امام علی (ع)هم خود هنگامی که حکومت را بدست گرفت ،رفاه عمومی راهدف اقتصادی دولتش اعلام میکند وهم به والیان خود درسرزمین های دیگر تاکیدمی کند که درجهت رفاه عمومی کوشاباشند.

حضرت امام علی (ع) کوفۀ آن روزرا که درسایۀ سیاست های آن بزرگواربه یک رفاه عمومی نسبی دست یافته بود،چنین تعریف می کند:

ما اصبح بالکوفة احد الا ناعما انَ ادناهم منزلة لیئاکل البرویجلس فی الظل ویشرب من ماء الفرات

(بحارالانوار،ج 40،ص 327)

.

همۀ مردم کوفه برخوردارندودرنعمت ورفاه به سرمی برند؛به طوری که پائین ترین مردم ازخوراک خوب[= نان گندم]مسکن وسرپناه مناسب وآب گوارا استفاده می کنند.

حضرت کوفه را به لحاظ اقتصادی معرفی . درا ین معرفی وضعیت کوفه رابه گونه ای وصف می کندکه هیچ فردی را ازداشتن امکانات لازم زند گی مستثنا نمی کند.به تعبیر فنی ادبی،عبارت «ما اصبح بالکوفة احد » نکره درسیاق نفی است وافادۀ عموم می کند ؛یعنی همۀ مردم بدون استثنا دررفاه وآسایش قرار دارند.

رفاه وآسایش موردنظر امام علی (ع)فقط شامل مسلمانان نمی شود ؛بلکه درنظام ودولت وحکومت علوی حتی رفاه غیرمسلمانان ومطلق افراد ی که درقلمرو حکومت علوی زندگی می کند باید تامین شود وازآسایش ورفاه برخوردار باشند.

درروایتی نقل شده است پیرمرد ازکار افتاد ه ای را که ازمردم کمک می خواست ،دیدوازاطرافیان خود پرسید:

ما هذا؟فقالوا یا امیرالمئومنین نصرانی فقال امیر المئومنین (ع):استعملتموه حتی اذاکبروعجزمنعتموه انفقوا علیه من بیت المال

.(موسوعة الامام علی ابن ابی طالب (ع)،محمدمحمدی ری شهری،ج4،ص 204،ش1527.)

حضرت علی دراین بیان تعبیر به« ما هذا »آورده است.به نظرمی رسد که حضرت (ع) ازدیدن چنین وضعیت وصحنه ای ناراحت شدوباناراحتی می پرسید:این چه وضعیتی است ،نه اینکه برایش مهم باشد این شخص چه کسی است :مسلمان است یاغیر مسلمان ؟ ازکدام قبیله وطائفه است ؟ عرب است یاعجم ؟ ازکدام کشوراست ؟ بلکه آنچه به نظرحضرت مهم است وجود چنین وضعیتی درجامعۀ علوی است که نباید وجود داشته باشد ووقتی درپاسخ امام گفتند اومردنصرانی است،حضرت هیچ اعتنایی به این پاسخ نکردوفرمودباکمک گرفتند ازبیت المال به چنین وضعیتی درجامعۀ علوی خاتمه دهید،چرا که همۀ مردم اعم ازمسلمان وغیرمسلمان وعرب وغیرعرب باید ازامکانات جامعه برای رسیدن به رفاه وآسایش مادی بهره مند شوند .

امام علی (ع) :

لولاحضورالحاضروقیام الحجة بوجودالناصرومااخذالله علی العلماء علی کظة ظالم ولاسغب مظلوم لألقیت حبلها علی غاربهاولأسقیت آخرهابکأس اولها(نهج البلاغه خطبۀ شقشقیه خطبۀ سوم درموردقبولی خلافت بعدازعثمان عفان )

سايت اقتصادي دات كام

- حكومت داري حضرت علي (ع) در تاريخ و نهج البلاغه با رويكرد اقتصادي.

مبارزه با پولشوئي
ترجمه:سعيد جمشيدي فرد
پولشوئي مشکلي پر هزينه در استرالياست . پليس فدرال استراليا برآورد ميکند که جرائم مرتبط با پولشوئي بين يک تا چهار ميليارد دلار در استراليا و حدود 2 هزار ميليارد دلار در کل دنيا هزاشي از عمليات مجرمانه هدف قرارداده است، حالا با خلاقيتينه در بر دارد.
باوجوديکه پولشوئي بطور سنتي بانکها و کازينوها را براي شستشوي عوامل ن بيشتر در جهات و روشها به سمت فعاليتهاي تجاري اشخاص ديگري چون حسابداران، وکلا، بيمه گران، مديران وجوه، واسطه هاي وجوه نقد، آژانس هاي معاملات ملکي، کارگزاران سهام و واسطه هاي تجارت سنگهاي گرانبهاميرود که اصولاً موضوع مقررات ضد پولشوئي (AML) نبوده و در جاي خود بطور جدي در فرآيند هاي حمايت پولشوئي قرار نداشته‏اند.
پولشويان ديگربجاي بالش بدنبال اطمينان و امنيت نگهداري پولهايشان در يک موسسه مالي هستندو بر اين اساس عوايد ناشي از جرم به ناچار راه خودش را در سيستم مالي پيدا ميکند. پولشويان پولهاي نامشروع را در يک موسسه مالي مي‏گذارند، در آن گردش مي‏دهند و سپس بطوريکه هيچکس منشاء آنرا متوجه نشود بيرون مي‏کشند.

مظاهر عمومي پولشوئي:

يکي از سادترين راههائي که پولشويان وجوه را تميز مي‏کنند، پرداخت سرک در لاتاري و بازيهاست. يک پولشو با برنده يک لاتاري وارد گفتگو مي‏شود و سرکي را به او پيشنهاد مي‏کند تا بليط برنده را بخرد. سپس بعنوان يک برنده کاملاً قانوني وجوه را جمع کرده و در بانک مي‏گذارد. به شکلي موازي بازارهاي اوراق بهادار و سهام مي‏تواند براي اهداف پولشوئي مورد بهره برداري قرار گيرد. سهام عموماً در حجم بالا و سريع معامله شده و گردش وجوه بسادگي منافع نامشروع رابه عوايد حاصل از فعاليتهاي بازار سهام تبديل ودر آن پنهان مي‏کند.
هويت کلاهبردارانه عاملي اساسي در پولشوئي است. هويتهاي عاريتي يا مسروقه يا حتي تکنولوژيهاي ايجاد شده مهياي استفاده، بخشي بنيادي از مکانيزمي است که بوسيله آن پولشويان حسابها و کانالهاي وجوه را تنظيم مي‏کنند. بهمين دليل است که استراليا کنترلها و فرآيندهاي پذيرش مشتري رادر فعاليتهاي تجاري با اهميت مي‏شمارد تابتواند هويت مشتريان را تأييد کند.

پيشينه مبارزه استراليا عليه پولشوئي:

به لحاظ تاريخي، استراليا در مبارزه با پولشوئي پيشرو بوده است. با اين حال رژيم ضد پولشوئي (AML) "مبتني بر گزاش دهي اوليه بر پايه اطلاعات مالي و عمليات مشکوک" مدت زيادي نيست که باريسکهاي فعلي ناشي از پولشوئي و فعاليتهاي مالي خرابکارانه مواجه است.
در سال 1990، نيروي عمليات اقدام مالي (FATF) واحدي دولتي که هدفش توسعه و ارتقاء سياستهاي ملي و بين المللي بمنظور مبارزه با پولشوئي و خرابکاري مالي است مجموعه پيشنهادهائي را مطرح نمود که بعنوان چهارچوب اوليه براي تلاشهاي ضد پولشوئي اعلام شد.
در جون 2003، FATFپس ازمشاورتهاي گسترده بين المللي،40 پيشنهاد قبلي را مورد تجديد نظر قرارداد و 9 پيشنهاد جديد به آن اضافه نمود.
رژيم موجود ضد پولشوئي استراليا همراه با انتظارات بين المللي، در حال حاضر نزديک به نيمي از پيشنهادهاي تجديد نظر شده FATF را اجرا مي‏کند.

اصلاحات کليدي:

1. اصلاح تعريف « موسسات مالي» : موسسات مالي وسيع تر تعريف شده و بر فعاليت تأکيد دارد. فعاليتهاي برشمرده در اين تعريف عبارتند از:
1-1- پذيرش سپرده ها و ديگر وجوه از عموم.
2-1- اعطاي وام.
3-1- انتقال وجوه.
4-1- عمليات ارزي.
5-1- معامله اوراق بهادار وکالا.
6-1- مديريت وجوه .
7-1- بيمه عمر و بيمه هاي مرتبط با سرمايه گذاري.

2. مقياس ارزيابي مشتري : تعهدات موسسات مالي به انجام عمليات ارزيابي وضعيت مشتري،از طريق يک فرآيند چهار مرحله‏اي تقويت شده است. اين مراحل تفکيک مي‏کند که موسسات مالي لازمست که:
الف ) هويت مشتري را بررسي و تأييد کنيد.
ب ) مقياسهاي معقولي در نظر بگيرند تا صاحب حساب ذينفع مشخص گردد.
پ ) اطلاعاتي از هدف و ماهيت روابط تجاري مورد نظر کسب کند.
ت ) نظارت مستمر بر روابط تجاري اعمال کنند تا اطمينان يابند که عمليات مالي با اطلاعات موسسه از فعاليتهاي مشتري شامل "منشاء وجوه" سازگاري دارد.

3. زمان ارزيابي مشتري: FATF پيشنهاد مي‏کند که موسسات مالي باستثناي شرايط خاص، ارزيابي را در ارتباط با تمام مشتريان جديد پيش از آغاز روابط تجاري اعمال کنند. همچنين پيشنهاد مي‏شود که موسسات مالي ضوابط لازم براي ارزيابي با استفاده مجدد از استراتژي مبتني بر ريسک براي مشتريان موجود نيز بعمل آورند.

4. ارزيابي براي روابط بانکي متقابل : FATF پيشنهاد کرده است که در مواقعي که روابط بانکي فرامرزي متقابل صورت مي‏گيرد، موسسات مالي:
- اطلاعات کافي از کسب و کار و شهرت موسسات طرف کسب کنند.
- کنترلهاي ضد پولشوئي و خرابکاري مالي موسسات طرف راارزيابي نمايند.
- مصوبه مديريت رده بالا را پيش از برقراري روابط جديد بخواهند و مسئوليتهاي مالي و بانک طرف مقابل را در رعايت مقررات ضدپولشوئي مستند کنند.

5. ارزيابي مشتري با اتکا بر نظر اشخاص ثالث : FATF پيشنهادي را براي وضعيتهاي که موسسه مالي مي‏تواند به نظر واسطه ها و ديگر اشخاص ثالث اتکا کند ارائه مي‏دهند تا بر اين اساس ارزيابي مشتري مورد نظر، صورت گيرد. عنوان ميشودکه مسئوليت نهائي معرفي و تأييد مشتري بر عهده موسسه مالي که شخص ثالث را بخدمت گرفته باقي خواهد‏ماند.

6. تسري ارزيابي مشتري به فعاليتهاي غيرمالي: 40 پيشنهاد تجديد نظر شده FATF ضوابط ارزيابي مشتري رادرمحدوده وسيعي از عمليات به کسب و کارهاي غيرمالي شامل حسابداران و وکلا درمواردارائه خدمات به عموم، کازينوها، آژانسهاي املاک و دلالان فلزات گرانبها بسط مي‏دهد.


7. دستورالعمل اجراي وظائف براساس برنامه هاي ضد پولشوئي: FATF پيشنهاد مي‏کند که موسسات مالي برنامه هائي را از جمله موارد زير عليه پولشوئي و خرابکاري مالي تدوين نمايند:
- توسعه و تکميل سياستها، رويه ها و کنترلهاي داخلي شامل دستورالعملهاي اجرائي مرتبط.
- آموزش مستمر کارکنان.
- درگير بودن منظم منابع حسابرسي به منظور آزمايش رويه هاي ضدپولشوئي.

بازنگري در رژيم ضد پولشوئي استراليا:
در دسامبر 2003 دولت مشترک المنافع(Common Wealth)اعلام کرد که در نظر دارد بررسي جامع از استانداردهاي ضدپولشوئي استراليا بعمل آورد تا اطمينان حاصل نمايد که آيااستراليا 40 بعلاوه 9 پيشنهاد FATF را بکار مي‏برد.
براين اساس دولت استراليا قانون و مقررات موجود AML را بازنگري کرد و تغييرات کليدي زير را پيشنهاد نمود:
- لزوم عمال قانون ضدپولشوئي در صورت توسعه سازمانهاي خدمات مالي (شامل بيمه گران عمر و شرکتهاي مديريت دارائي)
- بکارگيري روش مبتني برريسک (Risk – based approach) بمنظور پياده سازي قانون AML.
- اجراي ارزيابي قوي و زيادتر در مورد مشتريان با ريسک بالا.
- نظارت مستمر بر معاملات مالي مشتري.
اين تغييرات چالشيهاي مهمي را در سيستمهاي عملياتي و اجرائي تجارت در استراليا بوجود مي آورد.

چالشهاي اصلي (کليدي):

موسسه Diloitte طي تحقيقي از 167 تن از مديران اجرائي ارشد بانکي، اوراق بهادار، مديريت دارائيها و موسسات بيمه، نکات زير رابعنوان چالشهاي پيش رو در اعمال مقررات ضدپولشوئي عنوان مي‏دارد:
- برقراري و تجديد ساختار فرآيند تجاري مرتبط به منظور اعمال مقررات جديد
- بهبود نظارت در مقررات ضدپولشوئي
- خريد و توسعه سيستمهاي جديد فن آوري که با مقررات جديد سازگارند
- آموزش کارکنان
- نياز به کارکنان بيشتر
مادامي که مقررات جديد باتوجه به چالشهاي مزبور اعمال مي‏شود، آثاررونداصلاحي مشاهده ميشود.

منافع انتقال به رژيم قانوني جديد:

رويه هاي اصلاحي جديد کسب و کارها را قادر خواهد ساخت تا مشتريان مناسبترشان را بشناسند. با آسان سازي صحيح، اطلاعات به سمت فرصتهاي جديد تجاري هم درسطح مشتري و هم خط تجاري و به نيت تقويت سيستم مديريتي روابط مشتري هدايت خواهد شد.
مقدمه يک رژيم مبني بر ريسک ايجاد ترس و ترديد در پولشويان از استفاده از محيط تجاري استراليا براي عمليات غيرقانوني است. اين امر همچنين بر شهرت سرمايه گذاري بين المللي استراليا مي افزايدو تداوم معاملات بين المللي را تسهيل مي‏کند. کسب و کارهائي که مقررات AML را رعايت نکنند با از بين رفتن جدي شهرت و جرائم مالي قابل توجه احتمالي روبرو مي‏شوند، همانگونه که اخيراً درقضاياي موسساتي چون رويال بانک اسکاتلند وابي نشنال روي داده است.

چه کارهايي لازم است که کسب و کارها انجام دهد:

کسب و کارها بايد قدمهاي سريعي را به منظور ارزيابي مقررات پيشنهادي ، شناسائي حوزه هاي ناسازگار و آماده بهره برداري کردن طراحي که اطمينان دهد که آنها قادرندمصوبه جديد را هنگامي که به مورد اجرا گذاشته مي‏شود اعمال کنند.
موارديکه در زير مي‏آيد تنها بخشي از سئوالاتي که هنگام تعيين آنچه براي اعمال مقررات ضدپولشوئي پيشنهادي بايد پرسيده شود:
- چه و چطور بايد به هيأت مديره و مدير اجرائي بگوئيم؟
- چه موقع بايد مبارزه هوشيارانه وسيع سازماني را رهبري کنيم؟
- چه شکل از آموزش بيشترين تأثير را دارد؟
- چه کسي بايد در تيم پروژه ضدپولشوئي باشد؟
- ريسک‏هاي پولشوئي در ميان فعاليتهاي تجاريمان کدامند؟
- ريسک‏هاي پولشوئي در هر يک از حوزه هائي که در آن فعاليت مي‏کنيم چيست؟
- آيا مکانيزمي آماده کار براي رديابي و ارزيابي اين ريسکها داريم؟
- آيا فن آوريهاي موجود مي‏تواند بهبود يابد تا ريسکهايمان را کاهش دهد؟
- آيا واقعاً مشتريانمان را مي‏شناسيم؟
- آيا مي‏توانيم اين(شناخت مشتريان) را براي مرجع قضائي اثبات کنيم؟
- درباره ماهيت مدارک مشتريان موجود چه کارهائي را انجام دهيم؟
- مــي‏دانيـــم کـــه آيا درک درستي از يک شخص در معرض تــوجــه در حوزه هايي که فعاليت مي‏کند داريم؟
- سيستم الکترونيکي نظارتي که در کسب و کارمان است چقدر کاراست؟
- آيا مي‏توانيم شواهدي فراهم کنيم که سياستهاي ضدپولشوئيان بدرستي پياده شده است؟
- آيا بطور منظم سيستمها و کنترلهايمان را آزمايش و رسيدگي مي‏کنيم؟
پولشوئي امري واقعي و مشکلي بسيار جدي است. براي هر کسب و کاري حياتي است که خودشان را از قرار گرفتن در معرض پولشويان محافظت کنند و اطمينان دهند آنها با مقررات AML همراه هستند.
-----------------------------------------------------
*نويسنده اين مقاله Chris Cassشريک Deloitte Forensic که در شماره 20 مجله NATIONAL ACCOUNTANT ارگان انجمن ملي حسابداران استراليا بچاپ رسيده است.

سايت اقتصادي دات كام

-  اقتصاد اسلامي

3ـ نظام بين الملل:

اگر تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي گفته مي شد كه "دين افيون توده هاست."، پس از پيروزي انقلاب اسلامي و انديشؤ ديني در ايران، اين سخن به موزه هاي تاريخ انديشه سپرده شد. به نظر مي رسد يكي از علل عمده غافلگير شدن تحليلگران غربي و شرقي در پيش بيني وقوع انقلاب اسلامي، تصورات غلط آنها از دين و انديشه ديني بود. يكي از روزنامه نگاران غربي طي تحقيقي به بررسي رويدادهاي ايران در فاصله زماني دهسال مانده به انقلاب تا وقوع انقلاب، در 12 روزنامه مشهور جهاني كه در سطح بين المللي منتشر مي شوند، پرداخته است. وي در پايان به اين نتيجه رسيده است كه هيچ كدام از اين روزنامه ها نتوانسته بودند خوانندگانشان را براي اعلام خبر وقوع انقلاب آماده كنند. (27)

يكي از عواملي كه به نفوذ انديشه سياسي اسلام (علاوه بر دين اسلام) در سطح نظام بين الملل قوت بخشيد و قرآن را به صورت يك انديشه جهاني، كه تمام جهان را به سوي خويش دعوت مي كند درآورد، نامه امام (ره) به گورباچف بود، نامه اي كه يادآور

نامه هاي پيامبر اسلام (ص) به پادشاهان جهان بود؛ در اين نامه به صراحت مشكل اصلي كشور شوروي سابق "عدم اعتقاد واقعي به خدا "معرفي شده بود و امام (ره) از گورباچف مي خواست كه درباره اسلام به طور جدي تحقيق كند.

"آقاي گورباچف! ... بايد به حقيقت روي آورد. مشكل اصلي كشور شما، مساله مالكيت و اقتصاد و آزادي نيست، مشكل شما عدم اعتقاد واقعي به خداست؛ همان مشكلي كه غرب را هم به ابتذال و بن بست كشيده و يا خواهد كشيد... اكنون از شما مي خواهم درباره اسلام، به صورت جدي تحقيق و تفحص كنيد؛ و اين نه بخاطر نياز اسلام و مسلمين به شما، كه به جهت ارزشهاي والا و جهان شمول اسلام است كه مي توان وسيله راحتي و نجات همه ملتها باشد و گره مشكلات اساسي بشريّت را باز كند."(28)

به اين ترتيب، طرح انديشه ديني و مذهبي در جهان امروز، يكي از ثمرات مهم انقلاب و انديشه بنيانگذار آن مي باشد، چيزي كه تا قبل از انقلاب در رديف مسائل فراموش شده و بلكه تخدير كنندؤ جوامع به حساب مي آمد. گفتني و قابل توجّه است كه مطرح شدن انديشه اسلامي در سطح جهان از چنان جديّتي برخوردار است كه نظام موجود جهاني را به اعمال واكنش مجبور ساخته است. طرح تئوريهايي همچون "رويارويي تمدّنها" در اين راستا قابل تحليل است.(29)

نتيجه

با تامل در آنچه گذشت به اين نكته

مي رسيم كه "انديشه" و به يك تعبير "فرهنگ"، اساس هرگونه تحول و دگرگوني است. به تعبير بسيار زيباي شاعر:

بدين سان تبيين ابعاد مختلف انديشه اسلامي، كه انديشه اي حياتبخش و

نجات دهنده و پاسخگوي معضلات جهان معاصر است، از اولويّت بسيار بالايي برخوردار است. با توجّه به اينكه تبيين انديشه اسلامي به عهدؤ حوزه هاي علميّه و نسل متعهد جامعه است، وظيفه بسيار سنگيني كه امروزه بر دوش حوزه ها و انديشمندان مسلمان قرار دارد، قابل كتمان نيست. خوب است اين وظيفه را از زبان امام راحلمان بشنويم كه فرمود:

"حوزه ها و روحانيت بايد نبض تفكر و نياز آيندؤ جامعه را هميشه در دست خود داشته باشند و همواره چند قدم جلوتر از حوادث، مهياي عكس العمل مناسب باشند. چه بسا شيوه هاي رايج ادارؤ امور در سالهاي آينده تغيير كند و جوامع بشري براي حلّ مشكلات خود به مسائل جديد اسلام نياز پيدا كند. علمأ بزرگوار اسلام، از هم اكنون بايد براي اين موضوع فكري كنند."(31)

حوزه امروز براي اينكه بتواند به چنين وظيفه اي عمل كند بايد عالماني آگاه به سياست، فرهنگ و اقتصاد جهاني و... تربيت كند؛ عالماني كه با اشراف بر مكتب نجاتبخش اسلام، تداوم دهندؤ "اصل دعوت"، كه توسط امام خميني (ره) احيا شده باشند و بدانيم كه اصل دعوت با تكيه بر "موعظه، حكمت و جدال احسن"، "استقلال فرهنگي" را به بار مي آورد. چيزي كه بدون آن به تعبير استاد مطهري حتي با اين فرض كه استقلال سياسي و استقلال اقتصادي را به دست آوريم، اگر به استقلال فرهنگي دست نيابيم، شكست خواهيم خورد و نخواهيم توانست انقلاب را به ثمر برسانيم."(32) و بديهي است كه اين يكي از بهترين راههاي مبارزه با تهاجم فرهنگي دشمن است. به اين ترتيب به ميزان نفوذ انديشه اسلامي، كه با نهضت فكري امام خميني (ره) زمينه بسط آن فراهم آمده است، قلمرو اسلامي خواهيم داشت.


پاورقيها:

14ـ همان، ص 33.


16ـ سيد جمال الدين مدني، تاريخ سياسي معاصر ايران، ج 2، انتشارات اسلامي، ص 122.


17ـ آواي توحيد، ص 21.


18ـ از پيام امام به روحانيت، 3/12/67.


13ـ همان، ص 24.


19ـ حوزه، ش 38 ـ 37، ص 9.


1ـ آية اللّه جوادي آملي، تفسير موضوعي قرآن مجيد، ج 4، مركز نشر فرهنگي رجأ، 1366، صص: 111 ـ 93. ايشان در نتيجه گيري از بحث آورده اند كه: "پس دو طرز تفكر در افراد و جوامع بشري وجود دارد؛ يكي خدمت به اسلام را غرامت مي داند، ديگري خدمت به دين را غنيمت."


12ـ همان، ص 23.


10ـ كيهان انديشه، همان، ص 16.


15ـ همان، ص 33.


11ـ آية اللّه العظمي امام خميني، شئون و اختيارات ولي فقيه (ترجمه مبحث ولايت فقيه از "كتاب البيع")، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ص 20.


23ـ گزيده مقاله ها (مجموعه مقاله هاي تحقيقي و پيشنهادي مجله حوزه درباره مسائل حوزه هاي علميه) ص 26.


25ـ حوزه، ش 32، ص 13.


27ـ مارتين واكر، قدرتهاي جهان مطبوعات، ترجمه م. قائد. روزنامه هايي كه مولف اين كتاب مورد بررسي قرار داده است از اين قرارند: تايمز، لوموند، دي ولت، كوريه ره دلاسرا، پراودا، الاهرام، آساهي شيمبون (با 35 ميليون ميليون خواننده!)، نيويورك تايمز، واشنگتن پست، گلوب اندميل، ايج ملبورن و راند ديلي ميل. وي به اين نتيجه مي رسد كه "اگر بررسيهاي اين كتاب نكته اي ناگوار داشته باشد اين است كه جوامع بشري روزنامه هايي درخور


22ـ همان، ص 11.


28ـ از پيام امام (ره) به گورباچف، 11/10/67.


21ـ همان، ص 12.


26ـ همان، ص 41.


29ـ براي مطالعه نظريه "رويارويي تمدنها" اثر ساموئل هانتينگتون ر. ك. به: مجتبي اميري، ماهنامه اطلاعات سياسي ـ اقتصادي، شماره 70 ـ 69 و 74 ـ 73.


2ـ محمدرضا حكيمي، دانش مسلمين، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، بي تا، صص: 270 ـ 266. در اين كتاب، با عنوان "فلسفه سياسي"، چهار نوع فلسفه سياسي ذكر شده است.


20ـ همان، ص 10.


24ـ يك روزنامه آرژانتيني، به نقل از حوزه، ش 58، ص 94.


3ـ عبدالهادي حائري، ايران و جهان اسلام، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوي، 1368، ص 129.


31ـ حوزه، شماره 42، ص 20.


30ـ گفتار فلسفي، جوان از نظر عقل و احساسات، ص 122.


32ـ مرتضي مطهري، پيرامون انقلاب اسلامي، ص 130.


4ـ احمد موثقي، استراتژي وحدت در انديشه سياسي اسلام، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، 1370، ص 298.


5ـ آية اللّه جوادي آملي، آواي توحيد، ص 23.


6ـ آية اللّه جوادي آملي، "نقش امام خميني در تجديد بناي نظام امامت"، كيهان انديشه، ش 24، ص 8.


7ـ سلسله پهلوي و نيروهاي مذهبي به روايت تاريخ كمبريج، ترجمه عباس مخبر، صص: 304 ـ 303.


8ـ عباسعلي عميد زنجاني، انقلاب اسلامي و ريشه هاي آن، نشر طوبي، ص 435.


9ـ سلسله پهلوي و نيروهاي مذهبي، همان، ص 306.

سايت اقتصادي دات كام

-  انديشه هاي اقتصاد امام خميني

كاري كه امام (ره) كرد، اين بود كه "بحث ولايت فقيه مظلوم را از قلمرو فقه بيرون آورد و به جايگاه اصليش كه مساله كلامي است نشاند. آنگاه با براهين عقلي و كلامي اين مساله را شكوفا كرد. و سراسر فقه را در تابش شعاع آن قرار داد."(6)

امام خميني (ره) با نگارش "كشف الاسرار" در سال 1323 ش، ضمن پاسخگويي به اتهاماتي كه نويسندؤ "اسرار هزار ساله" و ديگران به اسلام زده بودند، حمله به رژيم پهلوي را نيز به نحو بارزي آغاز كرد.(7) در همين كتاب آورده بودند: "خداي عادل هرگز تن دادن به حكومت ظالمان را نمي پذيرد. تنها حكومتي كه خرد و شرع آن را حق مي داند، حكومت خدا، يعني حكومت قانون الهي است؛ و اين نوع حكومت اگر به دست فقيه هم نباشد، بايد حكومت با اساس و قانون الهي كه صلاح كشور و مردم در آن است، اداره شود و چنين حكومتي بدون نظارت فقها امكان پذير نيست."(8)

به اين ترتيب، انديشه تاسيس حكومت اسلامي از آغاز مبارزات مورد نظر حضرت امام (ره) بود، ولي اولويّت با ساختن و تربيت عناصر "آگاه" و ياران "همدل" بود. كاري كه در جوّ آن روز هم "شجاعت"

مي خواست و هم نياز به زمان داشت. بعد از حادثه فيضيه، در 22 فروردين 1342، ضمن معرفي دولت به عنوان تشكيلاتي كه اساساً مخالف اسلام است و براي دشمني با قرآن با اسرائيل و ايالات متحده وحدت كرده است."(9) فرمود: "بايد اين راه ادامه يابد، هر چه مي شود بشود ولو بلغ ما بلغ."(10)

فكر تاسيس حكومت اسلامي اوّلاً

امام (ره) و پيروانش را در مقابل نظام

ستم شاهي پهلوي قرار مي داد و ثانياً مانع از آن مي شد تا شكستهايي نظير آنچه در

نهضت مشروطه و غير آن اتّفاق افتاد، دوباره تكرار شود. اين همه، در كنار لزوم ارائه يك فلسفه سياسي در مقابل فلسفه سياسي نظام حاكم، سبب شد تا از سوي حضرت امام

خميني (ره) در اول بهمن سال 1348، در اثناي بحث فقهي "مكاسب" موضوع "ولايت فقيه" محور تدريس قرار گيرد. در اين درس بود كه فرمود: "بر تمام مسلمانان و پيشاپيش آنان بر علماي روحاني و طلاب حوزه هاي علميه اسلامي واجب است كه عليه سمپاشيهاي دشمنان اسلام، به هر وسيله ممكن، قيام كنند، تا اينكه بر همگان آشكار شود كه اسلام براي اقامؤ حكومتي عدل گستر آمده است."(11)

انتشار اين دروس در قالب كتاب "ولايت فقيه" و يا "حكومت اسلامي" و يا عناوين ديگر مبارزات را وارد مرحله جديدي كرد و در سطح وسيعتر تحوّل عميقي در حوزؤ انديشه سياسي اسلام به وجود آورد و زمينه را براي طرح هاي مختلف در ابعاد مختلف حكومتي فراهم آورد.

براي پرهيز از تفصيل، به چند نكته اساسي كه در اين درسها مطرح شد، به اختصار اشاره مي كنيم. در مورد لزوم برپايي حكومت اسلامي متذكر شده بودند كه: "احكام اسلامي، اعم از قوانين اقتصادي و سياسي و حقوقي، تا روز قيامت باقي و

لازم الاجرا است. ... اين بقا و دوام هميشگي احكام، نظامي را ايجاب مي كند كه اعتبار و سياست اين احكام را تضمين كرده،

عهده دار اجراي آنها شود، چه، اجراي احكام الهي جز از رهگذر برپايي حكومت اسلامي امكان پذير نيست."(12)

درباره اهداف حكومت فرموده اند: "لزوم حكومت به منظور بسط عدالت و تعليم و تربيت و حفظ نظام جامعه و رفع ظلم و حراست مرزهاي كشور و جلوگيري از تجاوز بيگانگان، از بديهيترين امور است، بي آنكه بين زمان حضور و غيبت امام و اين كشور و آن كشور فرقي باشد."(13)

و نتيجه مي گيرند كه:

"پس اقامؤ حكومت و تشكيل دولت اسلامي بر فقيهان عادل، واجب كفايي است."(14)

و بدينگونه بود كه در انديشه امام (ره) فقها مكلّف بودند براي "تحصيل" حكومت تلاش كنند و البته "اگر يكي از فقيهانِ زمان به تشكيل حكومت توفيق يافت، بر ساير فقها لازم است كه از او پيروي كنند."(15)

در مقابل انديشه سياسي حضرت

امام (ره)، كه با قيام 15 خرداد زمينه هاي فراگير شدن آن فراهم شده بود، رژيم غيرقانوني و فاقد مشروعيت پهلوي، با توسل به انواع و اقسام راهها و حيله ها، درصدد حفظ "سلطنت" خويش بود. تاسيس و تقويت ساواك، گسترش واحدهاي پليسي و اطلاعاتي، وابستگي هرچه بيشتر و بيشتر به امريكا، عوامفريبي و اتكأ بر "ناسيوناليسم افراطي" از اهمّ اين شيوه ها بود.

پهلوي در همان حال كه به منظور فريب تودؤ مردم مي گفت: "نيروئي كه ديگران

نمي بينند مرا همراهي مي كند، يك نيروي عرفاني، وانگهي من پيامهايي دريافت

مي كنم! پيامهاي مذهبي، من خيلي مذهبي هستم. بخدا باور دارم و همواره گفته ام كه اگر هم خدا وجود نمي داشت بايد اعتراف مي كرديم... من از پنج سالگي با خدا زندگي مي كنم از زمانيكه الهاماتي به من شده... من حضرت قائم را ديدم من دچار يك حادثه شدم... او خود را ميان من و صخره جاي داد... كسي كه همراهم بود او را نديد."(16) در همين حال جشنهاي 2500 ساله را برگزار كرد، تاريخ هجري را به تاريخ شاهنشاهي برگرداند و با احيأ تاريخ نويسي پادشاهي و تعويض نامها و قانونگذاريها درصدد بود تا ضمن يافتن فلسفه سياسي قابل اتكايي براي حكومت خود، اسلام را از سر راهش بردارد و هر چه زودتر به چيزي كه وي آن را "دروازؤ تمدّن" مي ناميد، برسد.

در اين نبرد نور و ظلمت، حق و باطل و اسلام و كفر، انديشه اسلام پيروز گشت و 22 بهمن 57 شاهد اين پيروزي شد.

تاثيرات انديشه سياسي امام خميني

همانگونه كه پيدايش اصل انقلاب اسلامي با احياي انديشه سياسي اسلام، توسط رهبر كبير انقلاب حضرت امام خميني (ره) بود، استمرار آن نيز با تداوم اين انديشه خواهد بود و چنانكه بيداري مردم مسلمان ايران با رهبري ديني آغاز شد، بيداري و قيام مردم خارج از اين مرز و بوم نيز با هدايت ديني انجام پذير است و اين همان معناي صدور انقلاب است. بنابراين صدور انقلاب به "معناي پاسخ دادن به سئوالهاي فكري بشر تشنؤ معارف الهي است."(17) و اين چيزي غير از تداوم، پويايي و بالندگي انديشؤ اسلامي به ويژه انديشه سياسي اسلام، كه امام راحل (ره) احياگر آن بود، نيست.

در ادامؤ اين مقال، تاثيرات و روند اين انديشه را، پس از پيروزي انقلاب اسلامي، در سه سطح (ايران، جهان اسلام و نظام

بين الملل) مورد اشاره قرار مي دهيم.

1ـ ايران

اگر قبل از پيروزي انقلاب اسلامي، برخورد و رويارويي انديشؤ اسلامي عمدتاً با سلطنت بود، پس از پيروزي انقلاب اسلامي، مسائل ديگري روياروي انديشه اسلامي بويژه، انديشه سياسي اسلام، قرار گرفت. اين رويارويي سبب احيأ و گسترش انديشه سياسي اسلامي در حوزه هاي كلامي، فلسفي، اجتماعي و فقهي گرديد. (بررسي مسئله در همؤ اين حوزه ها نياز به بحثهاي مستقل و مفصّل دارد، بر همين اساس در اين نوشته تاكيد بر حوزؤ فقهي خواهد بود.) گامهايي كه در اين گرايشها برداشته شده، بسيار اساسي است و مي شود گفت زمينه را براي مطالعات و پژوهشهاي بعدي در اين حوزه ها، فراهم كرده است.

تدريس فلسفه و يادگيري زبان خارجي اگر روزي كفر به حساب مي آمد، امروزه اينگونه نيست. اگر روزي جوّ غالب از آنِ گرايش جدايي دين از سياست بود و به تعبير امام راحل (ره) "آخوند سياسي" لقبي نابخشودني بود، امروز چنين نيست. سخن امام خميني (ره) در اين مورد سندي است كه هر پژوهشگري را از تفصيل بي نياز

مي كند. "وقتي شعار جدايي دين از سياست جا افتاد و فقاهت در منطق ناآگاهان غرق شدن در احكام فردي و عبادي شد... حماقت روحاني در معاشرت با مردم فضيلت شد. بزعم بعضي افراد، روحانيت زماني قابل احترام و تكريم بود كه حماقت از سرو پاي وجودش ببارد والاّ عالم سياسي و روحاني كاردان و زيرك كاسه اي زير نيم كاسه داشت. و اين از مسايل رايج حوزه ها بود كه هر كس راه مي رفت، متدين تر بود. ياد گرفتن زبان خارجي كفر و فلسفه و عرفان گناه و شرك. به شمار مي رفت."(18)

يكي از تحولات مهمي كه امام (ره) آن را به وجود آورد، تحوّل در حوزه فقه بود ايشان با اين كه "در مورد روش تحصيل و تحقيق در حوزه ها... معتقد به فقه سنتي و اجتهاد جواهري" بود و تخلّف از آن را جايز

نمي دانست ولي معتقد بود كه "اين بدان معني نيست كه فقه اسلام پويا "نباشد.(19) بر همين اساس بر نقش دو عنصر زمان و مكان توجه داد: "زمان و مكان دو عنصر تعيين كننده در اجتهادند". مساله اي كه در قديم داراي حكمي بوده است به ظاهر، همان مساله در روابط حاكم بر سياست و اجتماع و اقتصاد يك نظام، ممكن است حكم جديدي پيدا كند. بدان معني كه با شناخت دقيق روابط اقتصادي و اجتماعي و سياسي، همان موضوع اول كه از نظر ظاهر با قديم فرقي نكرده است، واقعاً موضوع جديدي شده است كه قهراً حكم جديدي

مي طلبد."(20) و از همه مهمتر اينكه حكومت را فلسفه عملي تمامي فقه دانست: "حكومت، در نظر مجتهد واقعي، فلسفه عملي تمامي فقه در تمامي زواياي زندگي بشريّت است. حكومت نشان دهندؤ جنبؤ عملي فقه در برخورد با تمامي معضلات اجتماعي و سياسي و نظامي و فرهنگي است."(21) و ويژگيهاي مجتهد واقعي را اينگونه برشمرد: "آشنايي به روش برخورد با حيله ها و تزويرهاي فرهنگ حاكم بر جهان، داشتن بصيرت و ديد اقتصادي، اطلاع از كيفيت برخورد با اقتصاد حاكم بر جهان، شناخت سياستها و حتي سياسيّون و فرمولهاي ديكته شدؤ آنان و درك موقعيت و نقاط ضعف... از ويژگيهاي يك مجتهد جامع است." (22)

با اين همه در صورتي كه سخن استاد مطهري را به ياد داشته باشيم كه فرموده بود: "حق اين است كه در برابر هر يك رسالؤ عمليّه... دهها رسالؤ عمليه و فكريه و اصوليه و اجتماعيه و اقتصاديه و سياسيه بر طبق احتياج و درك و قبول مردم و شان زمان... نيز نوشته شود." (23) بايد بپذيريم كه هنوز در ابتداي راهيم و تا رسيدن به آنچه آرزوي امام (ره) بود فاصله زيادي داريم.

2ـ جهان اسلام:

با پيروزي انقلاب اسلامي، چراغ اميدي در قلب امت اسلام روشن شد و مسلماناني كه تا آن هنگام فكر مي كردند براي رهايي از يك ابرقدرت بايد به ابرقدرت ديگري روي آورند و يا بعضي كه گمان مي كردند، امكان برقراري حكومت اسلامي در اين عصر و زمانه نيست، انديشه و فكرشان بطور كلي متحول شد.شاهد اين ادعا اين است كه

پس از پيروزي انقلاب اسلامي از نفوذ

انديشه هاي ماركسيستي و غير آن در ميان مسلمانان كاسته شد و در عوض اسلام به عنوان راهنماي عمل انتخاب گرديد. بدينگونه فرياد اسلام خواهي مردم لبنان و سودان و الجزاير و مصر و افغانستان و كشمير و اقصي نقاط جهان متاثر از انقلاب اسلامي و انديشه امام خميني (ره) به حساب مي آيد.

آنچه گفته شد چيزي نيست كه بر كسي پوشيده باشد. در اين مورد حتي بيگانگان نيز به اين حقيقت اعتراف كرده اند. اشاره به يك مورد خالي از فايده نيست:

"اسلام تولد مجدد خود را از امام خميني دارد و او بود كه با احياي ارزشهاي فراموش شدؤ ميليونها انسان، تعجب رهبران غرب و جهانيان را برانگيخت." (24)

بدينگونه، پژواك انديشه انقلاب اسلامي در سطح جهان اسلام، احيأ مذهب و به راه انداختن جنبشهاي اسلامي بود. چيزي كه به نفوذ اين "انديشه" كمك كرد، آرزوهاي

امام (ره) در جهت آزادي جهان اسلام از زير يوغ استعمارگران و طاغوتيان، مجد و عزت مسلمانان، از بين رفتن تفرقه هاي سياسي، مذهبي، ملي و قومي در جهان اسلام، آگاهي بخشي به مسلمانان جهان، بازسازي و نجات تفكر ديني و در يك كلام نجات مسلمين بود. در ميان فرمايشات ايشان كم نداريم از اين قبيل كه: "ما اميد واثق داريم كه ملل اسلامي، در آتيه نزديكي بر استعمار چيره شود." (25) و نيز "بايد بسيجيان جهان اسلام، در فكر ايجاد حكومت اسلامي باشند و اين شدني است؛ چرا كه بسيج، تنها منحصر به ايران اسلامي نيست. بايد

هسته هاي مقاومت را در تمامي جهان به وجود آورد."(26)

ثمرات عميق نفوذ و تاثير انديشه

امام (ره) در حمايت همه جانبه مسلمانان جهان از حكم اعدام سلمان رشدي، كه توسط امام خميني (ره) صادر شد، به خوبي روشن گشت و دشمنان اسلام را بيش از پيش از قدرت جهان اسلام به وحشت انداخت.

سايت اقتصادي دات كام

-  انديشه هاي اقتصاد امام خميني