اوراق خيريه در ترازوى فقه
نويسنده:
علي سعادت پناه
در متون دينى از عناوينى همچون صدقه، انفاق، وقف، ايثار مالى و برآوردن نياز برادر دينى، زياد به كار رفته است و مؤمنان به طور گسترده و با تاكيدات زياد به انجام اين امور ترغيب شدهاند . از ويژگىهاى مهم نظام اقتصادى مبتنى بر دين، اخلاقى بودن آن است و رفتارهاى آخرتگرايانه بدون توجه به منافع مادى، به شكلهاى گوناگون ترسيم مىگردد . اگر در نظامهاى متعارف، اصل بيشينه كردن سود، محور تصميمات انسان اقتصادى است، اصل حاكم بر رفتار انسان مؤمن جلب حداكثر رضايت الهى است . محوربودن اين اصل، زمينه تحقق رفتارهاى دينى مثل وقف، انفاق و غير آن را فراهم مىسازد كه آثار آن در جوامع اسلامى به وفور مشهود است . با مديريت و جهتد هى صحيح در بعد توزيع، توليد و مصرف، اين آثار نمود بيشترى خواهند يافت . امروزه گسترش تكنولوژى و شيوه هاى نوين استفاده از اموال كوچك، موجب شده با انتشار اوراق خيريه، كمكهاى افراد جمعآورى و در موارد مفيد صرف شود . براى جلوگيرى از سوء استفاده و انحراف از راههاى صحيح جمعآورى كمكهاى مردمى و مبتلا شدن به امورى كه از نظر شرع حرام و باطل است، در اين مقاله بعد از بيان آثار اقتصادى و شرايط كلى حاكم بر انتشار اوراق خيريه به بررسى اوراق مختلفى مىپردازيم كه هم اكنون در جامعه ما رواج دارد .
نويسنده:
علي سعادت پناه «بالاخره خونه دار شدم»؛ این بخشی از جمله کودکی حدودا 10 ساله در تبلیغ یکی از بانک های دولتی است که این روزها در تلویزیون خودنمایی می کند. تبلیغی که مشخص نیست سیما با چه ملاک و استانداردی اجازه پخش آن را به شبکه های مختلف داده است. موضوع حضور کودکان در تبلیغات رسانه ای و به ویژه تلویزیونی به عنوان تبلیغ کننده کالا و یا مخاطب قرار دادن آنها در تبلیغات به عنوان مصرف کننده و مشوق مصرف خانواده، موضعی است که شاید در تلویزیون ما قدمت بسیاری نداشته باشد، اما در دنیا به عنوان یک پدیده، سال ها پیش مطرح و به سبب حساسیت های مختص این دوره سنی، قوانین و آیین نامه های شفافی درباره آن تصویب شده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه تبلیغ در کلام از مصدر بَلَغ به معنی آگاهی دادن یا مطلع کردن می باشد و به کسی که در این راه فعالیت می کند مبلغ یا تبلیغاتچی گفته می شود. هارولد لاسول جامعه شناس آمریکایی می گوید: تبلیغات در معنی گسترده آن، فن تحت تأثیر قرار دادن عمل انسان از طریق دستکاری تصورات یا باز نموده است. یا تبلیغ کوششی است تعمدی و حساب شده که به منظور شکل دادن به دریافت، دستکاری کردن ادارک و همسو کردن رفتار مخاطبان با نیت مورد نظر مبلغ صورت می گیرد.
نويسنده:
علي سعادت پناه آثار و نتايج نظرية تدريج
نويسنده:
علي سعادت پناه مقدمه از تفاوتهاي اساسي اقتصاد اسلامي با ساير نظامها، تحريم ربا و بهره است و اين در حالي است كه امروزه قرضهاي با بهره، به شكل اوراق قرضه، وامها و سپردههاي بانكي از مهمترين ابزارهاي پيشرفت اقتصادي به حساب ميآيد. بر اين اساس، برخي صاحبنظران كوشيدهاند راه حلي براي اين مسئله پيدا كنند. از جمله اين راه حلها، نظرية اختصاص رباي محرم به رباي فاحش بود كه به تبع اقتصاددانان مسيحي از سوي برخي انديشمندان مسلمان مطرح گرديد. در جواب از آن، نظرية تدريجي بودن تحريم ربا مطرح شد و نشان داد كه قرآن بر فرض هم در بعضي مراحل، خصوص رباي فاحش را حرام كرده باشد، در مرحلة نهايي آن را به طور كلي تحريم نموده است. در حال حاضر نظرية سومي كه قصد كاربردي كردن مفاهيم قرآن را دارد وارد گفتوگو شده است و در عين پذيرش تحريم مطلق ربا، معتقد است همانند وضعيت صدر اسلام، در وضعيت كنونيِ كشورهاي اسلامي، تحقق كامل احكام ربا مقدور نيست، از اين رو در مقام اجرا بايد شيوة تحريم تدريجي را در پيش گرفت. مقالهاي كه در پيش رو داريد به نقد و بررسي نتايج فقهي - اقتصادي اين نظريهها ميپردازد.
نويسنده:
علي سعادت پناه اسلام، هم دین دنیاست و هم دین آخرت و در کنار توصیه به اصلاح امر آخرت، به سامان بخشیدن دنیا نیز سفارش کرده است. بر این اساس، اسلام درباره وضعیت اقتصادى پیروانش بى تفاوت نمانده و با ارائه راهکارهایى بسیار ارزشمند، سمت و سوىِ شکوفایى اقتصادى را نشان داده است.
نويسنده:
علي سعادت پناه اندیشمندان و صاحب نظران امر توسعه اقتصادى با بررسى وضعیت کشورهاى مختلف جهان به کند و کاو در این حوزه پرداختند. در زمینه ریشه و علل اصلى فرایند توسعه و توسعه نیافتگى در کشورهاى مختلف جهان، نظریات و رویکردهاى مختلفى ارائه گردیده است. عمده ترین این رویکردها عبارت اند از:
نويسنده:
علي سعادت پناه در یک نگاه
تبلیغات بازرگانی صداوسیما به روان کودکان رحم کند...
« با توجه به اينكه جهان با پديدة توليد انبوه مواجه است سازمانها و بنگاههاي اقتصادي ناچارند براي بقا و ايجاد سهم بازار متوسل به جادوي سحرانگيز و رازآلود تبليغات شوند كه داراي دو لبه است يكي فريب كاري و ديگري آگاهي بخشي »
جایگاه تبلیغات در اقتصاد کشور

توسعه اقتصادی، پیشرفت های صنعتی، سهولت ارتباطات بین المللی و استفاده از وسایل ارتابط جمعی در سطح گسترده در قرن کنونی، تبلیغات و ضرورت توجه به آن را مطرح ساخته است. گرچه اولین اثر تبلیغاتی شناخته شده در جهان به سه هزار سال پیش تعلق دارد که در شهر طبس یونان بدست آمده است و حاوی اعلان پاداش برای دستگیری برده ای بر روی کاغذ پاپیروس است.
ثمرات فقهي - اقتصادي دفعي يا تدريجي بودن تحريم ربا در قرآن (2)
هر نظرية علمي، گذشته از بحث علمي كه در حد خود براي انديشوران مطلوب است، معمولاً آثار و نتايج نظري و كاربردي به همراه دارد. نظرية تدريجيبودن تحريم ربا نيز علاوهبر جهات علمي از حيث نظري و كاربردي دو ثمرة مهم همراه دارد.
الف - ثمرة نظري نظريه تدريج
بعد از رنسانس و فروپاشي حاكميت كليسا بر كشورهاي اروپايي، تفسيرهاي جديدي از متون ديني و تعاليم حضرت مسيح ارائه شد كه تفسير جديد ربا، از آن موارد است. تا عصر روشنگري، علماي مسيحيت همانند علماي اسلام، هر نوع زياده در مقابل قرض را ربا و حرام ميدانستند ولي از آن تاريخ به بعد، به تدريج اين فكر مطرح شد كه بين ربا و بهرة عادلانه فرق هست و ربا اختصاص به مواردي دارد كه بهرة قرض، فاحش و غيرمتعارف باشد.
ثمرات فقهي - اقتصادي دفعي يا تدريجي بودن تحريم ربا در قرآن (1)
نگرشهاى اقتصادى امام باقر علیه السلام
استاد شهید مرتضى مطهرى رحمه الله در این باره مى فرماید: «اسلام دو پیوند با اقتصاد دارد: مستقیم و غیرمستقیم. پیوند مستقیم اسلام با اقتصاد؛ از آن جهت است که مستقیما یک سلسله مقررات اقتصادى درباره مالکیت، مبادلات، مالیاتها، ارث، هبات، صدقات، وقف و مجازاتهاى مالى و غیره دارد.
پیوند غیرمستقیم اسلام با اقتصاد، از طریق اخلاق است. اسلام مردم را توصیه مى کند به امانت، عفت، عدالت، احسان، ایثار، منع دزدى و خیانت و رشوه. همه اینها در زمینه ثروت است، و یا قسمتى از قلمرو این مفاهیم، ثروت است.»
سرمایه هاى جعلى و دور باطل فقر
1. رویکرد تفاوت در منابع خدادادى (داده ها) و مواهب طبیعى.
2. رویکرد تفاوت هاى نژادى.
3. رویکرد تفاوت هاى ارزشى و فرهنگى .
4. رویکرد سیاسى و حاکمیت قدرت ها.
5. رویکرد تاریخى.
6. رویکرد دور باطل.
سیره اقتصادی امام باقر(ع) (تولید، مصرف، امداد)
در امور معیشتی و اقتصادی، «منابع درآمد» و «مصارف آن» از مباحث اصلی می باشد؛ از این رو، زیبنده است این دو موضوع را در زندگی امام محمدباقرعلیه السلام مورد بررسی قرار دهیم.
الف) منابع مالی
منابع پولی و مادّی امام باقرعلیه السلام و دیگر ائمّه معصوم علیهم السلام عبارت بود از:
1. کار و کوشش (کشاورزی، دامداری، تجارت و کارگری)؛
2. موقوفات معصومان علیهم السلام؛
3. هدایای شیعیان و نذورات مردمی؛
4. خمس.(1)
