تأثیر اصلاح الگوی مصرف آب در افزایش ثروت ملی

این واقعیت که ایران در منطقه خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و منابع آبی نقشی حیاتی برای کشور دارند بر هیچ کس پوشیده نیست.‌ اعلام سال جدید به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف یکبار دیگر این موضوع را گوشزد می‌کند که آب و مصرف آن مساله‌ای انسانی و حیاتی برای کشور است. ساختار مهندسی و کشاورزی کشور به گونه‌ای است که متوسط مصرف سرانه آب بیش از 2 برابر استانداردهای جهانی است. نکته قابل توجه در بخش آب در ایران که باید مدنظر همه قرار گیرد ثابت بودن طرف عرضه است اما با توجه به افزایش جمعیت طی سال‌های آینده تقاضا نیز افزایش چشمگیر خواهد یافت. برای تعادل‌بخشی بین عرضه و تقاضای آب ناچار به مصرف بهینه این مایع حیات‌بخش هستیم.‌ مهندس سیداسدالله اسداللهی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت مدیریت منابع آب ایران اعتقاد دارد، اصلاح الگوی مصرف آب باید در جهت تولید ثروت ملی تفسیر شود. در این میان بی‌مناسبت ندیدیم با توجه به آمار و ارقام موجود در خصوص مصرف فعلی آب در بخش‌های مختلف از یک سو و محدود بودن منابع و امکانات از سوی دیگر در نشستی با مهندس‌سید‌اسدالله اسداللهی به کنکاش پیرامون راهکارهای اصلاح الگوی مصرف این ماده حیاتی - به لحاظ نقشی که در توسعه آینده کشور دارد- بپردازیم که در پی آمده است.‌.

*‌ مصرف آب در ایران در چه وضعی قرار دارد؟‌

** در مصرف آب در ایران باید به سرانه مصرف هر بخش توجه شود و پس از استخراج مصرف واقعی برنامه‌هایی در جهت بهینه کردن مصرف انجام داد. نکته اولویت‌دار در بخش مصرف بهینه آب اتخاذ تصمیمات و راهکارهای زنجیره‌ای و به هم پیوسته است.‌ آمارها حکایت از آن دارد که متوسط مصرف آب در بخش شرب 350 لیتر در روز است که با توجه به شرایط کشور و براساس الگو باید به 150 لیتر در روز برسد. از سویی در برخی از کشورهای همسایه ایران که از سطح بهداشت و رفاه مناسب و خوبی نیز برخوردارند، متوسط مصرف به 90 لیتر در روز رسیده است.‌ از طرف دیگر متوسط مصرف در بخش کشاورزی به ازای هر هکتار 15 هزار مترمکعب است که این رقم باید به 6500 مترمکعب برسد.

‌

*‌ این الزام بر کاهش مصرف از کجا ناشی می‌شود؟

**‌ براساس سند ملی آب که در سال 1375 در دولت وقت تصویب شده الگوی مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی و دشت‌ها تعیین شد و در برنامه‌های دوم، سوم و چهارم توسعه بر اجرای این سند تاکید شده است اما متاسفانه درصد بسیار کمی از این سند محقق شده است. این امر نشان می‌دهد که انشا و تدوین قوانین بدون داشتن برنامه‌های عملیاتی مفید فایده نیست. در حال حاضر بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب 92 درصد منابع آبی را به خود اختصاص داده است. برهمین اساس اصلاح الگوی مصرف در این بخش تاثیرات بسیار شگرفی دارد.

* پس چرا این قوانین و اسناد بالادستی اجرایی نشده است؟

** به علت اینکه برنامه‌های مدونی وجود نداشته است.

و تنها در برنامه دوم، سوم و چهارم توصیه‌هایی شده است و تکالیف موجود در اسناد بالادستی بدون اجرا رها شده است. اصلاح الگوی مصرف باید در جهت تولید ثروت تفسیر شود. معتقدم نگاه به اصلاح الگوی مصرف باید همانند نگرش به مخازن و منابع زیرزمینی باشد.‌ در صورت برنامه‌ریزی درست در بخش اصلاح الگوی مصرف، تحول اساسی در بخش‌های اقتصادی، کشاورزی، تکنولوژیکی و ... ایجاد می‌شود. از سویی، در بخش کشاورزی به دلیل بهای ناچیز و حتی رایگان آب مشاهده می‌شود که هدررفت آب بسیار بالاست.‌ متاسفانه مجلس شورای اسلامی چند سال قبل حق النظاره ناچیز آب را صفر در نظر گرفت؛ برهمین اساس کشاورزی که وظیفه توزیع آب در مزرعه‌اش را دارد، هیچ نگرانی نسبت به مصرف بی‌رویه آب در زمین‌های کشاورزندارد

چرا به آب به عنوان یک کالای استراتژیک در هیچ سطحی از جامعه نگریسته نمی‌شود؟

     نگاه به آب باید به صورت یک زنجیره به هم پیوسته در کنار سایر عوامل باشد.‌ صلاح قوانین و بهای آب و در کنار آن تغییر نگرش به آب می‌تواند آب را به عنوان یک کالای مهم در نظر ما بیاورد.کشاورز باید به این باور برسد که منافع حاصل از صرفه‌جویی به خود او بر می‌گردد.‌ از سوی دیگر در تمام کشورهای توسعه یافته آب به صورت حجمی در اختیار مشترکان قرار می‌گیرد.‌ برهمین اساس ما در نظر داریم در بخش کشاورزی اقدام به نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌ها کنیم که براساس برنامه‌ای که برای هر کنتور تعریف شده حجم آب عرضه شده به کشاورز معلوم است.‌ در صورتی که مصرف فراتر از حد تعریف شده باشد برق کنتور قطع می‌شود.‌

*‌ الگوی مصرف در بخش آب به چه معناست؟‌

**‌ الگوی مصرف اینگونه تعریف شده که به عنوان مثال هر انسان شهری برای رفع نیازهای خود در شرب، بهداشت، فضای سبز به چه میزان آب نیاز دارد و شرایط محیط زندگی فرد نیز لحاظ شده است.‌ براساس این الگو مصرف آب در بخش شرب باید از 350 لیتر به 150 لیتر برسد.‌در هیچ کجا کسی با آب شرب ماشین و حیاط خانه‌اش را نمی‌شوید چرا که اصلا صرفه اقتصادی ندارد که اقدام به این کار کند.‌ این الگوها تدوین شده است. به عنوان مثال مشخص کرده‌ایم در جاهایی که آب کم داریم، شالی کاشته نشود. این موارد را دولت الزام کرده است حال اجرا شدن آن یک بحث دیگر است.‌ ما از سرشاخه‌های دز و خوزستان آب را با مشکلات فراوان به اصفهان و یزد منتقل می‌کنیم، حال در نظر بگیرید با همین آبی که منتقل شده عده‌ای اقدام به کشت شالی کنند که می‌کنند و در صورت اعتراض ما اعلام کنند که اقدامشان در جهت خودکفایی است.‌ اما محاسبه نمی‌شود که به چه قیمتی قرار است به خودکفایی برسیم. در سند ملی آب نیز به همین موارد اشاره شده است.‌

*‌ مگر سند ملی آب جزو اسناد بالادستی نیست؟‌

**‌ بالاترین سند در بخش کشاورزی است.‌

*‌ پس چرا قوانین پایین دستی بدون توجه به آن تدوین می‌شود؟

**‌ ما نیز همین انتقاد را داریم که چرا با وجود این میزان دستگاه نظارتی هیچ نگرانی در مورد اجرا نشدن این سند بسیار مهم وجود ندارد. سئوال این‌جاست که چه نهادی مدعی‌العموم اجرا نشدن این قوانین و احکام است.‌ *‌ حال با توجه به اعلام سال جاری به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف نمی‌توانید راهکارهایی را در نظر بگیرید؟ **در حال حاضر اقدام اولویت‌دار در بخش آب با عنایت به سخنان مقام معظم رهبری، تدوین برنامه‌های عملیاتی از سوی تمام نهادهای تاثیرگذار است.‌ باید به این موضوع توجه شود که باید با همین امکانات موجود و ظرفیت فعلی اقدام به اصلاح رویه جاری کرد.‌ در صورتی که افرادی از این فرصت طلایی در قالب تدوین برنامه استفاده نکنند یا پیام را درک نکرده‌اند و یا می‌خواهند رفع تکلیف کنند. در بخش کشاورزی با یک اقدام نظارتی و کار کم می‌توان از شبکه موجود فعلی که سرمایه‌گذاری کلانی بر روی آن شده، بهترین استفاده را کرد.‌ از سوی دیگر سیستم‌های آبیاری تحت فشار باید به سرعت توسعه یابد. متاسفانه در حال حاضر مشاهده می‌شود که عده‌ای وارد فاز دوم اصلاح الگوی مصرف شده‌اند و اعلام می‌کنند که برای اصلاح الگوی مصرف باید مبلغ کلانی اعتبار تخصیص یابد، در صورتی که در گام اول باید به فکر بالا بردن کارایی از امکانات موجود بود. در حال حاضر همه باید به این فکر باشند که چه باید کرد؟ هم‌اکنون مشاهده می‌شود که از عمق 400 متری زمین آب برداشت می‌شود. هزینه برق این چاه تقریبا جهانی است و برای آب نیز هیچ پولی دریافت نمی‌شود، اما کشاورز محصولی می‌کارد که هیچ توجیه و منطق اقتصادی ندارد. به عنوان مثال در یزد اقدام به کشت خیار می‌کند، در حالی که ما می‌توانیم این محصول را در دیگر نقاط کشور با صرف کمترین هزینه و مصرف آب کمتر پرورش داد و در اختیار مردم یزد قرار داد

     

*‌ این الزامات در کجا باید تدوین شود؟‌

**‌ دولت باید اقدام به برگزاری جلسه کند تا تمام دستگاه‌ها اعم از وزارتخانه‌ها، واحدهای سیاسی و نظام بانکی به یک اجماع نظر درباره اصلاح الگوی مصرف برسند. تمام این‌ها باید به صورت زنجیره‌ای نگریسته شود.‌ اعلام می‌شود که بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب است حال اقدام عملی در این زمینه چیست؟‌ در بخش آب زیرزمینی، امسال مصمم هستیم که کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌های کشاورزی نصب شوند. این کنتورهای هوشمند آب را مطابق الگوی مصرف تحویل کشاورز می‌دهد

 

تا کنون راه‏هایی را گفتیم که از اتلاف وقت خود جلوگیری کنید؛ اما تنها این ما نیستیم که وقتمان ارزش دارد، وقت دیگران نیز محترم است و اتلاف آن، حق الناس است و شما از نظر شرعی مسؤول می‏باشید. با رعایت قوانین زیر، در مورد تلفن‏های وارده، به صرفه جویی وقت دیگران نیز کمک کنید.

1. نگذارید تلفن شما بیش از سه بار (12 ثانیه) زنگ بزند، فوری جواب تلفن را بدهید.

2. در اداره، دفتر کار و منزل، هر کسی باید خود را در پاسخگویی به تلفنی که در حال زنگ زدن است، مسؤول بداند.

3. باید راه‏های ویژه‏ای وجود داشته باشد که پیغام‏های گرفته شده، «فوری» به شخص مربوطه رسانده شود.

4. هرگز در حال خوردن یا نوشیدن یا حتی در وسط صحبت با کسی، به تلفن جواب ندهید.

این کار شما هم بی‏احترامی به طرف مقابل شماست و هم تمرکز شما را بر هم می‏زند و ناگزیر برای فهمیدن مطلب باید دوباره بپرسید. این کارِ شما، وقت او را تلف خواهد کرد.

5. هرگز دست خود را روی گوشی تلفن نگذارید تا در ضمن گوش دادن به تلفن، با فرد دیگری صحبت کنید.

6. اگر قول می‏دهید که مجدداً با او تماس بگیرید، حتماً این کار را بکنید.

7. اگر جواب سؤال یا مشکلی را نمی‏دانید، بلافاصله آن را بپذیرید.

8. از روش گوش دادن تفکری استفاده کنید و نکات کلیدی مکالمه را در نظر داشته باشید.

9. همیشه از کسی که زحمت کشیده و با شما تماس گرفته است، تشکر کنید.

10. اجازه بدهید که اول شخص تماس گیرنده گوشی را بگذارد و سپس شما این کار را بکنید.

اینک به جدول پی‏گیری زمان خود برگردید، ببینید که چند بار تلفن در کار شما وقفه ایجاد کرده است که از کار مهمی که مشغول انجام آن بوده‏اید، در اولویت کمتری بوده است. با توجه به راه‏های گفته شده، چگونه می‏توانستید جلوی این «رهزن زمان» را بگیرید تا دیگر نتواند وقتِ با ارزش شما را بیش از این غصب کند.

 

4. انتظار

زمینه دیگری که مردم قادرند وقت شما را تلف کنند، منتظر نگه داشتن شما است که به عوامل مختلفی بستگی دارد و لزوماً تمام آن‏ها تحت کنترل شما نیست. در «بازی قدرت»، گرفتن وقت شما به عنوان یک «سلاح» به کار برده می‏شود. هر چه مقام فرد بالاتر باشد، بیشتر قادر است وقت دیگران را تلف کند!

شش راهی که از اتلاف وقت هنگام انتظار جلوگیری می‏کند

1. همواره از قبل، قرار ملاقاتتان را تثبیت کنید.

2. با سازماندهی، سعی کنید زمان رسیدن به محل ملاقات را به حداقل برسانید.

3. هرگز زودتر از پنج دقیقه، قبل از ملاقات، به محل قرار نروید.

4. نسبت به خطاهایی که ممکن است رخ دهد، انعطاف‏پذیر باشید.

5. اطمینان حاصل کنید که ورود شما به اطلاع طرف مقابل رسیده باشد.

6. خود را با مطالعه کتاب یا یادداشت‏های همراه، مشغول نگه دارید.

 

5. جلسات اداری

تخمین زده شده است که در کشور انگلستان، بیش از چهار میلیون ساعت (حدوداً 450 سال)، وقت صرف حضور در جلسات روزانه می‏شود. گر چه برخی جلسات ضروری و غیر قابل اجتناب است، اما بسیاری دیگر، به مثابه سوراخ‏های تاریکی است که در آن‏ها، زمان بدون هیچ گونه رد پایی غیب می‏شود. آن چه اساساً در مورد «تمام» این جلسات صدق می‏کند، این است که باید آن‏ها را «کوتاه مدت‏تر» و «پربارتر» برگزار کرد.

چگونه با سازماندهی جلسات، در وقت صرفه جویی کنید

1. برای هر جلسه «اهداف مشخصی» تنظیم کنید.

2. برای هر کس، از قبل یک «دستور جلسه» تهیه کنید.

3. تعداد افراد جلسه را به حداقل برسانید.

4. از سر ساعت شروع کردن جلسات بپرهیزید.

بررسی‏ها نشان می‏دهد: مردم، هنگامی سر وقت در جلسات حاضر می‏شوند که جلسه بین ساعت شروع شود، نه دقیقاً سرِ ساعت.

5. در صورتی که دستور جلسه کوتاه بود، جلسه را ایستاده برگزار کنید.

این روش دو فایده دارد:

ü حال افراد ایستاده قبراق‏تر و ذهن آنان فعال‏تر است.

ü هیچ کس دلش نمی‏خواهد جلسه بی دلیل به درازا بکشد.

6. از روش «توپ سخنگو» استفاده کنید.

این روش، ابتدا توسط «تگزاس اینسترو منت» ابداع شده، و بدین صورت است که با رد و بدل کردن یک توپ کوچک پلاستیکی بین اعضا، فقط گیرنده توپ حق صحبت کردن دارد. این کار با جلوگیری از قطع صحبت افراد، در وقت نیز صرفه‏جویی می‏کند.

7. برای کنترل نتایج، رأی‏گیری کنید.

این کار از تکرار بیهوده نظرات و طرح مباحث بی نتیجه جلوگیری می‏کند.

8. روش ژاپنی‏ها را به نام «نیوما واشی» امتحان کنید.

در ژاپن مرسوم است، پیش از برگزاری جلسات اصلی، گروه‏های کوچکی از متخصصان دور هم جمع می‏شوند و پس از بحث و تبادل نظر، یک یا دو نفر از آن‏ها در جلسات اصلی شرکت می‏کنند. این گونه جلسات اصلی پربارتر و مباحث پخته‏تر و جمع بندی شده مطرح می‏شود و از اتلاف وقت جلوگیری می‏شود.

 

9. علاقه افراد را با برنامه‏ریزی دقیق افزایش دهید.

وادار سازی افراد برای شرکت در جلسات با آمادگی قبلی، انتخاب تصادفی افراد در جلسه برای سخنرانی درباره مشکل کاری خود یا طرح نظر تازه، احساس ارزشمندی افراد و نظراتشان در جلسه، از نکاتی است که در دیدگاه شرکت کنندگان جلسه تأثیر مثبت دارد.

10. توجه همه را جلب کنید؛ با نوشتن هزینه تشکیل این جلسه روی تخته سفید جلسه!

11. از گفتگوی دو نفره بپرهیزید.

12. جلسه را با هدف «اقدام کردن» به پایان برسانید.

13. سر وقت آن را پایان دهید.

3. اگر داخل کیسه‏ی نان یک پر ساقه کرفس بگذارید نان مدت بیشتری تازه می‏ماند.

4. می‏توانید نان‏ها را داخل پلاستیک فریزر قرار داده و داخل فریزر نگهداری کنید.

5. در هنگام استفاده، نان‏ها را از فریزر خارج کرده داخل سینی یا ماکروفر با حرارت آرام گرم کنید.

6. نان خوب مستلزم داشتن آرد با کیفیت، نانوای خوب و نگهداری صحیح است.

7. خرید نان مازاد بر نیاز روزانه، یکی از علل افزایش ضایعات نان است. از خرید نان اضافی خودداری کنید.

8. قرار دادن نان در یخچال، بیات شدن آن را تسریع می‏نماید.

9. در ایجاد ضایعات نان، مردم 20 درصد، نانوایان 30 درصد و آرد مصرفی 50 درصد تأثیر گذارند.

10. آرد حاصل از گندم تازه و نارس، باعث تولید نان های سفت و بدهضم خواهد شد.

11. نان خوب نانی است که آرد آن خوب، خمیر آن تخمیر شده، نانوایش ماهر و مصرف کننده‏ی آن واقف به اصول نگهداری صحیح باشد.

نگهداری آرد

آرد را باید در جای خشک و تاریک نگهداری کنید تا از خراب شدن آن جلوگیری شود.

نگهداری برنج

1. برنج باید در جای خشک انبار شود. حرارت عادی تابستان به برنج صدمه‏ای نمی‏زند، ولی رطوبت آن را خراب می کند. بنابراین محل انبار کردن برنج باید دور از هرگونه آب و رطوبت باشد.

2. انواع آفت‏ها و حشرات ممکن است داخل برنج شوند، از آن تغذیه کنند و لای دانه های آن تخم بگذارند. برای جلوگیری از حمله‏ی آنها، می‏توان مقداری نمک کوبیده روی برنج ریخت وآن را زیر و رو کرد تا لایه‏ای از نمک روی دانه‏های برنج را بپوشاند.

3. روی ظرف برنج را باید پارچه کشید، تا هم بخار آب از آن خارج شود و هم آفت تازه‏ای داخل آن نشود.

4. اگر جای مناسبی (خشک، خنک و روشن) برای نگهداری برنج در خانه ندارید از خرید برنج سالیانه خود صرف نظر کنید و فصلی خرید نمایید.

5. فراموش نکنید که پارکینگ و انباری، جای مناسبی برای نگهداری برنج نیست.

نگهداری میوه و سبزیجات

1. کاهو را داخل روزنامه بپیچید و در داخل کیسه فریزر گذاشته و داخل پخچال قرار دهید. کاهو هفته‏ها به همین صورت تازه می‏ماند.

2. تمام میوه‏ها ـ انگور، سیب، گلابی و ... ـ  داخل روزنامه برای مدت طولانی تازه می‏مانند.

3. خیار را بشویید، سپس کاملاً خشک کنید، داخل ظرف دربسته قرار داده و درون یخچال بگذارید .برای مدت طولانی تازه می‏ماند.

4. سبزی خوردن را هم می‏توان مانند خیار نگهداری کرد و همچنین داخل پارچه درون یخچال هم تازه می‏ماند. از آنجا که برگ های سبزی آب زیادی دارد کیسه‏ی پارچه‏ای باعث می شود سبزی سیاه و پلاسیده نشود.

5. انگور را برای نگهداری بیشتر، نشسته درون کیسه نگهدارید. شستن انگور قبل از گذاشتن در یخچال موجب ترک خوردن دانه‏های آن می‏شود.

6. انگورهای مانده را می‏توان سرکه کرد. برای این کار آنها را چند هفته در ظرفی در دار بریزید به صورتی که اصلا هوا نخورد و بعد صاف کنید.

7. موز را در صورتی که نرسیده باشد در روزنامه بپیچید وابتدا دو سه روز خارج از یخچال نگهدارید. این کار باعث شیرین شدن موز میشود. بعد از زرد شدن پوست موز، آن را در یجچال بگذارید.

8. موزهایی که پوستشان سیاه شده است، ولی هنوز سالم هستند، برای درست کردن پوره موز، شیر موز و کیک مناسب هستند.

9. معجزه کمپوت (!) : در صورتی که با وجود همه ی مراقبت ها باز هم میوه ها مانده و بد شکل شدند، و کسی حاضر به خوردن آن نشد، (قبل از پوسیدگی) می توانید با پختن آنها هم باعث تنوع در تغذیه ی افراد خانواده شوید هم از اسراف اجتناب نمایید. با افزودن کمی شکر و آب به سیب، گلابی، آلو یا هلو و پختن آنها می توانید کمپوت درست کنید.

فراموش نکنید که: بهترین راه برای تازه ماندن میوه‏ها و جلو گیری از خراب شدنشان، خرید به اندازه‏ی نیاز است.

10. بیشتر خانمها سبزیجات را به صورت خشک استفاده می‏کنند. باید در نظر داشته باشید که سبزی‏ها را حتماً در سایه خشک کنید تا تغییر رنگ ندهند. در ضمن سبزی‏های خشک را نباید بیشتر از 6 ماه نگهداری کرد. زیرا کهنه می‏شوند و خاصیت خود را از دست می‏دهند.

نگهداری پنیر

1. پنیرهای نرم‌تر ماندگاری و طول عمرشان کمتر از پنیرهای سفت است. ما می‌توانیم پنیرهای سفت مثل پنیر سفید و پنیرهای سوئیسی را پس از باز کردن درب آنها، به مدت 3 تا 4 هفته در یخچال نگهداری کنیم.

2. پنیرهای نرم، مثل پنیرهای پرچرب را تنها به مدت یک هفته می‌توانیم در یخچال نگهداری کنیم

3. شما می‌توانید دوام و ماندگاری پنیر را قبل از اینکه آن را در یخچال نگهداری کنید، افزایش دهید، یعنی حفاظ پلاستیکی روی پنیر را که محکم بر روی آن کشیده شده است بردارید و پنیر را در کاغذهای موم دار قرار دهید و آن را کاملاً‌ با کاغذ بپوشانید..

4. برای جلوگیری از خشک شدن پنیر دستمالی را که با سرکه مرطوب کرده اید دور پنیر بپیچید.

5. برای اینکه پنیر شما سفت وخشک نشود روی طرف بریده شده آن مقداری کره یا روغن بمالید.

6. اگر پنیر شما سفت شد آن را درون دوغ خیس کنید.

7. برای جلوگیری از کپک زدن پنیر آن را در ظرفی که درش محکم بسته می شود قرارداده وچند حبه قند درون آن بیندازید.

8. اگر پنیر شما نرم است و میخواهید سفت شود مقداری آب نمک را بجوشانید وبگذارید سرد شود سپس پنیر را در آن بگذارید هرچه مقدار نمک بیشتر باشد پنیر سفتتر می شود.

9.  اگر پنیر شما سفت است و می خواهید نرم شود آن را درون آب بدون نمک بگذارید.

10. اگر پنیر را  درون فویل آلومینیومی بپیچید از خشک شدن آن جلوگیری می کند.

11. موقع خرید پنیر لیقوان از نمکابش هم بگیرید و بعد پنیر ها را به کمک نخ تمیزی برش داده و در آب پنیر قرار بدهید. اگر هم خواستید می توانید خودتان داخل دوغ رقیق نمک کافی ریخته و پنیر را داخلش قرار دهید.

12. موقع نگهداری پنیر های پاستوریزه حتماً دقت کنید کاغذ سفید رنگی که روی پنیر قرار گرفته بعد از اینکه پنیر را برش زدید حتماً سطح باقیمانده پنیر را پوشانده و لبه آن حتماً حتماً داخل آب پنیر قرار بگیرد . این عمل باعث می شود آب پنیر به کمک این کاغذ به سطح پنیر رسیده و مانع از کپک زدگی و یا خشک شدنش شود.

نگهداری حبوبات

1. لا به لای حبوبات چند برگ درخت گردو قرار دهید.

2. با حبوبات نمک فراوان مخلوط کنید.

3. حبوبات را داخل فریزر نگهداری کنید.

4. می‏توانید حبوبات را فقط یک جوش داده ( آب را جوش کرده حبوبات را داخل آبجوش ریخته تا یک جوش بزند) سپس داخل آبکش ریخته و آنرا خشک کنید؛ به هیچ عنوان دچار آسیب‏دیدگی نمی‏شود (این، روش قدیمی‏ها است).

نگهداری تخم‏مرغ

1. تخم‏مرغ‌‏ها را می‌توانید حداقل به مدت 3 تا 5 هفته در یخچال نگهداری کنید.

2. تخم‏مرغ‏ها را حتی اگر یک جای مخصوص و مجزا برای آن دارید، در قسمت جلوی یخچال قرار ندهید. اگر آنها را در جلوی یخچال قرار دهید، خیلی سریع تر فاسد می‌شوند. تخم مرغ ـ و نیز شیر و مواد غذایی خام مثل ماهی، گوشت و مرغ ـ را در قسمت عقب یخچال قرار دهید. برای اینکه قسمت عقب یخچال سردتر است و باکتری در جایی که درجه حرارت پایین و فضا خنک‏تر است کمتر رشد می‏کند. عقب یخچال معمولاً خنک‌ترین و سردترین قسمت یخچال شماست. (بنابراین بهتر است موادی مثل کره را در جلوی یخچال که گرم‌تر است نگهداری کنید. کره، بطری آب و سایر نوشیدنی‌هایی که درب آن باز است کمتر مستعد فاسد شدن هستند و با دمای یخچال مشکلی ندارند).

3. بیشتر مردم تخم‏مرغ‏ها را در جای مخصوص تخم مرغ در یخچال نگهداری می کنند ولی صحیح این است که تخم‏مرغ را داخل جعبه‏ای در پایین یا کف یخچال قرار دهید . زیرا تخم مرغ در جا تخم مرغی 10 روز تازه خواهد ماند ولی در پایین یخچال حداقل 3 هفته تازه می‏ماند .

استفاده بهینه از ضایعات آب

1. اگر تخم‏مرغ آب‏پز کردید آب آن را دور نریزید؛ چون به دلیل دارا بودن املاح معدنی بهترین آب برای گلدان‏های شماست.

2. اگر خواستید آب آکواریوم ماهی را عوض کنید؛ آب آن را دور نریزید؛ زیرا بهترین کود برای گلها می‏باشد.

3. آبی که در آن سبزی شسته‏اید هم آب مناسبی برای گلدانهای شماست.

نگهداری عسل

PH عسل برابر 4 و بشدت اسیدی است ؛‌ بنابراین باید از نگهداری آن در ظروف فلزی خودداری کرد. چون بعد از مدتی فلز را خورده و خودش هم خراب می‌شود و ذرات فلز که به همراه عسل وارد بدن می‌شود، برای انسان مضر است. برای نگه داری عسل در حجم زیاد ظروف استیل و  گالوانیزه و برای مصارف خانگی ظروف شیشه ای، لعابی و سفالی توصیه می‌شوند. ظرف عسل را نباید در باز، در اتاق یا یخچال نگه داشت، ‌زیرا عسل، ‌آب موجود در هوا را به شدت به خود جذب کرده و پس از مدتی، رقیق و آبکی می‌شود. عسل، بوهای خارجی را خیلی زود به خود جذب می‌کند. بنابراین نباید آن را نزدیک موادی چون پارافین، قیر، بنزین و ماهی‌های دودی و … نگه داشت.

نگهداری قارچ

1. نگهداری کوتاه‏مدت:چنانچه قصد نگهداری قارچ های خریداری شده را دارید ، بدون آنکه پلاسیده و کوچک شوند ، از قرار دادن آنها درون کیسه های پلاستیکی بدون منفذ خودداری نمایید . قارچها را داخل پاکت کاغذی گذاشته و درون یخچال قرار دهید . خوب است بدانید وجود پاکت کاغذی باعث می شود که هوا و اکسیژن وارد قارچ ها شده و در هوای مرطوب یخچال تازه و شاداب بمانند .

2. نگهداری دراز مدت: یک روش دیگر برای نگهداری دراز مدت قارچ ، فریز کردن آن است . برای منجمد کردن قارچ ابتدا آن را شسته و خشک کنید . سپس در اندازه های قابل مصرف در یک وعده غذایی تقسیم کرده و در کیسه فریزر بریزید و در کیسه را محکم بسته و در فریزر قرار دهید تا منجمد شود . قارچ منجمد شده را می توان تا حدود 6 ماه در فریزر نگهداری و مصرف کرد.

نگهداری سیب‏زمینی

1. چند عدد سیب درختی لابه لای سیب زمینی ها بریزید، سیب زمینی ها تازه می ماند.

2. می‏توانید روی سیب زمینی ها را با پارچه‏ی مشکی بپوشانید تا مانع رسیدن نور به آنها شود. با این روش نیز سیب زمینی ها تازه می ماند.

نگهداری غوره

اگر غوره تازه دوست دارید می توانید غوره را از خوشه جدا کنید داخل ظرف ریخته و روی آن آبغوره بریزید البته باید توجه داشته باشید که،حتماً داخل یخچال نگهداری کنید. به این روش غوره غوره می گویند.

نگهداری رطب

اگر از کسانی هستید که رطب را بیشتر از خرما دوست دارید، برای نگهداری و ذخیره‏ی آن، آن را داخل ظرف دربسته ریخته و داخل فریزر بگذارید، هم تازه می ماند و هم اینکه یخ نمی‏بندد و همیشه می‏توانید رطب تازه داشته باشید.

نگهداری زرشک

برای نگهداری زرشک آن را داخل فریزر قرار دهید هم تازه می ماند و هم یخ نمی بندد.

نگهداری هویج

برای نگهداری هویج و چغندر آنها را داخل صندوق ریخته و روی آن شن نرم بریزید بطوریکه به هم نچسبند و از هم فاصله داشته باشند.

نگهداری روغن

برای نگهداری روغن از ظروف شیشه ای استفاده نکنید. ظروف سفالی یا لعابی برای اینکار مناسبتر است. اگر خواستید از ظروف شیشه ای استفاده کنید از شیشه ای استفاده کنید، که رنگ آن تیره و کدر باشد.

نگهداری چای عطری

اگر در خانه از چای عطری استفاده می‏کنید برای اینکه بعد از مدتی چای، عطر خود را از دست ندهد چای را داخل ظرف در بسته نگهداری کنید و اگر از خود پاکت چای استفاده می کنید، پاکت چای را داخل کیسه ی پلاستیکی قرار دهید و در کیسه را محکم گره بزنید، تا عطر آن تا آخر باقی بماند.

نگهداری کیک

1. اگر قسمتی از کیک معمولی را خورده اید و بقیه ی آنرا می خواهید نگهداری کنید یک تکه نان را آب بزنید و روی کیک قرار دهید.و آنرا در جعبه بگذارید و در یخچال قرار دهید. رطوبت نان سبب می شود کیک تازه بماند.

2. در صورتی که کیک شما میوه ای است چند قاچ سیب کنار آن بگذارید و داخل یخچال قرار دهید.

روش نگهداری کیک خامه‏ای

1. کیک خامه ای را داخل جعبه ی کیک قرار دهید سپس جعبه را داخل کیسه پلاستیک گذاشته در آن را محکم ببندید و در یخچال قرار دهید. 

 2. کیک خامه ای درون فریزر هم تازه می‏ماند.

روش نگهداری بیسکویت

اگر می‏خواهید بیسکویت شما ترد و شکننده باشد و صدای مخصوص خود را داشته باشد. چند حبه قند داخل جعبه بیسکویت بیندازید. در ضمن هرگز بیسکویت را در قوطی یا پاکت پلاستیکی قرار ندهید.

نگهداری دانه ذرت

دانه‏های ذرت را داخل فریزر نگهداری کنید. با اینکار از چروک شدن ذرت جلوگیری می شود. قبل از اینکه دانه های ذرت را بو بدهید، کمی آب سرد روی آن بریزید.

نگهداری کشک

برای نگهداری کشک سائیده‏شده می‏توانید کشک‏ها را داخل قالب جا یخی ریخته و داخل فریزر بگذارید، تا یخ ببندد. سپس آنها را از قالب جدا گرده داخل کیسه فریزر ریخته و داخل فریزر نگهداری کنید و در موقع لزوم از آن استفاده کنید.

رابطه آبلیمو و عمر یخچال!

اگر شیشه‏ی آبلیمو را در یخچال می‏گذارید حتماً درب آنرا ببندید چون باعث می‏شود که عمر یخچال کوتاه شود.

کاغذی که برای چاپ اسکناس مورد استفاده قرار می گیرد از جمله محصولات وارداتی می باشد و فراموش نکنیم که کشور ما در حال تحریم است.

خرید کیف های استاندارد مخصوص پول که اسکناس در آن بدون تا شدن جا بگیرد!

همیشه حتی در شرایط خاص یادمان باشد که اسکناس دفترچه یادداشت نیست!

اولین باری که به کودک خود اسکناسی جهت خرید می دهیم آموزش استفاده درست از آن و کیف مخصوص پول را هم برایش فراهم نماییم.

در موقعی که دستانمان کثیف است شمردن اسکناس را به کسی دیگر محول کنیم.

قبل از شستن لباسها حتما جیب های آن را بررسی کنیم و از نبودن اسکناس در آن مطمئن شویم.

چطور برای جلوگیری از تا شدن عکس آن را داخل پاکت می گذاریم و نسبت به آن حساس هستیم،در باره اسکناس هک به عنوان سرمایه ملی باید برخوردی اینچنین داشته باشیم.

 با مشاهده اسکناسهای در معرض نابودی و مشاهده اولین علایمپارگی در اثر استفاده نادرست آنها را از طریق نوار چسب ترمیم کنیم.

خود را به عنوان یک مسئول حفاظت از اسکناس به عنوان سرمایه ملی بدانیم و اطلاع رسانی در این زمینه به دوستان و سایر افراد را فراموش نکنیم.

درحال حاضر سیستم استفاده از پول نقد در جهان تقریبا منسوخ شده است. مثلادر برخی از کشورها حتی برای پرداخت هزینه غذا در رستوران هم از کارت اعتباری استفاده می شود.

استفاده از کارت های اعتباری می تواند سهم بزرگی در استفاده کمتر در نتیجه سالمتر ماندن اسکناس داشته باشد.

بارها مشاهده شده که گروههای خاصی از اسکناس برای کارهای تبلیغی و تبریک مناسبت ها استفاده می کنند.

قبل از برداشت پول از خود پردازها به چند نکته توجه کنید:

به اندازه نیاز پول دریافت نمایید.

در یافت وجه را به بعد از قطعی شدن خرید موکول نمایید.

هیچ موقع ،حتی در زمانهای بحرانی استفاده درست از اسکناس را فراموش نکنیم و این نشود که (حالا این یک بار..........)

یک راه خوب برای در امان نگاه داشتن اسکناس های آسیب دیده تا ترمیم مجدد جمع آوری آنها و تعویض با اسکناس هاس سالم می باشد که این کار در همه شعببانک ها انجام می شود.

فراموش نکنیم که اسکناس های موجود در جیب ما همانند کارت شناسایی و سایر مدارک نشان دهنده شخصیت و فرهنگ ما می باشد.

اگر قرار است هدیه ای برای آنان که دوستشان داریم بخریم یک گزینه خوب می تواند "کیف پول" باشد. این کار می تواند توسط بانکها نیز انجام شودکما اینکه قبلا نیز انجام می شده.

چرا از تابلو های تبلیغاتی و پیام های بازرگانی که هر روز با رنگ ولعاب جدید وعده برنده شدن جوایزبانک ها را می دهند در جهت آموزش استفاده درست از این سرمایه ملی نکنیم.

این نکته را به خاطر داشته باشیم که یک اسکناس تا 17 روز می تواند عامل مهم انتقال بیماری آنفلوآ نزا وسایر بیماریها باشد!پس از آن به عنوان خلال دندان یا...استفاده نکنیم.

از جلمه نکاتی که ما می توانیم در برخورد با استفاده کنندگان نادرست از اسکناس یاد آور شویم این است که هزینه تجدید چاپ اسکناس‌های فرسوده از مالیات‌های‌ مردم تامین می‌گردد.

در هنگام دریافت اسکناس از افراد نسبت به سالم بودن آن حساس باشیم.باشد با این کار انگیزه ای در طرف مقابل نسبت به طرح چاره ای جهت سالم ماندن اسکناس پدید آوریم.

فراموش نکنیم که حواله کردن یک اسکناس پاره در بین اسکناس های دیگر کمکی به حل معضل نخواهد کرد بلکه ممکن است با بی توجهی که شمارنده بعدی پول خواهد داشت آن اسکناس به طور کامل از سیستم معاملاتی خارج شود.

سالهایی بس دراز است که آمارهای ضایعات وحشتناک نان منتشر می شود و همگان، کارشناسان و مردم و مسئولان، اظهار تأسف می‌کنند اما هیچ کار عملی و اجرایی جدی انجام نشده و هرچه بوده حرف بوده است و حرف و افتتاح نمادین یک واحد نانوایی صنعتی! رفتار مسرفانه و نابود کردن منابع گرانقدر سالهاست که چنان در تار و پود جامعه ایران رسوخ و نسوج یافته است که مقام رهبری را برآن داشت که خود وارد عرصه شوند و نسبت به تداوم آن هشدار دهند. اینک دیگر باید صادقانه بپذیریم که نه دولت فعلی و نه دولتهای پیشین، نه رسانه ملی و نه سایر رسانه‌ها، نه آموزش و پرورش و نه آموزش عالی، نه روشنفکران و نه واعظان طی این سالها نتوانستند در زمینه اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از اسراف و تبذیر فعالیت مؤثر و مثمری داشته باشند. اصلاح الگوی مصرف با شعار میسر نیست. ملتی، به هر دلیل، طی پنج شش دهه گذشته نوعی فرهنگ مصرف آمریکایی توام با تولید جهان سومی به خود گرفته و اینک نیز با درآمد نفتی به ظاهر ناتمام مواجه شده است. در کنار این امر، بی‌برنامگی مسئولان باعث شیوع فرهنگ تبلیغ و مصرف از نوع سرمایه‌داری شده و نهایتاً میزان مصرف به عنوان ملاک و نماد فخر و مکنت و غرور رسمیت یافته است و نیک که بنگریم، می‌بینیم که هیچ برنامه جامع، مشخص و مدونی برای خروج از این وضع اسفبار تهیه و تدوین نشده است و آنچه بوده شعار بوده و حرف. اگر از واقعیت نگریزیم باید بپذیریم که اسراف و زیاده‌روی در مصرف در ایران امروز از شکل یک ناهنجاری خارج شده و در قالب یک <رفتار اجتماعی> درآمده است. اصلاً اینطور نیست که گمان کنیم فقط ثروتمندان و متمکنان مصرف بی‌رویه می‌کنند (اسراف) یا منابع را به هدر می‌دهند (تبذیر) بلکه فقیرترین اقشار جامعه نیز ناخواسته، در حد خود، چنین می‌کنند. ‌ همه ما می‌شناسیم خانواده‌های فقیری که چند سرعائله دارند و هر سال چندین گونی نان خشک تحویل نان خشکی محله می‌دهند! لامپ‌ خانه‌شان را روشن می‌گذارند تا دزد نیاید! یک فرش کهنه مندرس بی‌ارزش را با 2 هزار لیتر آب می‌شویند. بخاری‌شان روشن است و پنجره نیمه‌باز! و...‌ این وضع از نظر جامعه‌شناختی کاملاً نشان‌دهنده تبدیل یک <ناهنجاری> به یک <رفتار اجتماعی است. رفتاری که عمومی شده، عرف شده و هرگز دیگر کار ناپسندی به نظر نمی‌آید. بلکه خلاف آن، غیرطبیعی می‌نماید!


در این وضع اصطلاحاً می‌گویند، این رفتار به شکل یک فرهنگ درآمده است. البته یک رفتار به خودی خود، فرهنگ محسوب نمی‌شود بلکه به صورت جزئی از یک فرهنگ (خرده فرهنگ‌( ‌Sub Culture درمی‌آید. تغییر این فرهنگ کار بسیار دشواری است. نیازمند علم و عمل توامان است. کار فرهنگی کردن یعنی، مجموعه‌ای از روش‌های علمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را با تمام ظرفیت به خدمت گرفتن و لاینقطع و برنامه‌ریزی شده همه روش‌ها را همپای هم پیش بردن برای تغییر یک فرهنگ غلط و جایگزین کردن فرهنگ درست. غلط است اگر بپنداریم کار فرهنگی این است که روزی 100 مرتبه در تلویزیون بگوئیم <مصرف بی رویه، کار خیلی بدیه> و خوشحال باشیم که کار فرهنگی کرده‌ایم غافل از اینکه تکرار بی‌برنامه یک شعار، پس از مدت کوتاهی آن را از حالت یک <معناخارج می‌کند به شکل یک <صوت> در‌می‌آید و گوش نسبت به آن حساسیتش را از دست می‌دهد. ضمن اینکه تا زمانی که افراد بدانند که مصرف برایشان هزینه سنگینی ندارد و نباید جوابگو باشند، لذت مصرف کردن را به خاطر منافعی بلند مدت و دوردست، از دست نمی‌دهند. غلط است اگر گمان کنیم اگر در 13 روز نوروز در گوشه چپ یا راست تلویزیون بنویسیم <اصلاح الگوی مصرف> و از روز چهاردهم هم در بر همان پاشنه بگردد و در همین ایام نوروز زیر آرم <اصلاح الگوی مصرف> صدها آگهی تبلیغاتی مصرفی پخش کنیم کار فرهنگی کرده‌ایم کار فرهنگی فرایندی پیچیده است و ماهیتی کاملاً متفاوت و متمایز از شعار و دیوارنویسی دارد. کار فرهنگی یعنی مجموعه عملیاتی که ابتدا توسط متفکران تهیه و نگاشته شود و آنگاه توسط همه نهادهای اجرایی، فرهنگی، آموزشی و قضایی کشور در دوره زمانی مشخص و تعریف شده‌ای اجرا شود به طوری که پس از آن هر فرد، با همه وجود حس کند که ضایع کردن منابع و دور ریختن آن، بواقع عملی به غایت زشت و شرم‌آور است در غیر این صورت تا زمانی که هزینه شستشوی خودرو

یا فرش با آب تصفیه‌شده، ارزان تر از هزینه کارواش و قالیشویی درآید و فرهنگی هم ساخته نشده باشد، در بر همین پاشنه خواهد چرخید

گذشته از بحثهای مبسوطی که درباره روشهای اندازه گیری صحیح اقلام حسابداری ملی وجود دارد، بدون هیچ گونه شک و تردیدی، میزان مصرف خصوصی و دولتی در کشور ما بویژه در مورد برخی از اقلام مایحتاج مهم مانند: انرژی، آب، برق، گاز، نان، شکر، بنزین و... موجب اسراف و تبذیر لجام گسیخته ای شده است که هزینه های غیرمستقیم آنها مانند هزینه های زیست محیطی، بهداشتی، درمانی و در نتیجه هزینه های واقعی و کل آنها برحسب هزینه امکانات از دست رفته را سرسام آور نموده است. این الگوی بسیار غیربهینه مصرف، به نوبه خود موجب رواج الگوی بسیار نابهینه تولید گردیده است که این هر دو به تخصیص بسیار نابهینه منابع ارزشمند و توزیع ناعادلانه ثروت و درآمد و امکانات و همچنین عدم شفافیتهای لازم اقتصادی، گسترش اقتصاد زیرزمینی، رانت خواریهای گسترده و فسادهای عمیق اقتصادی منجر شده اند.ایران از نظر ارائه بنزین ارزان، سومین کشور جهان است و از نظر میزان یارانه پرداختی به بنزین، نخستین کشور دنیاست. ایران به تنهایی 36 درصد مصرف کل بنزین در خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. در حالی که متوسط مصرف سوخت خودروهای بنزینی در ایران حدود 11 لیتر در روز است، در آلمان و ژاپن 2 / 5 لیتر، در بریتانیا 3  5 لیتر، در فرانسه 1 / 5 لیتر، در کانادا 6 / 5 لیتر و در آمریکا 7 / 3 لیتر است. در حالی که هر 10 سال یک بار مصرف سوخت در ایران 2 برابر می شود، این رشد در دنیا 1 درصد تا 2 درصد است و هر نیم قرن یک بار مصرف سوخت دو برابر می شود. این بدان معناست که مصرف سوخت در ایران در مقایسه با بقیه دنیا 4 تا 5 برابر است. در حال حاضر 9 درصد سوخت جهان در ایران و توسط تنها 1 درصد جمعیت دنیا مصرف می شود و هر سال بیش از 38 درصد بودجه دولت به یارانه بنزین اختصاص پیدا می کند. بدین ترتیب، در 10 سال آینده با رشد متوسط 15 درصد، میزان یارانه پرداختی به 600 هزار میلیارد ریال خواهد رسید. براساس آمار و ارقام صندوق بین المللی پول، ایران دومین کشور دنیا از نظر پرداخت یارانه انرژی با رقم 37 میلیارد دلار است. مصرف سرانه انرژی در ایران بیش از 5 برابر مصرف سرانه کشور نفت خیز دیگری مانند اندونزی با 225 میلیون نفر جمعیت، 2 برابر چین با یک میلیارد و 300 میلیون نفر جمعیت و 4 برابر هند با یک میلیارد و 122 میلیون نفر جمعیت است. در این رابطه متوسط مصرف انرژی به ازای هر مترمربع در ایران 2 / 6 برابر متوسط مصرف کشورهای صنعتی است.ایران پس از آمریکا و روسیه، از نظر مصرف گاز در رتبه سوم قرار دارد. مصرف گاز طبیعی در ایران از 68 میلیارد متر مکعب در 2001 با متوسط رشد سالانه 10 / 3 درصد، به 123 میلیارد متر مکعب در 2008 رسید. بدین ترتیب، در 2012 این مصرف به 277 میلیارد متر مکعب خواهد رسید. دولت در سال گذشته 134 هزار میلیارد ریال یارانه به مشترکان گاز در بخش خانگی پرداخت کرده است. بانک جهانی الگوی مصرف آب آشامیدنی برای یک نفر در سال را یک متر مکعب و برای مصارف بهداشتی 100 متر مکعب اعلام کرده است. در ایران 70 درصد بیشتر از این آب مصرف می شود. این موضوع با توجه به اینکه ایران از نظر اقلیمی در منطقه خشک و نیمه خشک جهانی واقع شده است و 90 درصد مصرف آب در ایران در بخش کشاورزی است و سیستم کشاورزی ایران هنوز کاملاً مکانیزه و صنعتی نشده، بسیار مشکل آفرین می نمایاند از سویی دیگر، ایران نوزدهمین کشور پرمصرف برق در دنیاست و یارانه مصرف برق سالانه بالغ بر 4000 میلیارد تومان است. مصرف سرانه نان در ایران 160 کیلوگرم در سال است، در حالی که این رقم در فرانسه و آلمان به ترتیب 56 و 70 کیلوگرم می باشد. یارانه نان در 5 سال گذشته سالانه 30 درصد رشد داشته است که در سال جاری بالغ بر 26 هزار میلیارد ریال می شود. در حالی که مصرف سرانه شکر در دنیا 22 کیلوگرم در سال است، این رقم در ایران 29 کیلوگرم در سال می باشد. ایرانیها 30 درصد بیشتر از بقیه دنیا روغن و 4 برابر استاندارد جهانی میوه مصرف می کنند. در قسمت تولید، آمار و ارقام مختلف حاکی از آن است که به طور متوسط در بخشهای مختلف اقتصادی حدود 30 درصد اتلاف منابع وجود دارد. این نبود الگوی بهینه مصرف و تولید در اقتصاد ایران موجب شده است که پرداخت یارانه آشکار حدود 12 / 2 هزار میلیارد تومان و یارانه پنهان 78 هزار میلیارد تومان و کل یارانه پرداختی بالغ بر 90 هزار میلیارد تومان گردد. به عبارت دیگر، حدود 11 درصد تولید ناخالص داخلی ایران صرف پرداخت یارانه های مختلف و عمدتاً ناهدفمند گردد و اقتصاد ایران به یک اقتصاد یارانه ای با الگوهای بسیار نابهینه مصرف و تولید تبدیل شود. حال این سؤال مطرح است که سیاستهای کارساز (و نه شعارم؛بانه) برای اصلاح، الگوهای مصرف و تولید که در حجم این سطور و در این مختصر بگنجند، کدامند؟ باید اذعان نمود که ارائه فهرستی از مفاهیم سیاستهای مناسب کار بسیار آسانی است، اما تدوین و اجرای کارساز این سیاستها بسیار زمان بر و هزینه بر است. در هر حال، سیاستهای کارساز به صورت فهرست وار و به ترتیب اهمیت و با توجه به نقش وسیع و عمیق دولت ما در تولید، توزیع و قیمت گذاری بسیاری از این کالاها و خدمات و با عنایت به اینکه دولت خود در کشور ما مصرف کننده و تولید کننده عمده ای محسوب می شود، به شرح زیر است

1 - شفاف شدن و تعیین قیمت کالاها و خدمات توسط نیروهای عرضه و تقاضا در بازار آزاد به عنوان مؤثرترین و بارزترین عامل اصلاح الگوهای مصرف و تولید 2 - شروع امر خطیر اصلاح الگوهای مصرف وتولید در نهادهای دولتی و جلوگیری از اسراف و تبذیر در خود دولت با بازگرداندن درصدی از میزان صرفه جوییها به صرفه جویان 3 - به حداقل رساندن نقش دولت در تولید، توزیع، مصرف و قیمت گذاری کالاها و خدمات و واگذاری این امور تا حد ممکن به بخش خصوصی رقابتی با نظارت بهینه دولت 4 - تدوین و اجرای قیمت گذاری به روش پلکانی با در نظر گرفتن زمان، مکان و مورد مصرف خدمات عمومی مانند آب، برق، گاز و... 5 - استفاده از روشهای صنعتی روز که موجب مصرف کم می شوند، به جای روشهای سنتی که باعث مصرف زیاد در تولید و مصرف کالاها و خدمات می شوند. از جمله مصداقهای عملی فهرست سیاستهای کارساز فوق می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

1 - استفاده از سیستمهای آبیاری قطره ای در کشاورزی برای کاهش مصرف آب در کشاورزی 2 - عایق بندی دیوارها و جدارهای ساختمانی به منظور کاهش مصرف گاز و برق در ساختمانها 3 - تفکیک کنتورهای آب، برق و گاز در مجتمعهای ساختمانی به منظور کاهش مصرف این اقلام در ساختمانها 4 - اعمال قیمتهای بیشتر در اوقات پرمصرف گاز، آب و برق و... 5 - استفاده و ساخت خودروهای دوگانه سوز و خودروهایی که با باتریهای شارژ خودکار کار می کنند. 6 - استفاده از روشهای بازیافت مثلاً در مورد مصرف آب 7 - گسترش تولید و استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی برای صرفه جویی در مصرف بنزین 8 - تولید و استفاده از لامپهای کم مصرف به منظور کاهش مصرف برق 9 - دوجداره کردن پنجره های ساختمان به منظور کاهش مصرف برق و گاز 10 - تفاوت قایل شدن بین مصرف آب به منظور شرب و دیگر منظورهای بهداشتی 11 - استفاده از پوشاک و پوشش بهتر و بیشتر در هنگام سرما به منظور کاهش مصرف برق و گاز.

 

بدون هیچ گونه شک و شبهه ای، مکانیزم تعیین قیمتها توسط نیروهای عرضه و تقاضا در بازار آزاد به جای نصایح اقتصادی، مهمترین روش اصلاح الگوهای مصرف و تولید و جلوگیری از اسراف و تبذیر است.در این میان، پاسخ به کسانی که معترضند و ادعا می کنند «افراد کم درآمد که قادر به پرداخت قیمتهای بالا مایحتاج خود نخواهند بود باید چه کنند و دسترسی نداشتن آنها به مصرف حداقل مایحتاج خود عین بی عدالتی است، باید این باشد که روش صحیح جلوگیری از شکنندگی اقشار آسیب پذیر اجتماع که درآمدشان توانایی تحمل پرداخت قیمتهای بالا را ندارند، آن است که ابتدا از طریق ارتقای بهره وری موجب افزایش درآمد آنها شد و در صورتی که ارتقای بهره وری غیرممکن باشد، مثلاً افرادی باشند که دچار از کارافتادگی کامل و یا جزئی شده اند، از طریق تدوین و اجرای سیاستهای حمایتی تضمین حداقل مایحتاج ( social safety net ) موجب افزایش درآمد مکفی برای آنها شد.به هیچ وجه صحیح نیست که با ایجاد اختلال و خدشه در قیمتهای بازار آزاد و در نتیجه ایجاد سیستم چند قیمتی برای هر یک از کالاها و خدمات، موجب عدم کارایی و بی عدالتی اقتصادی مثلاً از طریق ناهدفمند کردن یارانه ها شد.

 

با نامگذارى سال ۱۳۸۸ به عنوان سال «اصلاح الگوى مصرف» از سوى رهبر معظم انقلاب اسلامى، وظیفه بسیار خطیرى بر دوش مسئولین و مردم نهاده شد. از سوى دیگر، در اواسط سال گذشته مسئولین اقتصادى کشور با معرفى «طرح تحول اقتصادى» به اصلاح سیاست هاى اقتصادى در ۷ محور اساسى دست زده اند. سؤال این است که تا چه حد سیاست هاى «اصلاح الگوى مصرف» هم سو با سیاست هاى «طرح تحول اقتصادى» هستند و آیا خدشه اى بر ساختار برنامه هاى عملیاتى طرح وارد مى کند. قبل از ورود به بحث بایستى به نکات زیر توجه کرد. اولاً آمار منتشره از سوى بسیارى از مؤسسات تحقیقاتى کشور حاکى از آن است که میانگین مصرفى بسیارى از منابع و کالاها بالاتر از حد استاندارد جهانى است و شکى نیست که بایستى این نسبت ها «اصلاح» شوند. ثانیاً کلمه «الگوى مصرف» دلالت بر بسیارى از «مصارف» دارد، اعم از مصرف مواد اولیه و منابع طبیعى، مصرف انواع حامل هاى انرژى در واحدهاى صنعتى و بخش تجارى و خانگى، استفاده از منایع انسانى ماهر و غیرماهر، و حتى زمان. بنابراین جاى تعجب نیست که نامگذارى سال ۱۳۸۸ به عنوان «اصلاح الگوى مصرف» در اکثریت بخش هاى کشور جنب و جوش خاصى ایجاد کرده است و با اینکه در سال هاى قبل معمولاً به بخش مصرفى خانوارها و دعوت افراد به صرفه جویى تأکید شده است، این مرتبه به تمامى بخش هاى قبل از مصرف، یعنى تولید و توزیع نیز تسرى پیدا مى کند. حال به سؤالات اساسى این مقاله برمى گردیم. تا چه حد سیاست هاى «اصلاح الگوى مصرف» هم سو با سیاست هاى «طرح تحول اقتصادى» هستند و آیا خدشه اى بر ساختار برنامه هاى عملیاتى طرح وارد مى کند اجازه دهید به برنامه هاى عملیاتى طرح تحول اقتصادى در یکایک نظام هاى کلیدى طرح بپردازیم

الف) اصلاح نظام گمرکى: واحدهاى گمرکى کشور وظیفه اداره جریان ورود و خروج کالاها و همچنین ترانزیت کالاها را از قلمرو کشور به عهده دارند. مسلماً چنین نظامى نیز شامل واردکنندگان و صادرکنندگان کالا، قوانین و تشریفات گمرکى و مأمورین گمرک مى باشد که هر یک به نوبه خود مى توانند فرآیند خود را بررسى و اصلاح نمایند. انجام سریع و کاراى تشریفات گمرکى مى تواند در زمان و منابع مصرفى کمک نماید و اصلاح فرآیند انجام امور گمرکى مى تواند همراه با برقرارى و ارتقاى هماهنگى بهتر و بیشتر بین سازمانى واحدهاى گمرکى و اعمال سیاست هاى گمرکى بهینه و کارا به ارتقاى رضایت واردکنندگان و صادرکنندگان و حتى دولت کمک نماید به طورى دیگر شاهد پدیده هایى مانند قاچاق و صرف هزینه هاى مبارزه با آن نباشیم. چه بسى که هزینه هاى صرفه جویى شده و درآمدهاى افزایش یافته از طریق اصلاح الگوى مصرف در زمینه گمرک کشور بتواند نیازهاى سرمایه اى سایر بخش ها را فراهم نماید از این رو توسعه گمرک الکترونیکى، بهبود نظام ارزشگذارى کالاها، آمایش بهینه واحدهاى گمرکى و اصلاح ساختار سازمانى گمرک به ارتقاى هرچه بیشتر سلامت ادارى و تسهیل بهتر تشریفات گمرکى کالاها و تسریع ترخیص کالاها از جمله برنامه هایى هستند که در طرح تحول اقتصادى به حق مورد توجه قرار گرفته اند

ب) اصلاح نظام مالیاتى: اصولاً نظام مالیاتى شامل اجزایى مانند مالیات دهندگان، مالیات گیرندگان، فرآیندهاى تعیین و وصول مالیات و قوانین مالیاتى مى باشد. در بخش مالیات گیرندگان، نیاز به ساختار سازمانى و مدیریت منابع انسانى موجود در سازمان است که سیاستگذار مى تواند با «اصلاح» فرآیندها و سامانه هاى تعیین و وصول مالیات و آموزش مناسب افراد، به افزایش انگیزه پرداخت مالیات و افزایش میزان مالیات، آن هم با رغبت، بپردازد. کمااینکه در برنامه هاى این نظام، برنامه اصلاح فرآیندها و سامانه هاى عملیاتى و اصلاح ساختار سازمانى و مدیریت منابع انسانى به چشم مى خورد.

 

ج) اصلاح نظام توزیع کالاها و خدمات و صدور مجوزها: در این نظام، زمان بسیار مورد توجه باید قرار گیرد. صدور به موقع مجوزها و حتى تعیین تکلیف شدن درخواست هاى صدور مجوزها مى تواند متقاضیان را به سمت بهترى هدایت نماید و معطلى افراد درگیر در این نظام را به حداقل برساند. با ساماندهى بهینه نظام پخش کالا، بررسى و اصلاح توزیع واحدهاى تولیدى، توزیعى و حتى تعیین نقاط بهینه مصرف کالاها و خدمات، که جزو برنامه هاى عملیاتى این طرح مى باشند، مى توانند منجر به صرفه جویى هاى قابل توجهى در هزینه هاى بررسى، صدور و نهایتاً توزیع بهتر کالاها منتهى شوند و از آن مهمتر، «زمان صرف شده» باشند که با اصلاح فرآیند انجام امور این نظام مى تواند به حداقل برسد.

 

د) اصلاح نظام بانکى: نظام بانکى شامل مؤسسات مالى، سپرده گذاران و وام گیرندگان و آیین نامه ها و دستورالعمل هاى جذب، تخصیص و نظارت بر سیستم بانکى است. هدایت هر چه بهتر و صحیح تر منابع مالى و توسعه فرهنگ پسندیده قرض الحسنه براى تأمین نیازهاى ضرورى مردم مى تواند چنان سیستم بانکى را اعتلا بخشند که هزینه ها و زمان نظارتى را به حداقل برسانند تا منابع صرفه جویى شده و بجا تخصیص یافته موجب رشد و توسعه اقتصادى کشور گردند.

اصلاح الگوى اعتبارسنجى مشتریان از اتلاف و حتى سوخت شدن منابع جلوگیرى مى نماید و توسعه بانکدارى الکترونیکى و ایجاد مؤسسات تخصصى مالى براى اعتبارسنجى مى توانند برنامه هایى باشند که در این طرح به اجرا گذاشته شوند، کمااینکه هم اکنون به نتایجى هم دست پیدا کرده اند.

 

ه) اصلاح نظام ارزشگذارى پول ملى: در بین منابع تولید، منابع ارزى و سرمایه خارجى مى تواند به ورود تکنولوژى و منابع کمیاب و مورد نیاز کشور براى کلیه بخش هاى اقتصادى کمک نمایند. مسلماً اصلاح نظام ارزى موجود و بهینه ساختن فرآیند ارزشگذارى پول ملى مى تواند چنان به تقویت پول ملى از طریق واقعى (افزایش توان تولید و صادرات) کمک نماید که تخصیص منابع کمیابى مانند ارز خارجى تولید را متحول و صادرات را بهبود بخشند و وابستگى کشور را به درآمدهاى نفتى کمتر سازد. و) اصلاح نظام یارانه ها: به جرأت مى توان گفت که وجه تمایز طرح تحول اقتصادى موجود با سایر برنامه هاى توسعه اى کشور مى باشد، همانا اصلاح قیمت حامل هاى انرژى و سایر کالاهاى یارانه اى است که طى فرآیند مشخصى اقدام به شناسایى اقشار اجتماعى و فعالیت هاى اقتصادى آسیب پذیر مى نماید و بازتوزیع یارانه پرداختى به سایر بخش ها را بهبود مى بخشد. مسلماً اصلاح قیمت ها و هدفمند یارانه ها مى توانند به «اصلاح الگوى مصرف» بخصوص در سطح مصرف کننده نهایى منتهى شوند.

 

ز) اصلاح نظام بهره ورى: شاید بتوان ادعا کرد که کلیه نظام هاى «الف تا و» همگى در خدمت نظام بهره ورى مى باشند و اصلاح کلیه نظام هاى اشاره شده، بهره ورى را ارتقا مى بخشند. اصلاح فرآیند بودجه ریزى و ارتباط دادن بودجه و دستمزدها با برنامه هاى بهبود بهره ورى مى توانند ایجادکننده نظامى باشند که مانع هدر رفتن منابع ذى قیمت و زمان صرف شده براى بررسى ها گردند و استقرار نظام سنجش و تحلیل بهره ورى و استقرار نظام تعیین جایزه ملى بهره ورى برنامه هایى هستند که در این طرح مورد توجه قرار گرفته اند.

 

در جمع بندى، کلیه برنامه هاى عملیاتى مرتبط با نظام هاى در حال بررسى به دنبال بهینه سازى و اصلاح الگوى مصرف منابع سرمایه اى و انسانى هستند و نشان مى دهند که الگوى مصرفى نه تنها در بخش خانوار و مصرف کننده نهایى، بلکه در بخش تولید و توزیع نیز مى تواند اصلاح شود و وظیفه هر ایرانى است که به نوبه خود فرآیندهاى کارى و به کارگیرى منابع را بهینه و اصلاح نماید.

  
 
از آنجا که تجربه اثبات کرده تحرک بخش خصوصی موجب افزایش بازدهی سرمایه می شود، طبیعی است اجرای سیاستهای اصل 44 ، حرکت در جهت اصلاح الگوی مصرف است. نکته حایز اهمیت دیگر این است که در ایران آن ثروتی که در حال نابود شدن و آتش زدن است نفت نیست، بلکه سرمایه انسانی است. در حال حاضر، یک نفر در دولت مانند وزیر، دارای اختیارات متعددی است و بقیه مجموعه زیرنظر او اختیار چندانی ندارند. در چنین فضایی، مردم مسؤولیت پیدا نمی کنند. در جایی که دولت باید نقش هدایت و راهنمایی بر عهده بگیرد، متأسفانه همه کاره است. بنابراین، اجرای صحیح سیاستهای اصل 44 موجب جلوگیری از اتلاف سرمایه انسانی نیز می شود.