه قرار گیرد.

با تمام این مسائل، اصلاح الگوی مصرف نیازمند فرهنگ سازی پایدار است تا همه افراد جامعه خود را ملزم به یک رفتار پایدار و منطقی که تبدیل به فرهنگ عمومی شده، بدانند و امروزه در تمام جوامع صنعتی سعی بر استفاده از این متد می شود. این روش همان است که مدیران و مسوولان کشور نیز آن را توصیه می کنند، برای مثال وزیر نفت بر اجرای الگوسازی موثر در مصرف انرژی تاکید کرده و آن را از ضرورت های اصلی امروز کشور عنوان می کند.نوذری، بر شناسایی استانداردهای مصرف سوخت در صنایع و کشاورزی تاکید دارد و می گوید: با تشکیل شورای عالی انرژی زیر نظر رئیس جمهور می توان با مطالعه این طرح جامع، راهکارهای مناسبی برای مدیریت مصرف سوخت در کشور ارائه کرد. وزیر نفت همچنین هدفمند کردن یارانه ها را بزرگ ترین تصمیم تاریخ اقتصاد در ایران می داند و می گوید: با اجرای این تصمیم شجاعانه می توان گام های جدی تری برای مصرف بهینه انرژی برداشت.با این اوصاف، بیش از تصمیم گیری قانونی، افزایش قیمت، جریمه قطع اشتراک یا برخورد قهری با اسراف کنندگان نعمات الهی، جامعه نیازمند آموزش و فرهنگ سازی است که پایه گذاری آن در کشور ما با توجه به روحیات ملی مردم ایران کاری است بسیار آسان و تجربیات در این زمینه نشان داده که می توان با آموزش از بسیاری اتفاقات ناخرسند جلوگیری کرد و نتایج خوبی به دست آورد.

-

در این نوشتار به اختصار به دلایل اصلی عدم بهینگی و ضعیت مصرف بنزین در کشور پرداخته و راهکارهای اصلاح آن را تجزیه و تحلیل می کنیم. وضعیت مصرف بنزین در سالهای اخیر: بنا بر گزارش موسسه «مارکت اوراکل» ایران از نظر ارائه بنزین ارزان سومین کشور و از نظر میزان یارانه پرداختی به این کالا نخستین کشور در میان کشورهای جهان است و بیش از 36درصد کل مصرف بنزین خاورمیانه در سال 2007در ایران مصرف ‌گردیده است. متوسط مصرف سوخت خودروهای بنزینی در کشورمان حدود 11 لیتر در روز است در حالی که متوسط مصرف سوخت در کشورهای دیگر نظیر آلمان و ژاپن 5/2در انگلیس 5/3در فرانسه 9/1در کانادا 5/6 و در کشور آمریکا 3/7 لیتر در روز است.هر 10سال یک بار میزان مصرف سوخت در ایران 2  برابر می‌شود اما این نرخ رشد در مقیاس جهانی یک تا 2 درصد بیشتر نیست و میزان سوخت مصرفی جهان در حدود هر 50 سال یک بار 2 برابر می‌شود. یعنی ایران در مقایسه با میانگین جهانی 4تا 5برابر بیشتر سوخت مصرف می‌کند. هم‌اکنون 9 درصد سوخت جهان در ایران و توسط تنها یک درصد جمعیت جهان مصرف می‌شود. و در سالهای گذشته بیش از 38درصد از بودجه سالانه دولت ایران به یارانه بنزین اختصاص می‌یافت در حالی که در صورت مصرف استاندارد، ایران می‌تواند یکی از صادر کنندگان بنزین باشد اما نکته شگفت انگیز این است که نسبت خودرو به فرد در ایران بسیار حدود می باشد.هم اکنون در آمریکا تقریبا به ازای هر نفر یک خودرو و در اروپا تقریبا به ازای هر دو نفر یک خودرو وجود دارد که این آمار برای شش تا هفت سال پیش در ایران، یک خودرو به ازای هر 17 نفر بود که امروزه به حدود یک خودرو برای هر 12 تا 13 نفر رسیده است. اما به دلیل تراکم بالای خودروها در بعضی نقاط مانند کلان شهرها، تعداد خودروها زیاد جلوه پیدا کرده است. البته نمی توانیم به این دلیل که ظرفیت و زیرساخت های لازم در بخش حمل ونقل از قبیل راه سازی و جاده سازی انجام نشده است. ایران از نظر ارائه بنزین ارزان سومین کشور و از نظر میزان یارانه پرداختی به این کالا نخستین کشور در میان کشورهای جهان است یک مطالعه جالب درباره مقایسه آمار مصرف بنزین در ایران در سال 1355 با کشورهای ترکیه و فرانسه نشان می دهد که در آن زمان مصرف بنزین در کشور ما و ترکیه تقریبا برابر و حدود 7میلیون لیتر در روز بوده است. در فرانسه نیز مصرف بنزین 6 برابر ایران بوده است; اما آمارها نشان می دهد پس از 30 سال از آن زمان که مصرف بنزین در فرانسه در سال 1385، معادل نصف مصرف این فرآورده در ایران است. اگرچه پس از اجرای برنامه سهمیه بندی بنزین میزان مصرف انرژی در ایران کاهش داشته ولی ایران همچنان بالاترین نرخ مصرف بنزین در خاورمیانه را در اختیار دارد .

حال به بررسی دلایل این مساله می پردازیم:

1-بالا بودن مصرف بنزین  ناشی از مصرف بالای سوخت در خودروهای داخلی:

به نظر می رسد سیاستهای حمایتی دولتهای مختلف از صنعت خودروی کشور، یکی از دلایل اصلی این عدم مصرف صحیح باشد.دولت از دهه هفتاد در راستای خودکفایی کشور در تولید خودرو ،سیاستهای حمایتی مانند ممنوعیت واردات خودرو و یا وضع نرخ  گمرکی حدود 100 درصد بر خودروهای وارداتی را پیگیری کرد.این سیاستها باعث شد بازار داخلی در اختیار دو خورو ساز اصلی وطنی و چند خودروساز کوچک فرعی قرار گیرد و نوعی انحصار در این بازار به و جود آید.

با وجود تلاش این خودرو سازها همواره تقاضا بر عرضه خودرو ، پیشی داشته و به علت پایین بودن میزان تولید خودرو، امکان بالا بردن کیفیت محصولات تولیدی وجود نداشت و  این خودرو سازان در فضای انحصار به آسودگی تولید می کردند.  در کنار این امر  اگر امکان واردات خودرو نیز وجود نداشته باشد، قیمت خودروهای داخلی در مقایسه با مشابه خارجی افزایش می یابد. از سوی دیگر این امر بی انگیزگی تولیدکنندگان داخلی را جهت بالا بردن بهره وری در فرآیند تولید به دلیل نبود رقبای قابل اعتنا در پی داشت.یکی از این موارد بقا و اصرار تولید کنندگان بر تولید پیکان با تکنولوژی دهه 60 میلادی،پراید و پژو با تکنولوژی ده 80 میلادی بود! تکنولوژی هایی که نسبت به استاندارد جهانی بسیار پر مصرف تر می باشد. سازمان بهینه سازی مصرف سوخت جهت نصب بر چسب میزان مصرف انرژی محصولات تولید داخل را مورد آزمایش قرار داد که نتایج نگران کننده ای داشت:

درجه A نشانگر بیشترین بهره وری و درجه  G , F نشانگر بیشترین اسراف و بازده است در رتبه‌بندی صورت گرفته از سو شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت از هفت رتبه‌بندی A تا G مصرف سوخت خودروهای تولید داخل، هیچ خودرویی نتوانست در گروه نخست ( A ) قرار گیرد. تنها از گروه خودروسازان راین، دو خودروی هیوندا آوانته و هیواندا سوناتا 2400 به ترتیب با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 7.4 و 8.1 لیتر در 100 کیلومتر در رتبه B قرار گرفتند. در گروه C نیز تنها مگان 2000 اتومات پارس خودرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 7.9 لیتر در 100 کیلومتر جای گرفت.

در گروه‌بندی مصرف سوخت خودرو که از A تا G صورت گرفته، مصرف سوخت شش خودرو داخلی خارج از محدوده استاندارد(یعنی G ) اعلام شده که از گروه ایران خودرو پژو آردی با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 9.5 لیتر ، وانت پیکان و وانت پیکان با موتور OHV به ترتیب با مصارف 10.7 و 10.3 لیتر در چرخه ترکیبی؛ از گروه زامیاد وانت نیسان Z24 انژکتوری با مصرف سوخت 15.3 لیتر و وانت نیسان Z24F انژکتوری با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 17.1 لیتر؛ از گروه بهمن پاجرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 13.2 لیتر، مزدای دو کابین انژکتوری و مزدای تک کابین انژکتوری با مصارف سوخت در چرخه ترکیبی 11.1 و 10.7 لیتر و از گروه تولیدی مرتب موسوی شش سیلندر با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 16.2 لیتر شش خودروی یاد شده هستند. همچنین تندر نود 1600 گروه ایران خودرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی 7.4 لیتر و تندر نود 1600 گروه پارس خودرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی6.9 لیتر در 100کیلومتر در گروه D قرار گرفتند. پراید گروه سایپا نیز در مدل‌های مختلف در گروه‌های F و D قرار گرفتند. اتومبیل 405 و سمند نیز  در رتبه G قرار گرفتند که جای بسی شگفتی است.حال به این موضوع این نکته را بیافزایید که اتومبیلهای فرسوده پیکان و مدلهای کاربراتوری پژو و سمند که در حال جولان در خیابانها هستند چه میزان از همین مصرف صفر کیلومترها جلوتر رفته اند و چه حجمی مصرف می کنند.

 2-استفاده بیش از حد از خودروها به ویژه خودروهای شخصی:

نکته دیگر که به اندازه مورد اول حائز اهمیت است کمبود امکانات حمل و نقل عمومی شهری و بین شهری است که باعث افزایش علاقه ما ایرانیان برای استفاده از این خودروهای پرمصرف می شود!

در کشورهای پیشرفته ،افراد ترجیح می دهند فقط در کارهای ضروری از خودرو شخصی استفاده کنند و در بقیه موارد از سیستم حمل ونقل عمومی بهره می برند .البته در این کشورها سیستم حمل و نقل بین شهری مانند قطارهای سریع السیر برقی و سیستم حمل و نقل درون شهری کامل و راحت مثل مترو  وجود دارد.در این کشورها به دلیل وجود سیستم حمل ونقل عمومی کارا، استفاده از خودروهای شخصی توسط افراد کاهش چشمگیری پیدا کرده است. اما متاسفانه در ایران به دلیل توسعه نیافتگی حمل ونقل عمومی، استفاده از خودروهای شخصی درصد بالایی را به خود اختصاص داده است. سیستم ریلی ما شمول کامل نداشته و تکنولوژی آن مربوط به 50 سال پیش است .هم چنین در شهرهای بزرگ خطوط متزو توسعه نیافته و خطوط اتوبوس و تاکسی با اضافه بار روبرو هستند. اما به گفته نایب رییس فراکسیون مدیریت شهری مجلس شورای اسلامی سهم بودجه حمل و نقل عمومی نسبت به بودجه عمرانی کل کشور کمتر از 4 درصد است  که اصلا امیدوار کننده نیست.

نتیجه گیری:

اصلاح الگوی مصرف در حوزه بنزین صرفا با اقدامات ضربتی و پرهیزی مانند کم کردن سهمیه بنزین خودروها امکان پذیر نبوده بلکه نیاز مند رویکرد جدید دولت در سیاستهای بخش حمل و نقل و صنایع است.اگرچه قیمت پایین بنزین از دلایل زیاد مصرف کردن بنزین است اما  تنها دلیل و دلیل اصلی آن نیست .دولت می تواند با گسترش سیستم حمل و نقل عمومی و به موازات آن فرهنگ سازی، باعث کاهش استفاده مردم از خودروهای شخصی شود و در نتیجه از ایجاد تراکم خودروها و ترافیک جلوگیری کند. البته دولت نمی تواند از مردم بخواهد که از سیستم حمل ونقل عمومی استفاده کنند و در عین حال نیز زیرساخت های آن را به وجود نیاورد. ضمن این که در سیاستهای خود در بخش خودرو نیز باید تجدید نظر کند. تجربه نشان داده است که کارهای مقطعی و کوتاه مدت و در اصطلاح بدون پشتوانه فکری و اقتصادی مانند افزایش قیمت بنزین یا کاهش سهمیه بندی نمی تواند به تنهایی راهکار مناسبی برای اصلاح الگوی مصرف انرژی به حساب آید و تنها راه ممکن ،تولید و یا ورود خودروهای با تکنولوژی بالا و کم مصرف و افزایش و گسترش شبکه های حمل و نقل عمومی در کشور است

شناخت منابع و نقش آن در مهار بحران مالی  و اصلاح الگوی مصرف از نظر TRIZ

    " نحوه شناخت منابع از نظر نوآوری نظام یافته TRIZ و استفاده موثر از آنها برای اصلاح الگوی مصرف و حل مشکلات پیچیده نظیر بحران مالی در جهان "

از نظر TRIZ همیشه منابع ناشناخته ی زیادی دردرون سیستم و یا سازمان ما وهمینطور اطراف آن وجود دارد که معمولا از آن غافلیم .

بطور مثال قرنها بشر نظاره گر خورشید بوده ولی هیچوقت این فکر را نمی کرد که از خورشید هم می توان بعنوان یک منبع انرژی برای تولید الکتریسته استفاده کرد.

بسیاری از منابع ما اینطوری هستند و TRIZ به همه ی منابع توجه ویژه ای دارد ، حتی آن چیزهایی که به طور سنتی به آنها منابع منفی یا ضایعات می گوئیم. 

 یکی از اصول چهل گانه و خلاقانه  TRIZ یعنی اصل 22- اصل " تبدیل  ضرر به سود " است یا به اصطلاح خودمان تبدیل غوره به حلوا یعنی تبدیل منابع منفی به منابع مثبت .

لذا در  TRIZ ما هیچ نوع منبع منفی نداریم و همه ی منابع از نظر TRIZ مثبت هستند و منفی بودن آنها فقط دلیلی بر عدم شناخت و جهل ما از آنهاست.

در گذشته سازمانها از شکایات مشتریانشان گله مند بودند و بدنبال یک راه حلی می گشتند یک جوری با آنها بعنوان مزاحمت مقابله کنند اما امروزه نه تنها با این نوع شکایات برخورد نمی کنند بلکه از آنها بعنوان یک منبع اطلاعاتی موثر استفاده می کنند و به مشتریانی که انتقاد سازنده و موثری داشته باشند جایزه هم می دهند تا بتوانند در بازارهای رقابت جهانی محصول و یا خدمات خودشان را بهبود بدهند و اشکالات آن را برطرف کنند. پس مشاهده می کنیم که چگونه از یک ضرر می توان سود کرد.

از نظر TRIZ منابع به دو دسته کلی تقسیم می شوند :

1 : منابع فیزیکی : نظیر مواد ، انرژی و اثرات محیط ، اطلاعات، زمان و فضا و عملکرد سیستم ها .

2: منابع انسانی : نظیر مهارتها ، دانش ، تجربیات ، رفتار ، احساسات و ادراکات  

این بحث را اگر بخواهیم با بحث مهار بحران اقتصادی که در جهان اخیراً بوجود آمده مرتبط کنیم راه حل TRIZ استفاده از حداکثر و موثر از منابع است که باید پیرامون این موضوع در جستجوی منابع خودمان باشیم و بتوانیم در حفظ و بهره برداری موثر از آنها تلاش کنیم

باید ببینیم چه منابعی از نظر اقتصادی و منابع مالی در کشور ما مهم هستند ، که کمتر به آنها توجه داشته ایم و اکنون برای نجات از بحران می توانیم از آنها استفاده کنیم

1: صادرات غیر نفتی – به عنوان یک منبع بسیار موثر برای جبران کاهش صادرات نفتی و حفظ سرمایه های نفتی و همچنین ارز آوری مهم هستند .

2: حفظ سپرده های ارزی و گسترش آنهاست – که نیازمند سیاست گذاری و توجه بیشتری می باشد که از جمله راه کارهای آن اعطای سود بانکی بیشتر به سپرده های بانکی است .

3: مواظبت از منابع ارزی – که یکی از راه کارهای موثر آن جلوگیری از واردات کالاهای غیر ضروری و لوکس است

4: حفظ منابع ملی و ذخایر کشور در شرایط بحران

5: برقراری توازن بین دخل و خرج خزانه کشور  توسط دولت.

6: جذب سرمایه های خارجی در شرایط بحران که ما می توانیم از این فرصت استفاده مناسبی ببریم

7: جذب توریست بعنوان یک منبع درآمدی بطور موثرتر پیگیری شود

8: یکی از منابعی که بعنوان منابع اشتغال است – حفظ منابع ایرانیان در خارج کشور است که اقداماتی انجام دهیم که ایرانیان عزیز در خارج از کشور از این بحران کمترین آسیب را ببینند

بطور کلی استفاده موثر از کلیه منابع ملموس و غیر ملموس و شناسایی این منابع بطور جامع و کامل توسط متخصصین و صاحب نظران ما یک راه کار خلاقانه برای عبور و گذر از بحران اقتصادی می باشد و انشااله با سیاستگذاری های خردمندانه با تکیه بر تجربیات و دانش عمومی کشورمان هر چه زودترنه تنها از این بحران عبور کنیم بلکه از این بحران به عنوان یک فرصت برای رشد اقتصادی پایدار بهره مند شویم .

  استفاده از منابع زمانی در ژاپن برای مهار بحران مالی: 

از سوی دولت ژاپن هر گونه خرید و فروش سهام در کوتاه مدت ممنوع شد. برای جلوگیری کاهش ناگهانی ارزش سهام دولت ژاپن فقط بر خرید و فروش سهام بطور   بلند مدت اجازه داد و هرگونه خرید و فروش زود هنگام که باعث رکود ارزش سهام در بازار می شود بشدت برخورد می شود. این امر باعث رشد ارزش سهام در شرایط بحران شد.

 ( این یک مثال  برای استفاده از منابع زمانی برای مهار بحران است) 

البته از نظر TRIZ شاید ما هنوز از این منابع انسانی بخاطر ناملموس بودن آنها مانند خورشید نتوانسته ایم بهره لازم و کافی را ببریم.

تفکر کردن در مورد منابع ( Resource thinking )

تفکر کردن در مورد منابع یک مفهوم بسیار قوی در TRIZ است، در نظر گرفتن همه چیز در اطراف خود بعنوان منابعی که به آسانی بدون صرف هزینه ( یا با هزینه کم) در دسترس هستند و برای حل یک مشکل یا خلق محصولات یا خدمات جدید، از آنها بتوان استفاده نمود.

-         منابع شامل زمان، فضا، سیستم های دم دست (محصولات/خدمات)، مردم، و حتی احساسات مردم.

-         منابع می تواند در قلمرو شما و یا فوق سیستم های( super-system ) اطراف شما باشند.

-         حتی چیزهای بد در سیستم شما می تواند منابع قوی برای شما باشند.

مثال: آیا افرادی را می شناسید که بیشتر وقتشان را در خانه صرف می کنند؟ آیا می توانید محصول یا خدماتی در وسع آنها تهیه کنید که بتوانند از وقتشان مفیدتر استفاده نمایند؟

منابع از نظر TRIZ

منابع ماده (شئ) – Substance resources

ضایعات - Wastes

مواد خام و محصولات – Raw materials and products

عناصر سیستم – System elements

مواد ارزان قیمت – Inexpensive substance

جریان مواد- Substance flow

خواص مواد- Substance properties

منابع اثر – Field resources

انرژی موجود در سیستم- Energy in the system

انرژی های محیط- Energy from the environment

سطوح امکان پذیر مبتنی بر انرژی- Build upon possible energy platforms

تبدیل ضایعات سیستم به انرژی سیستم – System waste becomes system energy

منابع فضا- Space resources

فضای خالی- Empty space

بعدی دیگر- Another dimention

نظم دهی عمودی – Vertical arrangement

تودرتو بودن - Nesting

منابع زمان – Time resources

کار پیشین – Pre–work

زمان بندی - Scheduling

عملیات موازی – Parallel Operations

کار پسین – Post-work

منابع اطلاعات- Information resources

به دست آمده از شئ – Sent by substance

خواص ذاتی و طبیعی – Inherent properties

اطلاعات در جریان – Moving information

اطلاعات گذرا – Transient Information

تغییر در اطلاعات مربوط به حالت – Change of state information

منابع کارکردی – Functional resources

فضای منبع در کارکرد اولیه – Resource space within primary function

استفاده از اثرات زیان بار – Using harmful effects

استفاده از کارکردهای ایجاد شده ی ثانویه – Using secondary generated function

اصلاح الگوی مصرف شعاری متناسب با زمان است. اما چرا متناسب با زمان است؟ شرایط اقتصادی جهان وارد فضای تازه ای می شود که اگر بخواهیم از تئوری های چپ برای تبیین آن استفاده کنیم باید بگوییم که سرمایه داری واجد بحران های درونی است که این بحران به علت پدیدار شدن تقاضای موثر است. در بار اول که این بحران جدی شد کینز دولت را به میان آورد و پس از آن دردهه 70 دولت را مسئل همه چیز دانستند. اکنون دولت ها پا در میدان گذاشته اند تا از فروپاشی امپراطوری جلوگیری کنند.

بحران این دوره حول محور رشد شدید اقتصادی و بحران انرژی دور می زند. بحران زمانی تشدید شد که در سال گذشته نفت به گران ترین قیمت خود رسید. با بالا رفتن قیمت نفت رشد اقتصادی مورد انتظار محقق نشد و به مرور تقاضای موثر کاهش یافته است و چرخه اقتصادی کند شد. با کند شدن چرخه اقتصادی بدون شک با کاهش مصرف انرژی روبرو  می شدیم که به کاهش قیمت نفت منتهی شد. بنابراین پاسخ بحران سرمایه داری شاید حول محور حل بحران انرژی دور خواهد زد و از این نظر کشور ما وضعیت ویژه ای دارد.

کشوری که در مجموع گاز و نفت بزرگ ترین دارنده منابع انرژی جهان است در سهم تولیدات جایگاه ویژه ای ندارد. چون که صنایع بالادستی تولید انرژی سرمایه بر اند و از فن آوری های بسیار نوینی برخوردارند که در زمینه هر دو آن ها با مشکلاتی مواجهیم. از طرفی میزان مصرف خود ما از انرژی با میزان تولیدات مان رقابت می کنند.

پیام نوروزی رییس جمهوری که تلاش می کند تا کشورش از بحران جاری کمترین صدمه را ببیند از همین منظر قابل بررسی است. او قصد دارد تا کشوری که می توانند تا 10 میلیون بشکه نفت در روز تولید کند در حالی اکنون 2.5 میلیون بشکه تولید می کند را وارد چرخه تولید کنندگان جدی انرژی کند. او می خواهد بحران موجود انرژی را حل کند و مذاکره با ایران و حذف تحریم ها البته یکی ازاین سیاست های اوست. این یک تغییر جدی در سیاست خارجی امریکا در 30 سال اخیر به نظر می رسد.

ما در مقابل ما باید چه کنیم؟ به این معامله جهانی تن بدهیم؟ باز هم نفت را بفروشیم و مشکلات جاری کشور را حل کنیم؟ بر مصرف بیشتر حامل های انرژی بیافزاییم و بازهم کارآیی و اثربخشی را به دست فراموشی بسپاریم؟

اگر در کشور ما نفت دولت ما را فربه کرده است و این دولت فربه از رشد اقتصادی و فرهنگی ما جلوگیری می کند باید راهی بیابیم که درد را درمان کنیم و نه این که مسکنی مصرف کنیم و به خوابی برویم که زمان بیداری همه چیز اش دست رفته است. ما باید مصرف مان را کنترل کنیم. باید یاد بگیریم که درست مصرف کنیم.

بزرگ ترین مصرف کننده کشور بی شک دولت است. او باید صرفه جویی کند. اما صرفه جویی کاری نیست که بدون برنامه انجام شود. صرفه جوی کاری است که برنامه می خواهد، فکر می خواهد و صبر. این همه در بعضی از دولت مردان ما نیست.

آن ها نهاد های برنامه ریزی کشور را معطل کرده اند. چنان شتابی برای تغییر دارند که همه فعالیت های خوب خود را نیز زیر سئوال می برند. باید صبر کرد که خدا با صابرین است.

اصلاح الگوی مصرف بی شک در سالی که بحرانی ترین سال پس از پیروزی انقلاب تا کنون است موثر ترین استراتژی کلانی است که می شود طراحی کرد. اما یک استراتژی در این سطح مطالعه و برنامه می خواهد و از همه مهمتر اراده و مردان کارآزموده می طلبد.

راه حل های اقتصاد سرمایه داری در مورد ما کارساز نیست. تزریق ثروت ملی در بدنه اقتصاد کشور در ایران به صورت یک رانت مصرف می شود و این نکته ای است که باید به آن دقت بی حصر کرد. اصلاح الگوی مصرف بدون اصلاح الگوی توزیع ثروت نفت امکان پذیر نخواهد بود. ابتدا باید رانت حاصل از درآمد نفت که در سال های اخیر به شکاف طبقاتی جامعه دامن زده است پرداخته شود.

شاید در نهایت اصلاح الگوی مصرف ما را به این نقطه برساند که مهمترین روش اصلاح الگوی مصرف از این خارج کردن نفت از سبد درآمدهای دولت باشد. هر چند که این نکته در سال پیش رو ممکن نخواهد بود اما اگر می خواهیم که به عزت ایرانی بازگردیم و قدرت منطقه ای باشیم باید بتوانیم از انرژی در سال های آینده در راستای این راهبرد کلان حداکثر استفاده را ببریم و این ممکن نیست مگر از مسیر پول نفت را در خود نفت خرج کنیم نه این که آن را به عنوان جبران کننده کارآیی و اثر بخشی کار در کشور استفاده نماییم.

 

       

    

      

اقتصاد ایران

تحول نظام بانکی و استیصال بانک ها

در حالی که رئیس جمهوری و رئیس بانک مرکزی ایران در پی باصطلاح اصلاح و تحول نظام بانکی کشور هستند، بانک های کشور خود در بحرانی چندجانبه فرو رفته اند و در نوع خود بارزترین نمودار رکود صنایع و اقتصاد به شمار می روند. به بیان دیگر، بحران نظام بانکی خود بعضاً ریشه در این رکود دارد که بدون رفع آن در هر حال اصلاح نظام بانکی دشوار به نظر می رسد

بحران بیکاری و شروع دوره ای از چالش های اجتماعی

دولت محمود احمدی نژاد عاقبت اعتراف کرد که نرخ بیکاری کشور برغم همۀ دستکاری ها در شاخص اشتغال به هیجده در صد رسیده است. توسعۀ بیکاری، آئینه ای است در عین حال از ناکارآمدی و فساد نظام اقتصادی که بیلان چهارساله اش دست کم به غیر از تصاحب اموال عمومی نابودی تولید ملی به سود سرمایه داری تجاری و قاچاق بوده که به طور همزمان از رانت قدرت و رانت نفت بهره برده اند

     

چشم انداز صنعت و کشاورزی در پرتو حذف یارانه ها

امتناع دولت ار ارایۀ آمار شفاف در مورد وضعیت صنایع و معادن و کشاورزی کشور رکود در این دو بخش از اقتصاد ایران را که بیش از پنجاه درصد نیروی فعال کشور را در برمیگیرند پنهان نمیکند. این رکود پردامنه تر خواهد شد اگر با حذف یارانه های سوخت هزینه های نهایی فرآورده های صنعتی و کشاورزی تا چند ده برابر افزایش یابند و در نتیجه قدرت رقابت خود را با فرآورده های خارجی از دست بدهند

رکودی که میرود به بن بست منتهی شود

در دوره ای بی سابقه از رکود تورمی، محمود احمدی نژاد قصد دارد به یاری مجلس اصولگرا مهمترین طرح اقتصادی سه دهۀ اخیر کشور را که همان حذف یارانه هاست اجرا کند. این تصمیم، اما، مجدداً هشدار و هراس بسیاری از مقامات و نمایندگان را برانگیخته و در عین حال از بن بست نه فقط اقتصاد ایران، بلکه سیاست های اقتصادی سه دهۀ اخیر در جمهوری اسلامی حکایت می کند کاهش ارزش ریال و تشدید فقر : پی آمدهای حذف یارانه ها نه تنها دولت – به معنای وسیع کلمه- گریزی از حذف یارانه ها ندارد، بلکه حذف یارانه ها با کاستن بیشتر از ارزش پول ملی اقشار گستردۀ کم درآمد را بیش از گذشته در کام فقر فروخواهد برد

     

رکود و پول بی پشتوانه در مقابله با آن

دولت در نظر دارد با تزریق نقدینگی به بانک ها از ورشکستگی همزمان نظام بانکی و واحدهای تولیدی کشور جلوگیری کند. شواهد می گویند که نقدینگی جدید به دلیل عدم تعادل میان نرخ سود و نرخ تورم به عامل جدید رانت تبدیل خواهد شد، مضاف بر اینکه رکود ابعاد تازه ای خواهد گرفت، تا آنجا که واحدهای صنعتی ورشکسته نمی توانند به یاری پول بی پشتوانه و به دلیل پی آمدهای زیانبار واردات گسترده چرخ تولید را به راه بیاندازند

سپاه و بسیج : به سوی کنترل کامل اقتصاد

نحوۀ واگذاری سهام مخابرات ایران و بزرگترین معدن سُرب و روی خاورمیانه، معدن انگوران، به نیروهای سپاه و بسیج در نوع خود گویای این مطلب است که پس از فرادستی سیاسی از خلال دو دولت پی در پی محمود احمدی نژاد، مهمترین بازوهای نظامی جهوری اسلامی به دقت در پی فتح کامل اقتصاد ایران هستند و در این راه هیچ رقیب و مانعی را برنمی تابند

بن بست های سیاست های پولی

تصمیم اخیر دولت در تبدیل سبد ارزی کشور از دلار به یورو و اظهار نظرهای مختلف مقامات در مورد حذف سه صفر از واحد پول ملی هم از بن بست های سیاست های مالی و اقتصادی دولت پرده برمی دارد و هم از بحران نظام بانکی کشور که در نبود کمترین قاعده و انظباط مالی در مخاطره ورشکستگی قرار گرفته است

     

تولید و اشتغال گروگان واردات (قاچاق)

کارشناسان یکی از سیاه ترین دوران اقتصادی کشور را در زمینۀ کسب و کار و ایجاد فرصت های شغلی دولت نهم می دانند. ورشکستگی واحدهای تولیدی و افزایش بیکاری دو شاخص مهم بیلان اقتصادی دولت نهم است که دیر یا زود دولت دهم را با یکی از بزرگترین بحران های خود روبرو می ک

بررسی موانع مقوله ((اصلاح الگوی مصرف))

مقولهاصلاح الگوی مصرف از آنجا که در پی اصلاح و ترمیم رفتارهای فردی و جمعی ناظر بر مصرف است نیازمند یک حرکت اصلاحی ، تدریجی ، فرهنگی و آموزشی در سطوح مختلف اجتماع و فرد است .به عبارت دیگر هر نوع الگوی از مصرف ، محصول طبیعی جامعه ای با مختصات معین است و تغییر این الگو در گرو تغییرو اصلاح این مختصات است . به عنوان مثال ، وقتی که اصلاح یک پدیده فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار می گیرد، بواسطه تنوع متغیرهای دخیل در شکل گیری پدیده های اجتماعی و تعاملات بین این متغیر ها ، با حجم گسترده ای از موضوعات روبه رو هستیم که اهتمام به این گستره از یک سو به دلیل تنوع و کثرت متغیرها بسیار دشوار و پیچیده است و از سوی دیگر به دلیل غفلت از ریشه ها و منشا پیدایش موضوع ، این اهتمام با دستاوردهای کوتاه مدت و محدود روبه رو خواهد بود