تست سنجش میزان عقل
ما اغلب انسانهایی که رفتار های نرمال و طبیعی از خود نشان می دهند را عاقل می دانیم. در صورتی که این اشخاص، سالم هستند، اما اینکه آیا اینها عاقل هم هستند؟ جای بحث بیشتر دارد.

چه کسانی عاقل هستند؟
در روایات ما برای افراد عاقل نشانه هایی بیان شده است. یکی از این نشانه ها عبارت است از اینکه فرد از قدرت تشخیص مطلوبی برخوردار باشد.
اگر به اکثر ما گفته شود به کسی عاقل می گوییم که قدرت تشخیص بهتری دارد، اغلب گمان می کنیم منظور تشخیص بین خوبی و بدی یا همان خیر و شر است. بر این اساس دیده می شود که اکثرا خانواده ها تلاش می کنند فرزندانشان تفاوت خوبی و بدی را درک کنند. و همین که فرزندان فرق میان خیر و شر را درک کنند برای خانواده ها کافی است. البته تا حدی هم درست و رضایت بخش است . اما تعالیم علوی یک زاویه دید قوی تری برای تست میزان عقل افراد به دست می دهد.

در تعالیم علوی به کسی که توانایی شناسایی گزینه خوب از میان دو گزینه خوب و بد را دارد عاقل نمی گویند. بلکه به کسی عاقل می گویند که آنقدر توانایی داشته باشد که بتواند گزینه خوب را از میان دو گزینه بد تشخیص دهد. و این خیلی نکته ظریفی است.
پس ما دو مدل داریم؛
مدل اول : خوب _ بد
مدل دوم: بد _ بد
به مدل اول دقت کنید. ما اغلب به کسی که از میان خوبی و بدی بتواند گزینه خوبی را تشخیص دهد عاقل می گوییم.
اکنون به مدل دوم دقت کنید. بر اساس روایات، عاقل کسی است که بتواند خوبی را میان دو گزینه بد انتخاب کند.
حال روایت را با توجه به این توضیحات بخوانید؛
امام علی(ع) فرمودند؛
لَيسَ العاقِلُ مَن يَعرِفُ الخَيرَ مِنَ الشَّرِّ وَلكِنَّ العاقِلُ مَن يَعرِفُ خَيرَ الشَّرَّينِ؛
عاقل آن نيست كه خير را از شر تشخيص دهد، بلكه عاقل كسى است كه ميان دو شر، آن را كه ضررش كمتر است بشناسد.(بحار الانوار(ط-بیروت)ج75،ص6)
شاید برای ما خیلی اتفاق افتاده باشد که در برابر دو گزینه که هر کدام به یک نسبت بد هستند قرار گرفته ایم. هر چند ما هیچوقت دوست نداریم در موقعیت انتخاب میان دو گزینه بد قرار بگیریم. و البته شاید گمان کنیم در این موقعیت باید صورت مساله را پاک کنیم. اما بر اساس این روایت هر گاه در یک چنین موقعیتی قرار گرفتیم باید قدرت شناخت خَيرَ الشَّرَّينِ یا ضرر کمتر را داشته باشیم.
ذکر مثال و نمونه برای این روایت بر عهده خواننده محترم.

با یک جستجو در اینترنت به پژوهشی دست یافتم که به شکل محققانه و علمی با کار بر روی منابع دینی یک مقیاس کلان برای سنجش مقیاس عقل به دست داده است. کافی است فقط به پرسش نامه تنظیم شده توسط محقق محترم دقت کنید؛
پرسشنامه سنجش عقل، براي اولين بار توسط محقق جهت بررسي خصوصيات و ويژگيهاي عقل و عاقل، بر مبناي منابع اسلامي (آيات و روايات) طراحي و ساخته شده است. فرايند ساخت اين مقياس به شرح ذيل است:
1. شناسايي منابع اسلامي مربوط به عقل و عاقل، به ويژه قرآن و احاديث، دستهبندي، اولويتبندي و ثبت آنها؛
2. مطالعه و استخراج شاخصها و ويژگيهاي عقل و عاقل و مقولهبندي آنها؛
اين مرحله خود داراي زيرمرحلههايي به شرح ذيل است:
الف. استخراج تعداد 140شاخص و ويژگي عام مربوط به عقل، از آيات و روايات و دستهبندي آنها؛
ب. استخراج تعداد 130 شاخص و ويژگي عام و كلي مربوط به عاقل و دستهبندي آنها؛
ج. استخراج و استنباط 376 شاخص و ويژگي خاص براي عقل و عاقل، از 270 ويژگي عام و كلي مربوط به عقل و عاقل؛
د. دستهبندي اين 376 ويژگي برپاية 7 مؤلفه و محور اساسي به نامهاي محور ارتباط شخص با خدا يا محور ايمان و اعتقاد شامل 37 ويژگي، محور ارتباط شخص با خودش يا محور اخلاق و صفات شخصي با 151 ويژگي، محور ارتباط شخص با ديگران يا محور اخلاق و صفات اجتماعي شامل 95 ويژگي، محور ارتباط شخص با دانش و حكمت با 19 ويژگي، محور ارتباط شخص با دين و مذهب شامل 20 ويژگي، محور ارتباط شخص با حق و باطل با 14 ويژگي و در نهايت، محور ارتباط شخص با دنيا و آخرت شامل 40 ويژگي.
3. تركيب، ادغام و حذف مشتركات شاخصها و ويژگيهاي عقل و عاقل، به كمك روش استنباط محقق و رساندن اين ويژگيها به 180 ويژگي، كه در نهايت منجر به تهيه يك پرسشنامة 180سؤاليِ 5 گزينهاي، بر اساس مقياس ليكرت (كاملاً موافق، تا حدودي موافق، نه موافق نه مخالف، تاحدودي مخالف و كاملاً مخالف) گرديد؛
4. پرسشنامة تهيهشده براي بررسي اوليه و انطباق برداشتهاي محقق در مورد ويژگيهاي عقل و عاقل با آيات و روايات، براي ده نفر از محققان و متخصصان علوم ديني و اسلامي، كه در حد اجتهاد بودند ارسال گرديد و مورد تأييد آنان قرار گرفت؛
5. پس از بررسي و اعمال نظر صاحب نظران، پرسشنامة نهايي جهت اجراي آزمايشي و بررسي مشخصات روانسنجي آن(اعتبار و روايي آن)، آماده گرديد. بدين ترتيب، پرسشنامة سنجش عقل كه شامل180 سؤال از نوع 5 گزينهاي ميباشد، تهيه گرديد. حداقل نمره در اين مقياس، 180 و حداكثر آن 900 ميباشد؛ هرچه نمرة شخص بيشتر باشد، نشاندهندة بهرهمندي بيشتر وي از ويژگيهاي عقل( ميزان عقل) است.
واقعا پژوهش جالبی است . در آدرس زیر می توانید اصل پژوهش را مطالعه فرمایید؛
http://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/60
ادامه مطلب















