یکی از بزرگترین اشتباهات ما این بوده که بین تولید علم و خلق ثروت دیواری کشیده ایم تا یکی را بر دیگری ترجیح دهیم.    
       
       
   
اقتصاد، مدیون علم        
   
   
       
   
   
   

یکی از مشکلات بنیادین ما آن است که اقتصادمان مدیون علم نیست. ما علمی تولید نمی کنیم که دردی از اقتصاد و صنعت کشور درمان کند. دانشگاه های ما، راهبری اقتصاد و صنعت را وظیفه خود نمی دانند و کاری به کار رشد و شکوفایی اقتصادی و ارتقای بازدهی ندارند.

با نگاهی به کشورهای صاحب ثروت دنیا درمی یابیم که آنها، بدون دقت نظر در اقتصاد و شاخصه های پایدار آن آب نمی خورند. اما کشور ما در تولید علم اقتصاد محور فقیر است و این فقر، ثروت سازی در ایران را به چالش کشانده است. متأسفانه باید بگوییم حتی نگاهمان به تولید ثروت هم ایراد دارد. ما ثروت آفرینی را در کشورمان کم اهمیت دیده ایم. ده ها دلیل بر این ادعا می توان عنوان کرد. بیکاری گسترده ای که امروز شاهد درگیری ثروت اصلی این مملکت یعنی جوانان کشور با آن هستیم یکی از این موارد است.

اشتباهی که ما مرتکب شده ایم، این است که علم را از ثروت جدا می دانیم. ما ندانسته کاری کرده ایم که امروز اهمیت ارتباط متقابل علم و ثروت در جامعه به فراموشی سپرده شده است. علم قادر است به خلق ثروت بپردازد، منابع ثروت را کشف کند و راه استفاده بهینه از ثروت را به ما بیاموزد. ماحصل همه این مسایل، افزایش رفاه در جامعه است. این که جامعه به بیماری اقتصادی مبتلا است، ناشی از عدم حضور ظرفیت علمی در کشور نیست؛ چرا که به وفور رشته های دانشگاهی داریم که می توانند در خدمت ثروت آفرینی درآیند. مشکل، عدم انتقال این دانش به بازار است. اقتصاد اروپا بعد از جنگ جهانی دوم و رکود تورمی وحشتناک آن سال ها، تنها ۳ سال بیشتر طول نکشید و به دستان توانای اقتصاددانان مهار شد. حال که ما ۳۰ سال است از بیکاری رنج می بریم. تورم سرسام آور ناراحتمان کرده و قدرت تصمیم گیری را از مردم و تولید کنندگان و سرمایه گذاران گرفته است. چرا علم به دردمان نخورده و هنوز هم نمی خورد؟ آیا از عالمان و محققان استقبال نمی کنیم؟ آیا علم دانشگاهی ما ظرفیت حل مشکلات را ندارد؟ اگر این گونه است، چه اصراری داریم بر ادامه دادن آن؟

● مهندسی معکوس

کشور ما که راه سختی را برای رقابت با کشورهای تکنولوگ، توسعه یافته و حتی نوظهور امروز دنیا در پیش دارد، باید از ابزاری استفاده کند که در زمانی اندک، فاصله خود را با این کشورها کاهش دهد. یکی از این ابزارها و شاید مهمترین آنها – که بسیاری از کشورهای شرقی همچون ژاپن، کره و چین هم از آن استفاده کرده اند علم مهندسی معکوس (Reverse Engineering) است. در کشورهای توسعه یافته دنیا، متخصصین رشته های مختلف صنعتی در واحدهای تحقیق و توسعه (R&D)، جهت شناخت نحوه عملکرد یک محصول، با کارگروه های تخصصی به بررسی کارکرد آن محصول می پردازند و با تحقیق و پژوهش، محصولی نیمه صنعتی از آن را تهیه کرده و در نهایت با تکمیل آن، نمونه نیمه صنعتی را به نمونه کامل و مبتنی بر الگوی مدرن تولید می کنند. ثروت واقعی و محصول نهایی علم این است، نه یاد گیری مشتی تئوری های علمی که قدمت بسیاری از آنان به نیم قرن پیش باز می گردد.

عموم کشورهای نوظهور که در مدت کوتاهی توانسته اند با ارتقای توان اقتصادیشان، سهمی در بازارهای جهانی دست و پا کنند، تنها به برکت بهره گیری از این علم بوده که الان حرفی برای گفتن دارند.

● دست به دست هم

برای جبران نواقص و کم و کاستی هایی که در حال حاضر با آنها روبه رو هستیم، به پیشنهاد واحد تحقیقات «اقتصاد ایران»، علاوه بر واردات تکنولوژی، باید طرح "وحدت اقتصادی" را برای حل مشکلات به کار بندیم. سازوکار این طرح آن است که به دلیل مشکلات تحریمی دولت، بخش خصوصی به جای دولت به واردات تکنولوژی بپردازد. وظیفه دولت هم آن است که با ترمیم زیرساخت های اقتصادی، از جمله بازار سرمایه و نظام بانکی که بخش خصوصی را به شدت در منگنه قرار داده، راه واردات تکنولوژی و دور زدن تحریم ها را فراهم نماید. بکار گیری این طرح، علاوه بر توسعه اشتغال، خود به خود زمینه توسعه بخش خصوصی واقعی را در اقتصاد تسهیل می نماید و خیال دولت را هم از واگذاری های صوری و بی بازده راحت می کند. بخش خصوصی هم می تواند با عقد قراردادهای سرمایه گذاری مشترک (Joint Venture) با قدرت های بزرگ اقتصادی در بخش های تأثیر گذاری چون صنعت نفت و گاز، ارزش افزوده بیشتری را برای تولید ثروت پایدار به وجود آورد.

● سرمایه گذاری در تکنولوژی High Tech

تکنولوژی برتر یا همان High Tech از دیگر عوامل تأثیر گذار بر خلق ثروت در دنیای امروز است. پتانسیل بالا و بالقوه ای که این تکنولوژی در زمینه رشد اقتصادی از آن بهره می برد، بسیاری از کشورها را به سرمایه گذاری گسترده در این بخش سوق داده است. در حال حاضر، آمریکا و کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا بیشترین سرمایه گذاری را در High Tech انجام داده اند.

در مجموع، صنعت مخابرات با در اختیار داشتن ۵۶۲ هزار و ۸۱۴ میلیون یورو در سال ۲۰۰۷ بیشترین حجم تجارت محصولات بهره مند از فناوری High Tech را در اختیار داشته است. پس از آن هم صنعت رایانه و ماشین های اداری با در اختیار داشتن ارزش ۲۹۸ هزار و ۲۴۳ میلیون یورو در رتبه دوم قرار داشته و تجارت خدمات فنی و مهندسی بهره مند از High Tech با ۱۴۵ هزار و ۱۰۰ میلیون یورو در رده سوم بیشترین حجم تجارت صنعت تکنولوژی برتر قرار داشته است.

در حال حاضر، چین با سهم ۱/۱۷ درصدی از کل صادرات محصولات بهره مند از فناوری High Tech در صدر رهبران صادر کننده این محصولات در دنیا قرار دارد.
       
   
   
            ماهنامه اقتصاد ایران ( www.iraneconomics.net )    
 

فاکتورهای توسعه بخش خصوصی

بهبود کسب و کار در کشور، شفاف سازی و جریان اطلاعات، تقویت نهادهای مدنی و قوه قضاییه مستقل برای تأمین امنیت قضایی در راستای بهبود عملکرد اقتصادی و فضای مطمئن اقتصادی در کشور از مهمترین پیش نیازهای بهبود کارایی بخش خصوصی محسوب می شوند. در مورد موضوع امنیت قضایی باید اشاره کنیم که انجام یک عملیات اقتصادی نیازمند وجود مرجعی قانونی برای رفع مشکلات و حل و فصل اختلافات به صورتی عادلانه است. حضور و استقلال چنین مرجعی که بی طرفانه به رفع و رجوع مشکلات بپردازد، بسیار ضروری است. عدم بی طرفی در رفتار قوه قضاییه می تواند به ایجاد رانت برای عده ای بی انجامد و نتیجه این امر، اُفت سرمایه گذاری ها به دلیل عدم اطمینان قضایی در فضای اقتصادی خواهد بود. چرچیل پس از آن که نخست وزیر انگلستان شد، سلامت قوه قضاییه این کشور را متضمن رفع همه نقایص اقتصادی آن معرفی کرد. این نکته مهمی است که سلامت جامعه را در گرو سلامت قضا بد انیم.

با کالبد شکافی تئوریک بخش دولتی، می توان به وجود نوعی عدم اطمینان از پذیرش ریسک ها در آینده – علی الخصوص در میان شرکت های دولتی اشاره کرد. مدیر عامل یک شرکت خصوصی در انجام ریسک های بزرگ از آزادی عمل بالاتری برخوردار است، اما در یک شرکت دولتی، ریسک و احتمال خطر برای مدیریت یک مدیر، او را از انجام فعالیت های بزرگ و تکاپوگرایانه باز می دارد.

از طرفی، این تصور که کاشت نهال یک فعالیت بزرگ بر عهده یک مدیر است، در حالی که شاید افتخار برداشت آن به مدیر دیگری برسد (به دلیل تغییرات مدیریتی مداوم)، هر مدیری را از نوآوری باز می دارد. این موضوع به خصوص بعد از انقلاب که مقررات شرکت های دولتی به گونه ای تغییر یافته اند که مدیر عامل در عمل، تنها مجری خواست هیأت مدیره است، بیشتر به چشم می خورد. نگاهی به وضعیت انتخاب در شرکت های دولتی مبیّن آن است که تعیین مدیر عامل و هیأت مدیره در این شرکت ها از روند قابل قبولی تبعیت نمی کند و به نوعی استقلال حقوقی شرکت ها را زیر سؤال می برد. به عنوان مثال، تعیین مدیر عامل و اعضای هیأت مدیره در شرکت های دولتی ایرانی ممکن است با خواست وزیری که شرکت در زیرمجموعه آن بخش فعالیت می کند مشخص گردد، یا حتی نظر اعضای داخلی شرکت در تعیین مدیر عامل در نظر گرفته شود. لذا یکنواختی نظرات و همسویی افراد، مانع از هر گونه پیشرفت می شود و چون نظارت به معنی واقعی کلمه وجود ندارد، مشکلات بزرگتر می شوند.

مسایلی از این قبیل باعث شده اند ترازنامه ها و صورت های سود و زیان شرکت های ایرانی از شفافیت چندانی برخوردار نباشند. برعکس، در سطح جهانی، هر گونه مشکل اقتصادی در شرکت ها، در قیمت های فروش و درآمدشان منعکس می شود و این نقیصه حداکثر ظرف یک هفته به هیأت مدیره و مدیران ارشد گزارش می گردد. وقتی قرار است گزارش های مالی شرکت ها به صورت سالانه بررسی شوند، نمی توان انتظار رفع مشکلات را در کوتاه مدت داشت.

کشورهای صنعتی دنیا هم زمانی گزارش های سالانه منتشر می کردند، اما توانستند این امر را به یک هفته کاهش دهند. این موضوع باعث می شود اثرات منفی موجود در اقتصاد یا صنعت کشور، ظرف یک هفته شناسایی شده و در مدتی کوتاه، نقایص برطرف شوند. به علاوه، وقتی همه مدیران شرکت، ضرورت نظارت بر عملکرد مدیر عامل را نادیده می انگارند و کمابیش در اختیار وزارتخانه های متبوع خود هستند، نمی توانند منافع شرکت یا منافع ملی را در نظر بگیرند و در نتیجه، به شدت تحت تأثیر منافع زودگذر وزارتخانه خود قرار می گیرند؛ مخصوصاً آن که حسابرسان و بازرسان هم تحت نفوذ و تأثیر هیأت مدیره قرار دارند. در این شرایط، نمی توان انتظار داشت که عملکرد مدیران شرکت ها توسط کارمندان همان شرکت که تحت نظر مدیران قرار دارند، واکاوی شود.

دانش مداری مهمترین عامل توسعه

همان طور که گذشت یکی از عناصر فرهنگی لازم برای توسعه ، نگرش علمی است. نگرش علمی اولین و مهمترین خصیصه ای است که جریان توسعه اقتصادی از جنبه فرهنگی به آن نیاز دارد.

ضرورت وجود نگرش علمی برای رسیدن به توسعه از آن روست که یکی از فاکتورهای مهم در توسعه اقتصادی بالا رفتن سطح رفاه جامعه همراه با افزایش توان تولید و پیشرفت تکنولوژی می باشد برای دست یابی به این امر می بایست.

روش های تولید بهبود یابد و کارآیی آن بیشتر گردد یعنی با پیشرفت های علمی و صنعتی بهترین و کم هزینه ترین روش ها کشف گردد تا تولید کالا و خدمات با کارایی بالا امکان پذیر شود و توان تولیدی جامعه افزایش یابد.

رسیدن به این هدف تنها در صورت حاکم بودن روحیه علمی در جامعه میسر است. به همین جهت است که کشوری که کالاها و خدمات مورد نیاز را به حد وفور در اختیار داشته اما این امر با صادرات منابع زیرزمینی و مواد اولیه و وارد کردن کالاهای ساخته شده انجام گرفته باشد را نمی توان کشور توسعه یافته دانست. بنابراین جامعه ای که در آن روحیه علمی حاکم نباشد ، نمی تواند وضع موجود خود را به طور دقیق بشناسد و در نتیجه در امور تولیدی قادر به انتخاب بهترین و کارآمد ترین روش ها نیست.

یکی دیگر از شرایط اساسی شکوفایی، رشد و پیشرفت علوم ، وجود تحقیقات نظری و کاربردی در حین آموزش و بعد از آن می باشد. بدون تحقیقات نه تنها روند آموزش پویایی خود را از دست می دهد، بلکه ممکن است چنین نظامی نهاد آموزش و پرورش را با شرایط و نیازها و مشکلات جامعه به صورت بیگانه در آورد.

ضعف تحقیقات از موانع مهم در روند رشد و توسعه کشورهای جهان سوم می باشد. به همین علت می بایست به منظور استفاده بهینه و مفید از نیروی کار، نیاز بخش های مختلف اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی کشور را با توجه به تخصص های گوناگون ارزیابی کرد. باید برای هر رشته به مقتضای نیاز جامعه واحدهای تحقیقاتی وجود داشته باشد به طوری که این واحدها با مراکز تولیدی و صنعتی کشور دائما در ارتباط بوده و به مبادله اطلاعات و نیروهای متخصص بپردازند. بدین معنا که واحد تحقیقات مراکز تولیدی مشکلات تنگناها و نیازهای خود را بررسی کرده و گزارش آن را به بخش های تحقیقاتی آموزش عالی ارسال کند تا با تحقیقات متناسب هماهنگ و عمیق مشکلات موجود رفع گردد
       
   
   
 

کارت اعتباری پولهای با کلاس کیف ما     
    نگاهی به کارت اعتباری و تاثیر آن در اقتصاد کشور    
       

   
   
       
   
   
   

روزگاری بود که حاجی بازاری ها در حجره می نشستند و دایم چرتکه می انداختند اما کیسه های پر از سکه و اسکناس هایی که شمارش آنها انگشت شصت را زمخت می کرد دیگر این روزها، جایی در دنیای ماشینی ندارد.

آن روزها، کارمندان بانک، از شمارش پولهای مردم در عذاب بودند اما زندگی ماشینی و حضور کامپیوتر در زندگی اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی خدمت بزرگی به حجره داران و بانک داران کرد و کم کم کار شمارش پول افتاد بر دوش کامپیوترهای مهربان!

پولهای سکه ای کم کم ارزش خود را از دست دادند و افزایش تعداد صفرهای آنها هم کمکی به ارزشمندیشان نکرد و اسکناس جای آنها را در جیب مردم گرفت.

اسکناس ها هم کم کم خوش بر و روتر شدند و اسکناس های ۲۰ تومانی و ۵۰ تومانی، تبدیل شدند به تراول های ۵۰ و ۱۰۰ هزار تومانی. این ماجرا تا جایی پیش رفت که دیگر کسی اسکناس هایش را داخل متکا پنهان نمی کرد و کیسه پر پول با خود حمل نمی کرد.

این روزها دیگر یک تراول سبیل کلفت می تواند تمام اسکناس های خورده پا را در دل خود جا دهد و داخل یک کیف کوچک بماند. اما دنیای کامپیوتری فقط به اسکناس سبیل کلفت رضایت نمی دهد. دنیا که کامپیوتری شد، پول توی جیب آدمها هم باید کامپیوتری شود. کم کم جیب آدمها هم خودش را با زندگی کامپیوتری هم سو کرد و کا رتهای اعتباری وارد بازار شد.

کارت اعتباری یا همان پول با کلا س، به کارتی گفته می شود که شخص با توجه به میزان اعتباری که بانک صادرکننده کارت به او داده، بدون داشتن موجودی امکان برداشت از حساب خود را دارد. این روزها دیگر بدون پول نقد هم می توان از خانه خارج شد و دغدغه بی پولی نداشت. چرا که یک کارت کوچک جای خالی پولهای بزرگ را پر می کند.

مهمترین مزیت کارتهای اعتباری، سهولت در حمل و نقل پول های کلا ن و ایجاد امنیت برای صاحب پول است.

● ورود کارت اعتباری به ایران

ثمین کارت، اولین کارت اعتباری بود که جای خود را در بازار ایران باز کرد. این کارت از سال ۱۳۷۹ آغاز به کار کرد و تلا ش کرد تا با ارایه خدمات اعتباری، اقساطی و پیش پرداخت فرهنگسازی در این زمینه را آغاز کند. در حال حاضر بانکهای کشور از جمله پاسارگاد، پارسیان، صادرات، کشاورزی و مسکن و... صدور کارت اعتباری شتاب را در لیست خدمات خود قرار داده اند و این کارتها همانند کارتهای الکترونیکی شتاب در بانک های عضو طرح شتاب و فروشگاه ها قابل استفاده است.

● نو که آمد به بازار

اصولا هر وقت نو به بازار میآید، کهنه دل آزار می شود اما پول چیزی نیست که دلآزار شود، چه نو باشد و چه کهنه به همین دلیل است که حتی پولهای مچاله شده و پاره و پوره هم برای ما از احترام خاصی برخوردار هستند.

با این حال هر تازه واردی با یک سری ممانعت هایی مواجه می شو د. تصورش را بکنید که این تازه وارد بخواهد جای پول را بگیرد.

کارت های اعتباری هم از این قاعد مستثنی نبودند و با موانعی از سوی کاربران مواجه شدند. یکی از آن موانع این بود که در جامعه سنتی که همه افراد عادت به استفاده از اینترنت و کامپیوتر را نداشتند واهمه استفاده از این کارتها رواج پیدا کرد و بسیاری از افراد حتی افراد تحصیل کرده نگران این بودند که مبادا در استفاده از این کارت ها دچار مشکل شوند.البته این مساله طبیعی است چرا که افرادی که تا دیروز عادت داشتند پول را از کیف خود خارج کرده و خرید کنند، حالا با یک کارت سروکار داشتند که به صورت کامپیوتری کار می کرد و طبیعتا در استفاده از این روش نگرانی هایی وجود داشت.

اما کارت های اعتباری وارد بازار شدند و خیلی زود جای خود را در زندگی اقتصادی مردم باز کردند. کم کم باورود کارت های اعتباری پرداخت قبض ها هم از روش سنتی خارج شد و دیگر لا زم نبود که مردم برای پرداخت قبض آب و برق و تلفن در صف های طولا نی بانک علا ف شوند.

از طرفی این کارت ها با داشتن رمز کمتر مورد دستبرد دزد قرار می گرفتند و چنانچه در اختیار دزدان هم قرار می گرفتند بدون رمز ارزش برای آنها نداشتند و و فقط یک کارت شیک بودند. ضمن اینکه دارندگان کارت پس از سرقت کارتشان می توانستند کارت قبلی را سوزانده و یک کارت جدید دریافت کنند. البته کارت های اعتباری هم علا وه بر مزایا مضراتی را هم به دنبال داشتند. یکی از مشکلا ت این کارتها در دسترس نبودن دستگاه کارت خوان در تمام فروشگاه هاست و در برخی از موارد فروشندگان، علا قه ای به استفاده از دستگاه کارت خوان ندارند و ترجیح می دهند که پول نقد از مشتری دریافت کنند ضمن اینکه دستگاه های کارت خوان در بسیاری مواقع خراب است یا یک جای می لنگد. آن وقت است که از داشتن این کارت های شیک احساس پشیمانی می کنیم و آرزو می کنیم ای کاش به جای کارت اعتباری، پول نقد در کیفمان بود.

با این حال رفتن به سوی دنیای مدرن افراد را وادار می کند تا مطابق با پیشرفت های تکنولوژی حرکت کنند و از آن عقب نمانندو به همین دلیل کاربرد روزافزون فناوری اطلاعات در صنعت بانکداری، زمینه رابرای شکوفایی ابزارهای بانکی مهیا کرده است. از جمله این ابزارها که استفاده از آن در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته، کارت اعتباری است. سرعت، سهولت و منافع استفاده از این ابزار بانکی باعث شده تا موسسات مالی صادرکننده مراکز تجاری پذیرنده و دارندگان کارت، از آن استقبال کنند. چیزی که جالب است هوشمند بودن این کارت هاست، حالا ببینیم کارت هوشمند چیست؟

کارت هوشمند (که با نام های "کارت چیپ دار" یا "کارت با مدار مجتمع" هم شناخته می شود) کارتی است که بر روی آن مدار مجتمع نصب شده است. از این نوع کارت می توان به جای کارت اعتباری و کارت پول یا در سیستم های امنیتی کامپیوتری، سیستم های تشخیص هویت و بسیاری موارد دیگر استفاده کرد.

کارت های هوشمند از نظر اندازه و شکل ظاهری، شبیه به کارت های اعتباری معمولی هستند.

● انواع کارت های هوشمند

کارت هوشمند که شبیه به یک کامپیوتر ساده و کوچک است که می تواند از طریق دستگاه کارت خوان و اتصال طلایی خود ارتباط برقرار کند، تا بتوان به اطلاعاتی که درون حافظه این کارت قرار دارد دسترسی پیدا کرد.این نوع کارت های هوشمند هم همانند کارت های معمولی مغناطیسی نیاز به قرار گرفتن در دستگاه برای خوانده شدن اطلاعات دارند.

نسل جدید کارت های هوشمند، کارت های هوشمند بدون تماس(Contactless) هستند. این کارت ها بدون تماس با دستگاه کارت خوان ارتباط برقرار می کنند. فقط کافی است این کارت در نزدیکی دستگاه قرار گیرد. این نوع کارت در مواقعی که نیاز به برقراری ارتباط سریع و حتی بدون دخالت دست وجود دارد، کاربرد بسیاری دارد.برای مثال برای ورود یک به اتاق، کارت ممکن است در جیب یا کیف شخص باشد و از همان محل و بدون نیاز به خارج کردن با دستگاه کارت خوان ارتباط برقرار کرده و مجاز بودن ورود بررسی شده و در باز شود. همچنین در بسیاری از سیستم های حمل و نقل عمومی در دنیا به دلیل حجم زیاد مسافران و به خاطر سریع تر شدن چک کردن بلیط از این نوع کارت ها استفاده می شود. هم اکنون کارت های اعتباری متروی تهران هم از نوع کارت هوشمند بدون تماس هستند.

● کارت هوشمند باتماس

کارت های هوشمند از نظر اندازه و شکل ظاهری، شبیه به کارتهای مغناطیسی معمولی هستند. ولی درون این کارت ها کاملا با کارت های معمولی متفاوت است. کارت های مغناطیسی معمولی یک تکه پلاستیک ساده هستند با یک نوار مغناطیسی; در حالی که کارت های هوشمند درون خود یک ریز پردازنده دارند این ریزپردازنده چون بیش از اندازه کوچک است با تکنولوژی خاصی کشت می شود (تبدیل یک ترانزیستور اندازه یک نخود به سایزی معادل کوچک تر از نوک سوزن). ریزپردازنده معمولا در زیر یک اتصال طلایی در یک طرف کارت قرار دارد. این ریز پردازنده در کارت های هوشمند در حقیقت جایگزین نوار مغناطیسی در کارت های معمولی شده است.

اطلاعاتی را که روی نوار مغناطیسی کارت های معمولی وجود دارد می توان به راحتی خواند، روی آن نوشت، آن را حذف کرد و یا تغییر داد. به علت وجود همین مشکل نوار مغناطیسی محل خوبی برای نگهداری اطلاعات نیست. به همین دلیل هم برای استفاده از چنین کارت هایی نیاز به طراحی شبکه های کامپیوتری گسترده، برای تایید صحت و دریافت و پردازش اطلاعات وجود دارد.

کارت هوشمند بدون نیاز به چنین امکاناتی به دلیل امنیت خود می تواند اطلاعات را در خود ذخیره کرده تا در صورت لزوم در محل های مختلف بتوان از این اطلاعات بدون نیاز به اتصال به شبکه استفاده کرد. ریز پردازنده در کارت هوشمند برای امنیت مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع کارت هوشمند یک کامپیوتر کوچک است که با کامپیوتری که به دستگاه کارت خوان متصل است ارتباط برقرار می کند. تا ریزپردازنده کارت، از معتبر بودن دسترسی به کارت مطمئن نشود، به کارت خوان اجازه دسترسی نمی دهد. پس از صدور مجوز دسترسی، کارت خوان می تواند همانند یک دیسک با کارت که دارای یکRam است کار کند; اطلاعات را خوانده، پردازش و تغییر دهید. کارت های هوشمند می توانند تا ۸ کلیو بایت Ram (حافظه با دسترسی تصادفی برای خواندن و نوشتن اطلاعات)، ۳۶۴ کیلو بایت ROM (حافظه فقط خواندنی)، ۲۵۶ کیلوبایت PROM (حافظه فقط خواندنی قابل برنامه ریزی) و یک ریزپردازنده ۱۶ بیتی داشته باشند. کارت هوشمند همچنین از یک واسط سریال برای نقل و انتقال اطلاعات استفاده کرده و انرژی خود را هم از یک منبع بیرونی (مثلا دستگاه کارت خوان) تامین می کند. ریز پردازنده هم برای انجام یک مجموعه عملیات محدود همانند رمزنگاری مورد استفاده قرار می گیرد. کارت های هوشمند می توانند برای کارت های اعتباری، کارت پول ها، سیستم های امنیتی کامپیوتری، سیستم های تشخیص هویت دولتی و بسیاری موارد دیگر مورد استفاده قرار گیرند.

● کارت هوشمند بی تماس

کارت هوشمند که شبیه به یک کامپیوتر ساده و کوچک است که می تواند از طریق دستگاه کارت خوان و اتصال طلایی خود ارتباط برقرار کند، تا بتوان به اطلاعاتی که درون حافظه این کارت قرار دارد دسترسی پیدا کرد. از آنجایی که این کارت ها دارای یک ریز پردازنده هستند و این ریز پردازنده به دسترسی به حافظه کارت نظارت می کند، می توان به امنیت اطلاعات درون کارت اطمینان داشت و اطلاعات مهم را در آن ذخیره کرد. این کارت ها که در سال ۱۹۷۰ عرضه شدند مشکل امنیت را که در دسترسی به کارت های معمولی مغناطیسی وجود داشت، برطرف کردند. ولی این نوع کارت های هوشمند هم همانند کارت های معمولی مغناطیسی نیاز به قرار گرفتن در دستگاه برای خوانده شدن اطلاعات دارند. نسل جدید کارت های هوشمند، کارت های هوشمند بدون تماس هستند.

این کارت ها بدون تماس و با تکنولوژی القا با دستگاه کارت خوان ارتباط برقرار می کنند. فقط کافی است این کارت در نزدیکی دستگاه قرار گیرد. این نوع کارت در مواقعی که نیاز به برقراری ارتباط سریع و حتی بدون دخالت دست وجود دارد، کاربرد بسیاری دارد. برای مثال برای ورود یک به اتاق، کارت ممکن است در جیب یا کیف شخص باشد و از همان محل و بدون نیاز به خارج کردن با دستگاه کارت خوان ارتباط برقرار کرده و مجاز بودن ورود بررسی شده و در باز شود. همچنین در بسیاری از سیستم های حمل و نقل عمومی در دنیا به دلیل حجم زیاد مسافران و به خاطر سریع تر شدن چک کردن بلیط از این نوع کارت ها استفاده می شود.

هم اکنون کارت های اعتباری متروی تهران هم از نوع کارت هوشمند بدون تماس هستند.استفاده از این کارتها روز به روز بیشتر می شود مثلا در شهرهای تبریز و مشهد جهت استفاده از اتوبوس به عنوان کارت بلیط اتوبوس پیاده سازی شده است. از نظر فاصله مجاز برای برقراری ارتباط چند نوع کارت هوشمند وجود دارد. در دو نوع از آن ها (نوعA وB )که استاندارد هم شده اند، حداکثر فاصله مجاز برای برقراری ارتباط ۱۰ سانتی متر است. این فاصله که به این دلیل است که سیستم (برای مثال کم کردن پول از کارت مترو) به صورت ناخواسته (مثلا گذشتن از کنار ورودی مترو) عمل نکند. همچنین در یک نوع دیگر حداکثر فاصله مجاز برای برقراری ارتباط ۵۰ سانتی متر در نظر گرفته شده است.

● اسکناس منسوخ خواهد شد

توسعه بازارها، افزایش روزافزون معاملات عرضه کالاهای فکری و نرم افزاری، تقاضای بالا و پیشرفت فناوری اطلاعات زمینه را برای ابداع و گسترش سریع از ابزارهای بانکی غیرپولی باقابلیت جایگزینی اسکناس، فراهم کرده است. به طوری که پیش بینی می شود تا سال ۲۰۲۰ تقریبا استفاده از اسکناس منسوخ شود. از مصادیق روشن این تحول رواج کارت های مختلف بانکی و الکترونیکی است. این کارت ها که تعدادشان با سرعت خیره کننده و در حال افزایش است توانسته اند در برخی کشورها جایگزین اصلی پول شوند و بیش از ۶۷ درصد معاملات را به خود اختصاص می دهند.

● تاریخچه کارت اعتباری

یک کارشناس اقتصادی در مورد کارت های اعتباری می گوید، ابداع کارت بانکی را به فردی به نام جان. سی. بگینز، کارمند بانک نیویورک نسبت می دهند. دکتر صادق بهرامی افزود: طرح اولیه ایجاد کارت های اعتباری در سال ۱۹۴۶ مطرح شد و جهت خریدهای کوچک از مغازه های محلی مورد استفاده قرار گرفت و با موفقیت روبه رو شد.

وی در ادامه گفت: بانک بزرگ کالیفرنیا در سال ۱۹۵۸ محصول کارتی خود را به بازار عرضه کرد. استقبال عمومی از این محصول نوپا چنان گسترده بود که در سال ۱۹۷۰ در کشور آمریکا بیش از ۳۰ میلیون نفر از این کارت ها استفاده کردند و پس از ۱۲ سال از معرفی کارت های اعتباری حجم معادلات ناشی از آن به ۳۱ میلیارد دلار رسیده بود.

● کارت اعتباری چیست

دکتر بهرامی در تعریف کارت اعتباری گفت: تصور رایج بر آن است که تمامی کارت های نزد مردم کارت اعتباری هستند و در بیشتر موارد عنوان کارت اعتباری برای انواع مختلف کارت، نظیر کارت تلفن، مترو، کارت ورود و خروج اداره جات، کارت اینترنت، کارت بانکی و... استفاده می شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به این مطلب افزود: در علوم بانکی عنوان کارت اعتباری معنای ویژه و بار حقوقی مختص خود را داشته و از لحاظ کارکردی آن را از دیگر انواع کارت های بانکی مجزا می سازد.

وی یادآور شد: کارت بانکی کارتی است که یک موسسه مالی صادر کرده و به دارنده آن امکان می دهد کالا یا خدمات را بدون پرداخت پول و صرفا با ارائه این کارت تهیه کند. این درحالی است که کارت اعتباری سندی است که بانک یا موسسه مالی صادر می کند تا دارنده آن با ارائه کارت بتواند از پذیرنده آن، کالا، خدمات یا پول نقد دریافت کند. صادرکننده پرداخت بهای کالاها یا خدمات خریداری شده را تضمین کرده و بهای آن را به پذیرنده می پردازد، سپس در زمان معین از دارنده کارت پس می گیرد.

● منافع استفاده از کارت های بانکی

این استاد دانشگاه معتقد است که توسعه استفاده از کارت های بانکی علا وه بر منافع متفاوت آن برای صادر کننده، پذیرنده و دارنده کارت دارای آثار مثبت برای کل جامعه است.

وی می گوید: استفاده مکرر از اسکناس فرسودگی آن را به دنبال داشته و گردش آن موجب انتقال بیماری ها را فراهم میآورد لذا ضرورت دارد با توجه به عمر مفید آن که در ایران حدود ۵ سال است، اسکناس های قدیمی از گردش خارج شده و اسکناس نو جایگزین شود.

دکتر بهرامی افزود: براساس آمارهای ارائه شده از سوی بانک مرکزی سالا نه بیش از ۱۲۰ میلیارد ریال هزینه صرف جمعآوری و جایگزینی اسکناس می شود. در سال ۱۳۸۶ هزینه تمام شده چاپ هر برگ اسکناس حدود ۱۷۳ ریال و حجم اسکناس در گردش کشور ۱/۷ میلیارد برگ برآورد می شود. لذا باید سالانه ۱۴۰۰ میلیون برگ اسکناس از گردش خارج شود. این در حالی است که استفاده از کارت های بانکی به جای اسکناس چنین هزینه هایی را در بر نخواهد داشت.

این کارشناس اقتصادی بهبود ضریب امنیت اجتماعی را هم یکی دیگر از منافع استفاده از کارت بانک ها ذکر کرد و گفت: کاربرد کارت های بانکی موجب می شود تا جرایمی نظیر سرقت پول نقد، کشته و زخمی شدن افراد در سرقت و جعل اسکناس به شدت کاهش یافته و خسارت ناشی از خطای انسانی در شمارش ها و ثبت در محاسبات تقلیل یابد. دارندگان کارت از حمل مقادیر فراوان پول نقد و ریسک از دست دادن یا جعلی بودن آن رها شده و با خاطری آسوده معاملات مورد نظر خود را انجام می دهند.

وی همچنین براین باور است که استفاده از کارت بانک ها شفافیت فعالیت های اقتصادی را افزایش می دهد چرا که گسترش معاملا ت با کارت بانکی باعث می شود تا حجم زیادی از وجوه نقدی بی مصرف به وسیله بانک ها جذب شده و در محل های مورد نیاز مصرف شود. معاملا ت با استفاده از کارت های بانکی به صورت دقیق با کارت خوان ثبت می شود در نتیجه منجر به گردآوری اطلاعات حجم دقیق معاملات، سرعت واقعی گردش پول و دیگر متغیرهای پولی می شود.

دکتر بهرامی گفت: با استفاده از این اطلا عات بانک مرکزی می تواند سیاست های موثرتری را مورد اجرا قرار دهد و دولت هم می تواند با کمک این اطلاعات بسیاری از نابسامانی ها و ناهنجاری های اقتصادی مانند پولشویی، فرار از پرداخت مالیات و معاملا ت غیرمجاز را پیگیری کند.

وی می گوید: از دیگر منافع استفاده از کارت بانک ها سرعت و آسانی معامله است چرا که اطمینان به پرداخت منابع از طرف بانک ها و موسسات صادرکننده باعث گسترش معامله ها و توسعه بازار کالا ها و خدمات می شود و رشد و توسعه بخش های گوناگون اقتصادی را به همراه خواهد داشت.

● حرف آخر

با تمام این حرفها، ورود یک پدیده جدید به کشور نیازمند فرهنگ سازی در این زمینه نیز هست، اما آیا به راستی فرهنگ استفاده از کارت های اعتباری در کشور ما جاری شده است؟

آیا یادگرفته ایم که در حین استفاده از کارت های اعتباری در عابر بانک ها، به حقوق دیگران احترام بگذاریم و فاصله خود را تا حدی حفظ کنیم که افراد موقع استفاده از عابر بانک معذب نباشند؟ آیا به این مساله فکر کرده ایم که هنگام پرداخت قبض آب و برق و گاز و تلفن و قبض های موبایل اعضای خانواده، افراد دیگری هستند که پشت سرما در انتظارند تا کار ما زودتر به پایان برسد؟ یا اینکه فکر می کنیم در همه شرایط حق با ماست و همین که نوبت ما شده تا از عابر بانک استفاده کنیم و می توانیم کار ۸ ۷ نفر را در همان نوبت انجام دهیم و به این مساله فکر نکنیم که دیگران هم به اندازه ما حق استفاده از عابر بانک را دارند؟ به امید روزی که فرهنگ ما هم به اندازه کارتهایمان ارتقا پیدا کند و یاد بگیریم که هر وسیله جدیدی نیازمند یک فرهنگ جدید است.
       
   
   
            نویسنده : مرجان حاجی حسنی    
            روزنامه مردم سالاری ( www.mardomsalari.com )