گنبد نما
«سابقا وقتی آدم به شهری زیارتی وارد می شد اول مناره و گنبد ها به نظرش می آمد و به همین جهت چارپادارها «گنبد نما» می گرفتند. اما در دوران تمدن جدید لوله های بلند کوره های هوفمان و دودکش کارخانه ها ، مناره و گنبد مسجدها را تحت الشعاع قرار داده است. باید اول هوفمان نما داد و بعد گنبد و مناره را زیارت کرد. »
این حرفها را مرحوم «باستانی پاریزی» در کتاب از« پاریز تا پاریس» خود نوشته است. وی سال 1347 مسافر عتبات عالیات بوده است. یعنی تقریبا 48 سال پیش.
اینکه در گذشته گنبد و مناره مرتفع ترین بناهای شهرها بوده نشان از جایگاه مسجد در بافت شهرسازی قدیمی داشته است. اضافه کنید به اینها احکام فقهی ساختمان سازی مسلمانان که جایز نمی داند بنای غیر مسلمانان؛ مسیحیان/ارامنه/یهود مرتفع تر از بنای مسلمانان باشد. اما چه شد که یکدفعه بنای خود مسلمانان از مسجد ارتفاع گرفت و اکنون دیگر برجها و مجتمع ها، بر مساجد سایه افکنده اند؟
اکنون هنگام ورود به شهرهای زیارتی دیگر مناره و گنبدی سر بر اسمان کشیده سایه بر شهرنمی اندازد. در عوض فرهنگ شهر نشینی بر سر مردم سایه افکنده است. و اصلا فرهنگ شهروندی بر مدار مسجد تعریف نمی شود. بلکه مدار ان المانها و پارامترهای به ارمغان امده از فرهنگ شهرنشینی/شهروندی در دنیای مدرن است. این فرهنگ تا چه اندازه بومی سازی شده است؟ و اصلا بومی سازی یعنی چه ؟ وقتی از زیر سایه مسجد به در امده ایم و در سایه مظاهر تمدن غربی زندگیس می کنیم دیگر بومی سازی چه صیغه ایست؟ از بومی بودن چه مانده است ؟
فرض کنیم مسجد و ارتفاع گنبد و مناره تنها کارکرد نمادین داشته و اصل در فرهنگ بومی ما بر مدار ارزشهای ایرانی اسلامی بوده است حالا و در این وضعیت در حال توسعه بودمان چه چیزی از ان ارزشهای ریشه ای و اخلاق شهروندی ایرانی اسلامی به جا مانده است ؟ فیه تامل.

ادامه مطلب

