درمان فقر و پیشگیری از آن(راههای كوتاه مدت )
نويسنده:
علي سعادت پناه
پس از شناسایی عوامل مؤثر در فقر افراد و جوامع، گام بعدی بررسیراههای درمان فقر است. در این قسمت با دو نگرش به این مسئله میپردازیم. نگرش اول، نگاهی كوتاه مدّت و مقطعی به این مشكل است و به سببوضعیت بسیار ناگوار برخی از تهیدستان، به شناسایی و تبیین راههایكوتاهمدت و ضربتی برای رویارویی با این مشكل میپردازد. نگرش دوم،راههای اساسی پیشگیری و درمان فقر را مورد بررسی قرار میدهد. نگرشدوم رامیتوان بلندمدت نامید؛ زیرا فقر در طول زمان ایجاد میشود و بهطور طبیعی درمان اساسی آن به زمان و برنامهریزی منظم و دقیق نیاز دارد.البته هدف این مباحث برخورد بامسئله در سطح كلان است و مشكل افراد درضمن آن مورد توجه قرار میگیرد.
نويسنده:
علي سعادت پناه بسیاری از افراد در فقر خود نقشی ندارند. این پدیده بر آنها تحمیل شدهاست و آنها ناگزیرند با آن دست و پنجه نرم كنند.البته گروهی در برابر اینعوامل مقاومت میكنند و میكوشندخود را از چنگال آن برهانند؛ ولیدستهیی سر تسلیم فرود میآورند و واكنشی جدی از خود نشان نمیدهند. منابع دینی انسان را بهطور جدی به مقاومت در برابر اینگونه فقر تشویقمیكند و كسانی را كه، به رغم توانایی، از مقاومت میپرهیزند، مورد سرزنشقرار میدهد. این منابع توانایان مقاومتگریز را منظلم خوانده، سبب تقویتستمكاران میشمارد و در مقابل تلاشكنندگان در برابر فشار ستمگران رامظلوم و برخوردار از پاداش میداند. مهمترین عوامل این نوع فقر عبارتاست از:
نويسنده:
علي سعادت پناه برای درمان فقر و پیشگیری از آن، نخست باید ریشههای آن را شناخت. ریشههای فقر را در دو بخش «فقر انتخابی» و «فقر تحمیلی»بررسی میكنیم. فقر انتخابی یعنی آنكه خود فقرمراد شخص باشد یا بهسبب عواملی كه اودر ایجاد آنها نقش داشته، پدید آید. فقر انتخابی، به هر دو تفسیر آن، گاهمطلوب و مثبت است و زمانی مذموم و منفی. الف) فقر انتخابی مثبت گاه ممكن است شخص در مقطع زمانی خاصّی، با در نظر داشتن هدفیوالا سختی و مشقّت را تحمّل كرده، در زندگی فقیرانه بهسر برد، چنانكهزندگی برخی از دانشمندان نشاندهندهی فقر انتخابی و خود خواستهیآنهاست. ناگفته پیداست این گروه هرگز در پی فقر نبودهاند؛ بلكه بهجهتترجیح دادن دانش بر رفاه و آسایش مادّی در فقر بهسر بردند؛ بهگونهیی كه اگرجمع دانش و ثروت بر ایشان ممكن بود، هرگز تن به فقر نمیسپردند. گاهگزینش فقر بهسبب اهداف متعالی الاهی است؛ مانند فقر پیامبر اكرم(ص). آنبزرگوار از ثروت فراوان همسرش چشم پوشید و همه رادر راه ترویج دیناسلام بهكار برد.
نويسنده:
علي سعادت پناه ناگفته پیداست، انواع فقر در یكدیگر تأثیر دارند. آثار فقر اقتصادی درمحورهای زیر قابل بررسی مینماید: از آنجا كه فقر پدیدهیی اقتصادی است، بهطور طبیعی در حوزهی اقتصادآثاری ویرانگر برجای مینهد. این پدیده چنانچه به موقع شناسایی و نابودنشود، چون غدهیی سرطانی گسترش یافته، جامعه را فرا میگیرد و به مرگاجتماع میانجامد؛ به تعبیر جامعهشناسان، فقر فقر میزاید و بهطور معمولفرزندان فقرا در محرومیت باقی میمانند. مورد استفاده قرار نگرفتن امكاناتبالقوّهی اقتصادی، فقدان سرمایهی لازم برای سرمایهگذاری، كمبود تقاضابرای نیروی كار، پایین بودن مزدها و رشد منفی، از دیگر آثار اقتصادی فقراست؛ زیرا فقرا، به سبب محرومیتی كه دارند، بهطور معمول از تحصیلات وتخصّص لازم بیبهرهاند؛ در نتیجه، از ظرفیت كارخانهها و مزارع و دیگرمنابع و امكانات استفادهی كامل نمیشود، تولید كاهش مییابد و در نهایت،كشور فقیر برای تأمین نیازهای اساسیاش، ناگزیر ارزشهای خود را زیر پامینهد. دست نیاز بهسوی كشورهای ثروتمند دراز میكند و به وابستگیاقتصادی، كه اغلب به وابستگی سیاسی میانجامد، تن میدهد.
نويسنده:
علي سعادت پناه از آنجا كه آدمی پیوسته با فقر و آثار ناشی از آن درگیر بوده است، ادیانو مكاتب مختلف دربارهی آن اظهار نظر كردهاند. آیین یهود فقر را امری طبیعی و تكوینی میداند؛ ولی در پی معالجهیآثار آن است؛برای مثال در تورات كنونی میخوانیم: انّ الفقر و الغنی بیداللّه وحده، الرّب یفقر ویغنی. فقر وغنا تنها بهدست خداوند است، پروردگارانسانها را فقیر وثروتمندمیسازد. در جای دیگر، ثروتمندان را چنین اندرز میدهد: مَن یعطی الفقیر لایحتاج و لمن یحجبُ عنه لعنات كثیره.
نويسنده:
علي سعادت پناه فقر را از جنبههای مختلف میتوان مورد بررسی و مطالعه قرار داد.آنچهدر این كنكاش موردنظر است، فقر مالی است؛ ولی به سایر جنبههای آن نیزاشارتی خواهیم داشت. شخصی كه نقص عضو دارد، دچار فقر جسمی است؛ بدین ترتیب،معلولان در شمار فقیران جای دارند؛ هر چند از ابعاد دیگر در درجات بالاییاز توانگری باشند. البته چنین فقری اغلب به فقر مالی نیز میانجامد. بیتردید خرد یكی بزرگترین نعمتهای خداوند متعال است. چنان كهحضرت علی(ع) میفرماید: هیچ نعمتی از عقل برتر نیست؛ ولی برخی ازانسانها ازاین نعمت بزرگ بیبهره یا كم بهرهاند. عقل مراتب مختلفی دارد.گروهی از پایینترین مرتبهی آن یعنی توان درك نیز بیبهرهاند. شریعت برایتدبیر زندگی چنین افرادی سرپرست مشخص كرده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه برای شناسایی ماهیت پدیدهی فقر به بررسی آن از منظر اهل لغت،مفسران، فقیهان، فیلسوفان و عارفان میپردازیم. بدیهی است هر یك از اینگروهها، با توجه به تخصّص خویش، از زاویهیی ویژه به فقر نگریستهاند. لغتشناسان برای فقر معانی بسیار ذكركردهاند. بخشی از این معانی عبارتاست از: تنگدستی، تهیدستی، پریشانی، شكستن، كندهكاری كردن، دهانهی قناتو گودالی كه در آن نهال خرما میكارند. آنچه در این تحقیق مورد نظر ماست،تنگدستی و تهیدستی است كه از دیگر معانی مشهورتر مینماید. افزون بر این لغتشناسان، مبتلا به درد كمر و یا شكستگی ستون فقراترافقیر نگاشتهاند. بر این اساس، تهیدست را فقیر میخوانند؛ زیرا ستونفقرات تواناییاش شكسته است.
نويسنده:
علي سعادت پناه د . اسراف امام علي(ع) ميفرمايد: نشانة اسرافكننده سه چيز است: به مقداري كه حق ندارد بخورد،ميخورد؛ به مقداري كه حق ندارد بپوشد، ميپوشد؛ و به مقداري كهحق ندارد بخرد، ميخرد. اصل «اندازهداري» و مصرف متعادل و به اندازه، از مهمترين تعاليم علوياست. آن حضرت در اين باره فرموده است: لن يهلك من اقتصد. آن كه به حدّ ميانه بسنده كند، هرگز هلاك نگردد. من لم يحسن الاقتصاد اهلكه الاسراف. آن كه حدّ ميانه را به خوبي رعايت نكند، زيادهروي تباهش ميسازد.
نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اسلام(عوامل فقر )
فقر تحمیلی
نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اسلام(عوامل فقر1)
عوامل فقر
فقر انتخابی «ارادی»
نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اسلام( آثار فقر )
آثار فقر
1. آثار اقتصادی
نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اسلام( دیدگاههای مختلف دربارهی فقر )
دیدگاههای مختلف دربارهی فقر :
فقر در دین یهود
نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اسلام( اقسام فقر )
اقسام فقر
1. فقرجسمی
2. فقر فرهنگی
نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اسلام( تبیین ماهیت فقر )
تبیین ماهیت فقر
فقر در منظر اهل لغت
موانع تحققعدالت اقتصادي (2)
