ایده های بزرگ از کشورهای کوچک
نوشته شده توسط : سعيد محمدابراهيمایده های بزرگ از کشورهای کوچک
دو دهه قبل، بیشتر مردم فکر می کردند درسی که از دهه ۱۹۸۰ گرفته اند این است که سرمایه داری از نوع ژاپنی بهترین مدل است و اینکه سایر کشورهای اطراف جهان باید از آن پیروی کنند.
دو دهه قبل، بیشتر مردم فکر می کردند درسی که از دهه ۱۹۸۰ گرفته اند این است که سرمایه داری از نوع ژاپنی بهترین مدل است و اینکه سایر کشورهای اطراف جهان باید از آن پیروی کنند. مدل ژاپنی در دهه ۱۹۹۰ به سرعت درخشندگی و شهرت خود را از دست داد.
یک دهه قبل، بسیاری فکر می کردند درس ۱۹۹۰ این بود که سرمایه داری از نوع آمریکایی بهترین مدل است و اینکه سایر کشورها باید از آن پیروی کنند و خواهند کرد. مدل آمریکایی در دهه ۲۰۰۰ جذابیت خود را از دست داد.
پس اینک که در سال ۲۰۱۰ هستیم کشورها باید در کجا به دنبال مدل موفق اقتصادی بگردند تا از آن تقلید کنند؟
چه خوب است که آنها به مناطق پیرامونی و اقماری اقتصاد جهان هم نگاه کنند. بیشتر کشورهای کوچک سیاست ها و نهادهایی را تجربه کرده اند که قابلیت اقتباس مفید توسط سایرین را دارد.
کاستاریکا در آمریکای مرکزی و جزیره موریس در آفریقا هر دو سال ها است که از همتایان منطقه ای خود جلو زده اند. در بین بسیاری از تصمیمات با نتایج خیلی خوبی که آنها گرفته اند یکی این است که هر دو از خیر داشتن ارتش دائمی گذشته اند. نتیجه این شده است که در تاریخ سیاسی آنها هیچ کودتایی رخ نداده است و منابع مالی صرفه جویی شده از محل حذف هزینه نظامیان را صرف آموزش، سرمایه گذاری و سایر کارهای خوب کرده اند.
انواع نوآوری ها به شیلی کمک کرده است تا از همسایگان آمریکای جنوبی خود جلو بزند. نهادهای بودجه ای شیلی توانسته اند بودجه خلاف چرخه کسب وکار تهیه کنند. چون معمولا دولت ها مخارج خود را در دوران رونق افزایش می دهند و سپس در رکود مجبور به کاهش هزینه ها می شوند که نوسانات چرخه های کسب وکار را بدتر می سازد.
دو عنصر مهم در نهادهای بودجه ای شیلی وجود دارند:
۱) قاعده توازن بودجه ساختاری باعث می شود تا کسری بودجه فقط تا حدی مجاز باشد که قیمت جاری مس کمتر از میزان تعادلی ده ساله آن باشد یا زمانی که تولید ملی زیر روند بلندمدت قرار گیرد.
۲) دو گروه از کارشناسان فنی درباره روندهای قیمت مس و تولید ملی قضاوت می کنند که خارج از فرآیند سیاسی انتخاب می شوند و دولت ها امکان دخالت و اعمال نفوذ در تصمیمات آنها را ندارند. این نهادها به خصوص ارزش تقلید توسط سایر کشورهای صادرکننده مواد اولیه ای مثل نفت را دارند تا گرفتار «بلای منابع طبیعی» نشوند. حتی کشورهای پیشرفته ای از قبیل آمریکا و انگلیس می توانند از تجربه شیلی درس های خوبی بگیرند؛ به خصوص که در دوران رونق اقتصادی اخیر آنها آشکارا فراموش کردند چگونه سیاست مالی خلاف چرخه کسب وکار اتخاذ نمایند.
سنگاپور با راهبرد توسعه منحصربه فردی توانست خود را به جایگاه کشورهای ثروتمند برساند. در بین انواع نوآوری هایی که این کشور به کار گرفت، رویکرد پدروارانه به پس انداز و استفاده از سازوکار قیمت برای حل مشکل ترافیک شهری قرار دارد (رویکردی که مدتی بعد لندن نیز استفاده کرد).
سایر کشورهای کوچک پیشرفته نیز درس هایی برای عرضه کردن دارند. زلاندنو در دهه ۱۹۸۰ با هدفگذاری تورمی که اجرا کرد، مسیر درست را به بانک های مرکزی سایر کشورهای جهان نشان داد و نیز بسیاری از روش های آزادسازی که اتخاذ کرد قابل تقلید است. حزب کارگر این کشور این اعتبار را دریافت می کند که پیشتاز این اصل بود که دولت های چپ میانه، برخی اوقات بهتر از مخالفان راست میانه خویش می توانند به آزادسازی اقتصادی دست یابند.
ایرلند کشور کوچک دیگری است که اهمیت سرمایه گذاری مستقیم خارجی را ثابت می کند. استونی نخستین کشوری بود که با اجرای موفقیت آمیز نرخ ثابت مالیاتی در ۱۹۹۴ توانست نظام مالیاتی خود را ساده سازی کند و به دنبال آن اسلوواکی و سایر کشورهای کوچک اروپای مرکزی و شرقی و جاهای دیگر (از جمله دوباره موریس) پیروی کردند.
مکزیک پیشتاز ایده انتقالات نقدی مشروط بود (یک نوع کمک رفاهی به خانواده های بسیار فقیر) که در ۱۹۹۸ شروع کرد. به دنبال آن بیشتر کشورهای آمریکای لاتین، آسیا و آفریقا از این برنامه ها تقلید کردند.
این نوآوری مکزیک واقعا با یک تیر دو هدف را نشانه رفت. نخست اینکه ایده سیاستی معین این بود که کمک به فقرا را مشروط به شرکت بچه ها در مدرسه کند (ایده ای که حتی ایالت نیویورک در آمریکا نیز از آن استقبال کرد). دوم و شاید مهمتر اینکه، مکزیکی ها ایده روش شناختی آزمایش های کنترل شده را اجرا کردند تا متوجه شوند کدام سیاست ها در کشورهای در حال توسعه نتیجه داد و کدام ها نتیجه نداد (این روش باعث شد تا جنبش هیجان انگیز آزمون های کنترل شده تصادفی در حوزه علم اقتصاد توسعه جان بگیرد).
همچنین در دهه ۱۹۹۰، عمدتا به لطف رهبری رییس جمهور وقت مکزیک ارنستو زدیلو، نهادهای انتخاباتی غیرحزبی فدرال ایجاد شدند که در سال ۲۰۰۶ اثبات کردند، قادر به حل موفقیت آمیز یک انتخابات پرمناقشه هستند. (برعکس این حالت در آمریکا بود که در نوامبر ۲۰۰۰ آشکار گردید فاقد چنین سازوکاری است و فقط باید متکی به ترجیحات منتصبان سیاسی باشد.) به تازگی رییس جمهور فعلی فلیپ کالدرون، سازمان برق دولتی باسابقه و ناکارآ را تعطیل کرد و سایر اصلاحات مالیاتی، بازنشستگی و ... به شدت مورد نیاز را دنبال می کند.
من نمی خواهم با برجسته ساختن برخی نهادهای بسیار خاص که می توانستند معمولا در هر جایی اقتباس شوند، پیشنهاد کنم که آنها به راحتی قابل انتقال از یک بستر ملی به بستر دیگر هستند. همچنین قصد ندارم پیشنهاد دهم که این مثال ها کاملا عامل موفقیت اقتصادی کشورهایی بودند که اینها را پیاده کردند. (حقیقتا تعدادی از همین کشورهایی که نام بردم به تازگی با مشکلات شدیدی دست و پنجه نرم می کنند،) اما نیازی نیست که حتما کشور بزرگ باشد تا بتواند الگوی موفقی برای سایر کشورها باشد.کشورهای کوچک اقتصاد و تجارت خارجی بازتری دارند. آنها اغلب استقبال بیشتری از ایده های جدید می کنند و آزادتر از کشورهای بزرگ برای آزمایش کردن ایده های نو هستند. نتایج چنین آزمایش هایی حتی اگر به شکست انجامد، درس های مفیدی برای همه ما خواهد داشت.
منبع: پروجکت سیندیکیت
جفری فرانکل
مترجم: جعفر خیرخواهان
روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )