نوشته شده توسط :
سعيد محمدابراهيم
خانومى! پاتو به اندازه گليم شوورت دراز کن!
توصيه هايى به خانم هاى خانه دار براى تنظيم اقتصاد خانواده
تنظيم برنامه خانواده، بر اساس درآمد شوهر، موضوعى است که بايد با دقت و کاردانى تمام، از سوى خانم خانه، صورت بگيرد و چون نمى توان درآمدها، خرج ها و خلق و خوى افراد را صددرصد با يکديگر تطبيق داد، اين کار به وسيله خانم خانه و بر اساس تجربيات خود او بايد انجام شود. در اين مبحث، فقط چارچوب کلى را مطرح مى کنيم و جزئيات آن را به عهده خانم خانه مى گذاريم.
ضرب المثل حکيمانه «بادآورده را باد مى برد» در تئاتر، فيلم و کتاب، لحظات بسيار مفرح، شيرين و دل چسبى را براى ما، به ارمغان آورده است. چقدر از ديدن پيرمردهاى خسيسى که در صحنه تئاتر با مأمور ماليات بر سر درآمد، چانه مى زدند و دستشان مى لرزيد و اصولاً مطالبه او را چرند و مزخرف مى دانستند و به پرداخت ماليات تسليم نمى شدند، خنديده ايم يا مثلاً در ضمن نمايش، از ديدن زن هاى جوان و خوش لباسى که به هيچ وجه در مقابل منطق شوهر، در خصوص کم خرج کردن، متقاعد نمى شدند و مثل بچه ها، لب هايشان را آويزان مى کردند و با کلماتى بچه گانه مى گفتند: «من نمى دونم؛ هر طورى شده، بايد اين پالتو پوست را برايم بخرى»، به وجد آمده ايم! نويسندگان و منتقدان اجتماعى، به قدرى کتاب و نمايش در خصوص خسّت، ولخرجى و اسراف نوشته اند که از حد خارج است و هر کدام از ما، به نوبه خود، چنين کتاب ها و نمايش هايى را خوانده و ديده ايم و به نظرمان عجيب و غريب و احمقانه جلوه کرده است و به آنها خنديده ايم.
نويسندگان خوش ذوق و آنهايى که نقايض اجتماعى را با ديده بصيرت و نکته سنجى مى نگرند، مشاهدات خود را به طرز جالب و زيبايى، ضمن داستان، در مقابل ديدگان ما مجسم مى کنند و به قدرى با مهارت، آن عيوب را برجسته مى سازند که ما آن را حمل بر شوخ طبعى نويسنده کرده، به وجد و سرور مى آييم؛ اما بايد بدانيم که در زندگى حقيقى، هيچ مصيبتى رنج آورتر و غم انگيزتر از عدم لياقت در امور مالى نيست. آن مردى که زيادتر از درآمد خود خرج مى کند و به اصطلاح «پايش از گليمش درازتر است»، خوشمزه و خنده آور نيست؛ بلکه وى، پايه و اساس ورشکستگى و فلاکت خود را بنا مى گذارد. آن خانم ولخرج و بى مغزى که مثل بچه ها و از روى بى فکرى، يقه شوهر را مى چسبد و از او لباس ها و مدهاى روز را مى خواهد، جذاب و دلربا نيست؛ بلکه مانند سنگ آسياب، به گردن شوهر آويخته شده، او را شکسته و خرد مى کند.
امروز قدرت خريد پول ما از ده يا حتى پنج سال پيش، خيلى کمتر شده است و زن ها بايد با کشمکش و زد و خورد بى مانندى، اين پول را به خرج خود برسانند. قيمت ها به وجه سرسام آورى بالا رفته، خرج زندگى، بسيار گران است؛ هزينه تحصيل، دفتر، قلم و کتاب بچه ها، به قدرى زياد شده که واقعا معما و مشکلى است.
تصور اين که اگر ما درآمد بيشترى داشته باشيم، تمام مشکلات و غصه هاى مالى ما حل مى شود، يک فکر سفسطه آميز و بى معنى است. متخصصان علم اقتصاد مى گويند: درآمد زيادتر، درد را دوا نمى کند. السى استاپلتون که يکى از بزرگ ترين متخصصان علم اقتصاد است، عقيده دارد که غالب مردم، وقتى پولشان زيادتر مى شود، خرجشان را نيز بالا مى برند و در نتيجه، باز با بى پولى و کمبود، دست به گريبان هستند.
در مونترال بانک کانادا، کلاسى داير شده است که به مشتريان خود، راه پول خرج کردن را مى آموزد و به آنها درس مى دهد که وقتى درآمدشان بالا رفت، آن اضافه درآمد را چگونه خرج و پس انداز کنند.
هنگامى که مشغول نوشتن اين متن بودم، ضمن تحقيقاتى که براى جمع آورى مطلب به عمل مى آوردم، به کتابى درباره روابط خانوادگى برخوردم که نويسنده آن، يک روانشناس معروف بود. با کمال تأسف، بايد بگويم که نويسنده اين کتاب، در خصوص تنظيم بودجه، ضعف و ناتوانى عجيبى از خود نشان داده، اصولاً بودجه تعيين کردن را امرى غيرلازم و بى اهميت به شمار آورده بود. اين آقا مى نويسد:
«خرج کردن و اداره پول و درآمد خانواده، بسيار آسان است؛ هر وقت پول داريم، خرج مى کنيم و وقتى نداريم، زندگى را با صرفه جويى مى گذرانيم».
من تصديق مى کنم که فکر و عقيده اين نويسنده، بسيار سهل و ساده است؛ ولى به طور حتم، راه صحيح پول خرج کردن و تنظيم بودجه، اين نيست! وقتى ما منطق نويسنده فوق را بررسى مى کنيم، زندگى قلندران و درويشان، جلو چشمانمان مجسم مى شود که با لاقيدى و بى اعتنايى، ياحق گويان، هر چه به دستشان برسد، يک روزه مى خورند و باقى هفته را روزه مى گيرند و هميشه نيازمند هستند.
بدون نقشه و بى فکر خرج کردن، يعنى آن که همه از درآمد و دسترنج شما بهره ببرند؛ غير از خودتان. شما از درآمد خود به کفاش، نانوا، قصاب، بزاز و نجار، نفع برسانيد؛ اما يک دينار براى خود کنار نگذاريد.
با نقشه و عاقلانه خرج کردن، آن است که شما و خانواده تان، هر کدام يک سهم عادلانه از درآمد خود را پس انداز کنيد.
تنظيم بودجه، نه مثل يک پيراهن ساده و آسان است و نه اين است که شما صورت بالا بلندى از مخارج روزانه را تهيه کنيد و يک ريال يک ريال همه را بنويسيد؛ بلکه تنظيم بودجه، عبارت از نقشه مشخص و يک برنامه منظمى است که به شما کمک مى کند تا از درآمد و پولتان، حداکثر استفاده را ببريد.
بودجه اى که از روى عقل و تدبير تنظيم شده باشد، شما را به هدف و آرزوهايى که در زندگى داريد، مى رساند. خريد خانه، باغ، ماشين، تحصيلات عالى براى بچه ها، پس انداز براى زمان پيرى، مسافرت و گردش، از هدف هاى مورد نظر هر خانواده هستند و انجام آنها، جز با تنظيم بودجه عاقلانه، ميسر نخواهد بود.
وقتى شما از روى نقشه و حساب خرج کرديد و مخارج هر ماه را آخر آن ماه از نظر گذرانديد، به چشم خود مى بينيد که براى هر چيز، چه مبلغ پول داده ايد و اگر بعضى مخارج در نظر شما زائد باشد، آنها را حذف مى کنيد تا هزينه آنها به مصرف چيزهاى مهم و لازم برسد. صورت حساب خرج ماهانه بهترين مشاور اقتصادى و راهنماى خرج و پس انداز شما خواهد بود.
اگر خداى نکرده شما از آن زن هايى هستيد که عقل معاش نداشته، به تنظيم بودجه معتقد نيستيد، از همين امروز، برنامه خرج و دخل را با تطبيق درآمدتان، تهيه کنيد. بايد بدانيد که يک زن ميانه رو که از روى عقل و نقشه خرج مى کند، مهم ترين کمک و خدمت را در راه موفقيت شوهر، انجام مى دهد. مردهايى که گرفتار زن ولخرج و مسرف هستند، هرگز روى موفقيت را نخواهند ديد.
اگر شوهر شما راه پول درآوردن را مى داند، ولى آينده گر نيست و همه را از دست مى دهد، شما بايد با منطق و عقل معاش، از آن جلوگيرى کنيد و اگر زياد محافظه کار است و خانواده را در فشار و تنگنا مى گذارد، حس اعتماد او را به خود جلب کنيد و به او بفهمانيد که شما نيز در پول خرج کردن، همان دل سوزى و تدبير متقابل را داريد.
آيا ممکن است شما بتوانيد در امر اقتصاد خانه، يک متخصص صلاحيت دار بشويد؟ بدون شک، بله. در آمريکا، در هر بانک، شعبه اى هست که مشتريان خود را به اين قسمت راهنمايى مى کند. همچنين مشاوران اقتصادى متعددى نيز وجود دارند که با پرداخت مبلغ کمى پول، خرج و دخل و پس انداز خود را تنظيم مى کنند. همچنين با استفاده از مجله هاى مربوط به زنان و خانه دارى، شما مى توانيد خوراک هاى مقوى، ويتامين دار و در عين حال، بسيار ارزان قيمت، تهيه کنيد. معمولاً در مجله هاى مربوط به زنان، به شما نشان مى دهند که چگونه از لباس هاى از مد افتاده خود و شوهرتان، براى بچه ها، لباس بدوزيد و از لباس هاى کهنه و مندرس، دستکش و کلاه بسازيد؛ حتى تعمير و ساخت مبل و اثاثيه منزل را نيز به شما ياد مى دهند.
با تمام اين احوال، شما نمى توانيد به نظريه متخصصان، متکى باشيد و آن را راهنماى بودجه خانواده خود قرار دهيد. براى آن که بودجه شما از نظر اقتصادى ارزش واقعى داشته باشد، بايد به قامت خود شما بريده شود و مثل لباس، جزءجزء آن، روى اندام شما امتحان شود تا از هر جهت، برازنده شما و زيبا و راحت باشد. درآمد، موقعيت و مخارج هيچ خانواده اى، مثل خانواده ديگرى نيست. مشکلات و مسائلى که شما در امر پول خرج کردن و بودجه خود داريد، مثل صورت و اندامتان، با ديگران متفاوت است.
چند پيشنهاد که در تنظيم و تهيه بودجه خانواده، به شما کمک مى کنند، عبارتند از:
1. صورت دقيقى از مخارج خود تهيه کنيد تا به چشم خود ببينيد که درآمدتان چگونه و به کجا مى رود.
همان طور که پزشک، قبل از آن که مرض را تشخيص دهد، قادر به معالجه آن نيست، ما نيز تا عيب کارى را پيدا نکنيم، قادر به اصلاح آن نخواهيم بود. صرفه جويى، اين نيست که ندانسته و نسنجيده، از مخارج خود حذف کنيم؛ ولى وقتى صورت حساب روشنى در دست داشتيم، با مراجعه به آن، به آسانى مى توانيم درک کنيم که چه مخارجى غيرضرورى است و با حذف آنها، مى توانيم حساب پس انداز خود را بالا ببريم. بنابراين حداقل براى مدت سه ماه، تمام مخارج خانواده را قلم به قلم در يک دفتر ثبت کنيد.
من با اين که بيشتر خريد و مخارج منزل را با چک مى پردازم، با اين حال، صورت حساب خرج يک ماه خانواده را قلم به قلم، در يک دفتر، ثبت مى کنم و آخر هر سال، مخارج دوازده ماه را جمع مى کنم. نتيجه اى که من از اين صورت حساب مى گيرم، بسيار عالى است؛ اولاً به طور روشن مى توانم بگويم که در عرض يک سال، چقدر پول غذا داده ام؛ چه مبلغ به مصرف لباس رسيده است؛ چقدر خرج پذيرايى و ميهمانى شده و خرج امور متفرقه و شخصى و... شده است. با مراجعه به جمع کل مخارج سال قبل، مى توانم بگويم که چقدر هزينه زندگى خانواده ما بالا رفته است.
لازم نيست که شما هم به اين نحو عمل کنيد؛ بلکه همين قدر که چند ماه صورت مخارج را نگه داشتيد و براى هر قلم، اعتبارى تعيين کرديد، ديگر کافى است؛ اما من اصولاً دوست دارم که اين صورت حساب سالانه را داشته باشم؛ تا اگر تصور کردم که در آن سال، براى لباس و لوازم شخصى، زياد خرج کرده ام، با مراجعه به صورت حساب، از شک بيرون بيايم.
2. بر اساس احتياجات خانواده و درآمد، براى مخارج سالانه خود، بودجه تنظيم کنيد.
مخارج مشخص و غير قابل تغيير را تعيين کرده، روى کاغذ بنويسيد. مثلاً کرايه يک سال منزل، مخارج غذا، اقساط، وام ها و اقساط بيمه زندگى را که معين هستند، روى يک صفحه کاغذ، ثبت کنيد. همچنين مبلغى براى احتياجات ديگر از قبيل مخارج دکتر و دارو، لباس، خرج تحصيل بچه ها، خرج رفت و آمد و پول توجيبى براى خود و شوهرتان را نيز تخمين زده، به آن بيفزاييد.
به طورى که همه مى دانيم، اين کار، داراى اهميت فراوان است و مستلزم تصميم و همکارى نزديک تمام خانواده و بعضى اوقات، امساک و خويشتن دارى است.
ما نمى توانيم در يک زمان، همه چيز داشته باشيم؛ ولى به طور قطع، مى توانيم چيزهاى غيرلازم، زائد و تجملى را فداى چيزهاى مهم و اساسى کنيم. آيا شما خريد يک خانه زيبا و راحت را به لباس، کفش و کلاه گران قيمت، ترجيح نمى دهيد؟ آيا حاضريد نظافت، اتو و تعمير لباس ها را خود انجام دهيد و پول آن را به مصرف خريد يک فريزر خوب برسانيد؟
وقتى شما، شوهر و بچه هايتان به چشم خود ديديد که براى هر منظورى، مبلغى معين، پيش بينى شده است و تجاوز از آن حد هم مقدور نيست، تصميم مى گيريد که با گذشت و همکارى، به آرزوهاى خود، لباس عمل بپوشانيد و حتى از آن مبلغ معين نيز صرفه جويى کنيد تا به هدف هاى خود زودتر برسيد.
3. ده درصد از درآمد سالانه خود را پس انداز کنيد.
شما بايد حداقل ده درصد از درآمدتان را براى خود، بچه ها و شوهرتان، پس انداز کنيد و هرگز خود را از اين کار، محروم نکنيد. ممکن است که لياقت و عقل معاش شما به حدى باشد که علاوه بر اين ده درصد، مبلغ ديگرى نيز به منظور خريد خانه يا ماشين، پس انداز کنيد.
متخصصان علم اقتصاد مى گويند: اگر شما بتوانيد ده درصد از درآمد شوهرتان را پس انداز کنيد، پس از چند سال، زندگى مرفه و آسوده اى خواهيد داشت؛ به طورى که هر قدر قيمت ها و هزينه زندگى بالا رود، در اوضاع اقتصادى شما، تأثيرى نخواهد داشت.
زنى را مى شناسم که با جديت تمام، اين کار را انجام مى داد. روزى او به من گفت: در دورانى که بحران اقتصادى، سراسر کشور را فرا گرفته بود، حقوق شوهرش حتى به کمتر از نصف، کاهش يافت و آنها مجبور بودند که سعى کنند تا مخارجشان از حدود درآمد، بالاتر نرود و مثلاً براى صرفه جويى کرايه اتوبوس، غالبا راه درازى را پياده طى مى کردند و براى خريد غذا، لباس و ساير نيازهاى زندگى، ساعت ها وقت و انرژى صرف مى نمودند تا کمى ارزان تر بخرند. با اين حال، اين زن و شوهر، هيچ گاه عادت ديرينه خود را که پس انداز ده درصد از درآمدشان بود، ترک نکردند.
اين خانم، با کمال خوشحالى و سرافرازى، به من اظهار داشت:
«با اين که ما به اين پول احتياج فراوان داشتيم و من بارها به اين خيال افتادم که از پس انداز ده درصد درآمد صرف نظر کنم، اما امروز، بسيار خوشوقتم که آن عادت پسنديده را ترک نکردم و امروز در پرتو آن استقامت، داراى خانه و زندگى مرفه و نسبتا مجللى شده ايم».
4. حساب پس اندازى براى روز تنگ دستى و حوادث غيرمترقبه، باز کنيد.
متخصصان علم اقتصاد، زن و شوهرهاى جوان و خانواده هاى نوبنياد را راهنمايى مى کنند که از هر سه ماه حقوق، يک ماه آن را براى حوادث شوم پيش بينى نشده، پس انداز کنند؛ بدين معنى که در هر سال، حقوق چهارماه را نديده انگاشته، هميشه اين مبلغ را حاضر داشته باشند. همين افراد به ما اخطار مى کنند که اگر بنا باشد ما يک مرتبه حقوق يک ماه را پس انداز کنيم، برايمان دشوار و کارى غيرعملى است. براى اين منظور، به جاى آن که مثلاً هر چهارماه يک بار، هزار دلار پس انداز کنيم، بهتر است هر هفته، به طور مرتب و بدون وقفه، مقدارى به حساب فوق بيفزاييم.
5. بودجه را با حضور اعضاى خانواده تنظيم کنيد.
مشاوران علم اقتصاد، معتقدند که طرح و تنظيم بودجه، هميشه بايد با حضور و همکارى تمام اعضاى خانواده باشد. همچنين اگر هر چند وقت يک بار جلسه اى تشکيل شود و درباره اوضاع اقتصادى و نقشه هاى بهبود وضع خانواده، با بچه ها صحبت گردد، روح همکارى در آنها ايجاد مى شود و روى بيشتر توقعات خود، قلم مى کشند و از اين که از بعضى چيزها محروم شده اند، عصبانى نمى شوند.
نويسنده کتاب «ازدواج را موفقيت آميز کنيد»، مى نويسد: «بزرگ ترين عامل خوشبختى در ازدواج، عقل معاش است. پول خرج کردن، هنرمندى و مهارت مخصوصى مى خواهد که هر زنى از اين هنر بهره مند باشد، وسايل رفاه و خوشبختى خانواده را فراهم مى آورد».
درست است که همه چيز را با پول نمى توان خريد، ولى اگر ما از روى علم و دانايى بدانيم که چگونه آن را خرج کنيم و سهم پس انداز خود را برداريم، آن سرمايه، موجب آرامش روح، نشاط و پشت گرمى اعضاى خانواده مى شود.
بنابراين بياييد به جاى آن که وقت خود را بيهوده تلف کنيم و با تشويش و اضطراب، عمر خود را از بين ببريم و بگوييم که چرا حقوق شوهرمان زيادتر نيست و چرا با آن خواستگار اولى که امروز ثروتمند است، ازدواج نکرديم، ياد بگيريم که با اعجاز عقل معاش، درآمد شوهرمان را طورى خرج کنيم که آينده همه تأمين شود. اگر زنى بداند که چگونه از هر يک ريال حقوق شوهرش، حداکثر استفاده را ببرد، به مرد، اشتياق و حرارت مى دهد که زيادتر پول کسب کند.
منبع:
داروتى کارنگى، آيين همسردارى.
پرسمان :: فروردين 1386، شماره 55