اقتصاد نیازمند انقلابات تکنولوژیک است      
 
      زیاد ذهنتان روی بحران مالی ثابت نماند. مشکلات اقتصادی جهان خیلی ریشه دار شده بود و روشن بود که دیر یا زود سربزنگاهی اسیرمان خواهد کرد.      
 

 
     
اقتصاد نیازمند انقلابات تکنولوژیک است          
 
       
     

زیاد ذهنتان روی بحران مالی ثابت نماند. مشکلات اقتصادی جهان خیلی ریشه دار شده بود و روشن بود که دیر یا زود سربزنگاهی اسیرمان خواهد کرد.

این نتیجه ای است که اخیرا با خواندن دو مقاله بسیار عالی به آن رسیده ام: «انشعاب بزرگ» که روزنامه نگاری به نام تیموتی نوآ سپتامبر گذشته در اسلیت نوشته بود؛ و دیگری «کساد بزرگ» که در واقع کتاب کوچکی است که تایلر کوون، اقتصاددان و وبلاگ نویس، اخیرا نوشته است.

این دو مطلب دو روند آزاردهنده را معرفی می کنند که هرچند منطقا از یکدیگر مجزا هستند، اما در واقع به یکدیگر مرتبط هستند. نوآ از افزایش شدید نابرابری درآمدی طی سال های دهه ۷۰ به بعد در آمریکا صحبت می کند. او پس از بررسی بسیاری از توجیهات قابل تصور، به این نتیجه می رسد که این پدیده از یک سو حاصل ظرفیت فوق تصوری است که برای پذیرش دستمزدها و پاداش های نجومی وال استریت به وجود آمده و از سوی دیگر محصول عملکرد بد نظام آموزشی آمریکا است. درباره تقصیرهای چین نیز صحبت هایی می شود، اما عمدتا بحثی حاشیه ای است.

کوون با این بحث آغاز می کند که درآمد خانواده های متوسط آمریکایی از دهه ۷۰ تاکنون افزایش ناچیزی داشته است. نرخ رشد سالانه درآمد آنها با محاسبه تورم تنها ۵/۰ درصد بوده است. منظور از درآمد خانوارهای متوسط، درآمد خانواده هایی است که در وسط طیف توزیع درآمد جای دارند. این معیار از آن رو

اهمیت دارد که آنچه در بالا اتفاق می افتد را به کلی نادیده می گیرد، اگر یک مدیر صندوق سرمایه گذاری درآمد سالانه اش ۱۱ میلیارد افزایش داشته باشد، این یعنی درآمد متوسط ۱۱۰ میلیون خانواده آمریکایی ۱۰۰ دلار افزایش یافته است، اما این افزایش کوچک ترین تاثیری بر جایگاه خانواده هایی که وسط طیف قرار دارند، نمی گذارد.

در انگلستان، وضعیت به این اندازه وخیم نیست. درآمد میانه برای انگلیس از سال ۶۸ تاکنون سالی حدود ۲۵/۱ درصد افزایش داشته و از نرخ تورم نیز بالاتر است. این رقم برای مردانی است که تمام وقت کار می کنند، برای زن ها همین رقم به ۲۵/۲ می رسد. در کف طیف توزیع درآمد (ده درصد پایینی) افزایش درآمد سالانه برای مردان کمی کمتر از یک درصد و برای زنان دو درصد است.

تیموتی نوآ حق دارد، بخشی از راه حل اصلاح مدارس است، اما اگر مشاهده کوون هم درست باشد به هیچ رو روشن نیست که راه حل درست چه می تواند باشد. کوون مشکل را در فقدان «میوه های حاضر و رسیده» می داند؛ یعنی که دیگر آن امکان فراهم نیست که ایالات متحده به سادگی نوابغ را دستچین کرده و به مدارس خوب بفرستد. بهبود کیفیت مدارس شاید کمک کند، اما همین کار را می شد با ممانعت از ترک تحصیل بچه های باهوش نیز انجام داد.

یکی دیگر از منافع دم دستی قدیم که حالا از میان رفته استفاده از حجم عظیم نوآوری ها و تولیداتی بود که طی قرن های ۱۹ و ۲۰ یکی پس از دیگری ارائه می شدند؛ از الکتریسیته، یخ ساز، هواپیما و لوله کشی داخلی بگیرید تا موتورهای احتراقی و تلگراف و تلفن و تلویزیون. زندگی روزمره میان دهه های ۳۰ تا ۷۰ با این نوآوری ها عمیقا متحول شد. از دهه هفتاد شاهد خیزش کامپیوترها و تلفن های همراه بوده ایم اختراعاتی که واقعا شگفت انگیزند – اما جز این ها دیگر چیز نامعمولی درکار نبوده است.

به طور خلاصه، اگر حق با کوون باشد، در صورتی که موج جدید تکنولوژی برنخیزد، رشد اقتصادی کمتر خواهد شد و نهادهای سیاسی اگر بتوانند باید پاسخ گویاین وضعیت باشند. همین استدلال درباره اروپای غربی نیز قابل تکرار است و البته ژاپن را نیز نباید فراموش کرد.

اما راه حل؟ من حرف خاصی ندارم، همین طور هم کوون. او امیدوار است که شاهد ارتقای جایگاه دانشمندان و محققان باشیم که البته خوب است، اما چطور؟ دولت هم بودجه دانشگاه ها را کاهش داده و حتی غیرمستقیم کمک کمتری هم به کتابخانه های عمومی می کند. دانشگاه ها (بی شک) و کتابخانه ها (احتمالا) محل اجتماع اقشار طبقه متوسط هستند، اما اگر می خواهیم از چنگ رکود بزرگ رها شویم، بی شک گران تر کردن دستیابی به دانش راه حل آن نخواهد بود.
           
       
     
 
 
                  تیم هارفورد
منبع: فایننشال تایمز      
 
                  روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )


 

اقتصاد چگونه رشد می کند؟     
    نظریه پردازان اقتصاد با دو مساله بزرگ مواجه اند: موضوعات مورد مطالعه آنها برای خود صاحب ذهن هستند؛ نمی توان آزمایشی کنترل شده برای آزمون نظریه ترتیب داد؛ آنچنان که در علمی طبیعی مثل شیمی این کار به راحتی ممکن است. این اختلافات تا حدی توضیح می دهد که چرا علوم سخت نسبت به علوم نرم شهرت بیشتری در عینیت و موفقیت دارند.    
       
       
   
اصول اقتصاد چگونه رشد می کند؟        
   
   
       
   
   
   

نظریه پردازان اقتصاد با دو مساله بزرگ مواجه اند: موضوعات مورد مطالعه آنها برای خود صاحب ذهن هستند؛ نمی توان آزمایشی کنترل شده برای آزمون نظریه ترتیب داد؛ آنچنان که در علمی طبیعی مثل شیمی این کار به راحتی ممکن است. این اختلافات تا حدی توضیح می دهد که چرا علوم سخت نسبت به علوم نرم شهرت بیشتری در عینیت و موفقیت دارند.

به هر حال، اقتصاددانان یک برتری بزرگ نسبت به عالمان طبیعی دارند: نظریه پرداز اقتصادی خود یک موجود اندیشنده است با غایاتی که بدان ها آگاه است. از آنجا که اقتصاددان خود یک عمل گر اقتصادی است، می تواند بسیار راحت تر انگیزه ها و فشارهایی که یک عمل گر اقتصادی با آنها مواجه است را درک کند. در مقابل یک فیزیکدان ذره ای هیچ ایده ای راجع به این ندارد که «کوارک دیگر چگونه چیزی است»؛ بنابراین فیزیکدان مجبور است خود را به فنون تجربی خاص و آشنایی برای درک رفتار کوارک ها محدود کند.

تفاوتی مهم هست میان کنش غایتمند و رفتار بدون غایت؛ این تفاوت کلید توسعه اصول اقتصاد است. اصول اقتصادی که ما از آنها صحبت می کنیم همگی «ملزومات منطقی» این حقیقت است که مردمی دیگر نیز هستند که ذهن دارند و سعی می کنند به اهدافشان دست یابند. به عبارت دیگر، اگر ما به عنوان عالمان اجتماعی تصمیم بگیریم که به این «نظریه» تن دهیم که اذهانی دیگر نیز در عالم، فعال هستند هر کدام از ما بطور بی واسطه تنها می تواند آگاهی ذهنی خود را تجربه کند ؛ پذیرش این نظریه پاره های دیگری از دانش را به عنوان ملزومات خود بیرون می ریزد.

اگر بخواهیم با راهنمایی روش شناسی دیگر علوم، مسیر توسعه اصول علم اقتصاد را طی کنیم، بهتر است به جای فیزیک و شیمی به سراغ هندسه برویم. در هندسه اقلیدسی ما با چند فرض و تعریفی که بدیهی به نظر می رسد می آغازیم. مثلا ما «نقطه» و «خط» را تعریف می کنیم. منظورمان را از «زاویه» که هنگام برخورد دو خط تشکیل می شود مشخص می کنیم و قس علی هذا.

وقتی ما فرضیات و تعاریفمان را در دست داشتیم، می توانیم از آنها برای ساخت «قضایا» استفاده کنیم. «قضیه» کلمه ای ساختگی برای استنتاج های منطقی است؛ یعنی همان نتایج تحلیلی برآمده از تعاریف و فرضیات اولیه. یک کتاب درسی هندسه با ابتدایی ترین قضایا شروع می کند؛ سپس از آنها برای استنتاج قضایای پیچیده تر استفاده می کند. مثلا یک قضیه ابتدایی چنین است: «اگر ما چهار خط داشته باشیم که یک مستطیل را شکل داده است، می توانیم خط پنجمی چنان بکشیم که مستطیل را به دو مثلث مساوی تقسیم کند.» وقتی این قضیه ساده اثبات شد، می توان آن را به جعبه ابزار استنتاج اضافه کرد و از آن برای اثبات قضایای پیچیده تر استفاده کرد.

در این مرحله دو ملاحظه مهم هست که باید در مورد مثال هندسه در نظر بگیرید. اول، توجه کنید، بی معنا است اگر از یک ریاضی دان بخواهیم که برود و قضایای هندسه را «آزمون» کند. مثلا قضیه فیثاغورث را در نظر بگیرید که احتمالا مشهورترین قضیه هندسی است. قضیه فیثاغورث می گوید اگر شما مثلثی با یک زاویه ۹۰ درجه داشته باشید و هر ضلع را با حرفی نشان دهید، آن گاه معادله زیر برقرار است:

یک بار که شما اثباتی درست از قضیه فیثاغورث دیده باشید، درک کرده اید که این قضیه ضرورتا درست است. برای تفریح می توانید یک خط کش و گونیا بردارید و این قضیه را در مورد مثلثی که خودتان روی کاغذ می کشید «آزمون» کنید. ممکن است که شما متوجه شوید که قضیه دقیقا هم درست به نظر نمی رسد، اما اگر شما این چنین «ابطال کننده ای» بیابید و آن را به یک ریاضیدان گوشزد کنید، او توضیح می دهد که زاویه مثلث شما دقیقا ۹۰ درجه نیست و مثلا ۹/۸۸ درجه است و خط کش شما نیز ابزار دقیقی نیست و شما دچار خطای چشم شده اید و طول خطوط را تا حدی غیردقیق به دست آورده اید. نکته مهم این است که ریاضیدان می داند که قضیه فیثاغورث درست «است»، چون او می تواند آن را با استنتاجی مسلم به صورت قدم به قدم از فرضیات اولیه «اثبات کند.»

این قیاسی مناسب برای فهم نحوه استنتاج اصول و قواعد علم اقتصاد است. ما با برخی تعاریف و فرضیات مثل اینکه ذهن هایی درگیر مساله هستند، آغاز می کنیم و سپس از آنها «با استنتاج منطقی» به نتایج بعدی می رسیم. وقتی ما اصل یا قاعده خاصی از علم اقتصاد را اثبات کردیم، می توانیم آن را در انبان خود بگذاریم و بعدها از آن برای اثبات نتایج پیچیده تر استفاده کنیم. اگر کسی از ما پرسید که چه وقت اطلاعاتی می تواند اصول اقتصادی ما را «تایید یا رد» کند، پاسخ ما این است که این سوال بی معنا است. وجود یک «ابطال کننده» قاعده اقتصادی تنها این معنا را در خود دارد که فرضیات اولیه راضی کننده نبوده است. مثلا ما در قانون تقاضا می بینیم که «با فرض ثابت بودن دیگر عوامل، بالا رفتن قیمت منجر به پایین آمدن میزان کمی تقاضای آن کالا یا خدمت می شود.» اکنون اگر ما بخواهیم قانون تقاضا را «آزمون» کنیم، می توانیم دوره هایی تاریخی را نام ببریم که در آنها قیمت کالایی بالا رفته است، اما مردم واحدهای بیشتری از آن کالا خریده اند. این کشف، قانون تقاضا را باطل نمی کند؛ اقتصاددان به سادگی توضیح می دهد: «خوب لابد «بقیه عوامل» ثابت نبوده اند.»

اما دومین ملاحظه مهمی که در مثال مربوط به هندسه باید به آن توجه کرد: اینکه گزاره ای با استنتاج منطقی از تعاریف و فرضیات پیشین (که به آنها اصول موضوعه نیز می گویند) به دست آید، به این معنا نیست که راجع به جهان واقع حرفی ندارد؛ بلکه اتفاقا می تواند اطلاعات مهم و مفیدی راجع به جهان واقع داشته باشد. من بر این نکته تاکید دارم از آن رو که اغلب مردم می پندارند که گزاره ها در صورتی «علمی» هستند و «درباره جهان واقع حرفی برای گفتن دارند» که حداقل اصول آنها قابل ابطال با آزمایش یا اندازه گیری تجربی باشد. این توقع به وضوح در مورد هندسه برآورده نمی شود، اما در عین حال همه موافق اند که یادگیری هندسه شدیدا «مفید» است. مهندسی که قصد دارد یک پل بسازد مطمئنا تواناتر خواهد بود اگر قبلا اثبات های منطقی استنتاجی را در کلاس هندسه آموخته باشد، اگرچه همه قضایای کتاب درسی «دقیقا» صورت تغییر شکل یافته اطلاعاتی باشد که پنهان در فرضیات اولیه است.

همین وضعیت در مورد اصول و قواعد اقتصاد نیز برقرار است(ما امیدواریم باشد!). شما نیازی ندارید که گزاره های آن را به آزمون بگذارید تا درستی اش را بسنجید، زیرا هر ابطال کننده ای به وضوح این معنا را دارد که برخی از فرضیات استفاده شده در اثبات آن گزاره در موقعیت «آزمون» برقرار نبوده است. به هر ترتیب شما در خواهید یافت که کسب این «دانش راحت طلبانه» از مسیر درون نگری دقیق و استدلال منطقی، در واقع به شما اجازه می دهد تا جهان واقع را با همه پیچیدگی هایش درک کنید.
       
   
   
            روبرت مورفی
مترجم: یاسر میرزایی    
            روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )

مهمترین علل برون‌زا

گرانی واردات که ناشی از افزایش قیمت نفت‌خام است كه هزینه‌های حمل و نقل، بیمه كه گرانی بعضی از محصولات ناشی از فرآوری نفت‌خام مثل كود شیمیایی را در پی دارد.

گرانی خاص مواد غذایی، كه علت آن مصرف بیش از اندازه جهانی، خشكسالی جهانی و استفاده از بعضی از اقلام غذایی مثل روغن‌خام یا ذرت برای تهیه سوخت دیزل یا خودرو. اینها از علل آن است و سطح بالایی از گرانی را بر جامعه جهانی تحمیل كرده است.

گرانی ناشی از تحریمها، تحریمهای اخیر، تحریمهای بانكی است؛ عمدتاً بشكل نرم‌افزاری عمل می‌كند و برای تحریم‌كنندگان كم‌هزینه و برای ما پرهزینه است. حدود 10 تا 12 درصد تا الان واردات را برای ما گران می‌كند، چون 50 میلیارد دلار واردات داریم و حدود 260 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی، چیزی حدود 2.5 تا 3 واحد درصد بر نرخ تورم اضافه می‌كند.

ابزارهای مقابله با علل برون‌زا، عمدتاً از مقولات بازرگانی خارجی و سیاست‌ خارجی است. كارهایی مثل كاهش تعرفه‌های وارداتی، محدودیت یا ممنوعیت صادراتی، برای همین قسمت من برای شما مثال می‌زنم. هند هفته پیش تمام قراردادهای صادراتی خودش را در حبوبات، روغن و برنج لغو كرد؛ آرژانتین قراردادهای صادرات گوشت خوك خود را قطع كرد؛ مصر قراردادهای صادرات برنج خود را قطع كرد؛ همه را لغو كردند و موقتاً‌ معلق كردند. در این زمینه دولت ما محدودیت قانون برنامه چهارم را دارد. من فكر می‌كنم كه مجلس آمادگی دارد پیشنهادهای دولت را در این زمینه با دقت بررسی كند و راه چاره پیدا كند.

ابزار دیگر مذاكرات سیاسی در قضیه هسته‌ای است. ما حقی داریم كه از آن بهیچوجه نمی‌توانیم صرفنظر كنیم و نباید صرفنظر كنیم ولی رفتار معتدل و مذاكرات معقولانه و حكیمانه سیاست خارجی می‌تواند هزینه‌ها را كاهش دهد. در زمینه استفاده از ابزارهای مبارزه با عوامل برون‌زای تورم 3 قید مهم داریم:

قید اول این است كه ما باید هر تصمیمی در بازرگانی خارجی می‌گیریم حتماً‌ و حتماً حفظ تولید و تولیدكننده داخلی را مدنظر قرار بدهیم. تعرفه‌ها یا منع صادرات باید جوری باشد كه حتماً به تولیدكننده داخلی صدمه نزند برای تورم سال مالی بعدی را با شدت بیشتر در پی دارد.

دوم، حفظ حق مسلم ملی و بین‌المللی ماست كه این قیدی است كه در مذاكرات سیاسی خارجی كه من از آن دفاع می‌كنم و از تقویت آنهم دفاع می‌كنم، حتماً‌ باید لحاظ شود.

سومین قیدی كه داریم این است كه از تغییر تصمیمات باید بپرهیزیم. تعرفه‌ها ابزاری نیست كه هر روز یك تصمیم در مورد آن گرفته شود یا سیاستهای بازرگانی خارجی كه طرف داریم این طرف یا آنطرف نمی‌تواند با تورم روبرو باشد، برای همین باید با دقت كافی تصمیم بگیریم تا از تغییر آن مصون بمانیم.

عوامل درون‌زا

سیاست انبساطی مالی، سیاست انبساطی پولی، فساد و نابهره‌وری سیستم از عوامل مهم تورم از نظر داخلی هستند.

ابزارهای مقابله با این عوامل هم عموماً از مقولات مدیریتی و اقتصادی هست.

پرهیز از افزایش هزینه‌های عمرانی بیش از ظرفیت ملی از اساسی‌ترین عواملی است كه می‌تواند شرایط تورمی را برای آینده نزدیك كاهش دهد. همچنانكه تصمیمات نادرست دولت و مجلس در سال 85 آثارش از اواسط سال 85 ظاهر شد و هنوز هم ما داریم فشار آن را تحمل می‌كنیم. هزینه عمرانی باید تابع قدرت جذب اقتصاد ملی باشد.

پرهیز از كاهش دیوان‌سالاری و به تبع آن كاهش هزینه‌ جاری از ابزارهای بعدی است. قانون مدیریت خدمات كشوری كه مجلس بعد از تلاش زیاد و همت والایی تصویب كرده و به دولت در مهرماه ابلاغ شده، اجرای قانون سخت است، اما از آن قانونهای سختی است كه اجرای آن نجات‌بخش است. این ان‌شاءالله به همت دولت بستگی دارد و به قدرت نظارت مجلس كه چگونه برای كاهش دیوان‌سالاری بشكل قانونی عمل كند.

پرهیز از رفتارهایی كه برانگیزاننده انتظارات بیش از قدرت ملی است. این پرهیز مخصوصاً بین ما نمایندگان خیلی باید جدی گرفته شود. اگر از نطق‌های حماسی كه انتظارات را بر می‌انگیزد و قدرت دولت برای پاسخ دادن به انتظارات وجود ندارد، پرهیز نكنیم، انتظار برانگیخته می‌شود و زمینه‌های استفاده‌های نامناسب و بی‌انضباطی‌های مالی برای دولت فراهم می‌شود. خود دولت هم باید از تحریك انتظارات پرهیز كند.

اجتناب از اجرای عجولانه طرح بسیار خوب دولت در زمینه راه‌اندازی و تقویت بنگاههای زودبازده چه كوچك، چه متوسط حتماً باید اینكار با تأنی انجام بگیرد. اگر تعجیل صورت بگیرد نتیجه آن همین می‌شود كه پول كلانی تزریق می‌شود به جامعه بدون هدفمندی خرج می‌شود و پدر مسكن را در می‌آورد كه از عوامل افزایش قیمت مسكن همین طرحهای حساب نشده بود. دیروز رئیس كل بانك مركزی اعلام كرد كه 46 درصد طرحهای زودبازده اصلاً وجود خارجی ندارد.

بستن مجاری فساد كه زمینه‌های فساد را از بین ببرد و در این راه مجلس قوانین خوبی تصویب كرده كه یكی از آن هم امروز در صحن علنی مطرح است كه ان‌شاءالله مورد عنایت شما نمایندگان محترم قرار بگیرد، لایحه سلامت اداری.

همت برای اصلاح ساختارها باید بیش از وصله‌پینه كردن و تصمیمات مقطعی صورت بگیرد.

در استفاده از این راه‌حلها هم چند قید ملاحظه باید رعایت شود:

اول اینكه از تصمیمات عجولانه و فاقد كارشناسی كافی جداً بپرهیزیم. امضاء كردن طرحهایی كه ایده‌های خام را بشكل قانونی در صحن علنی مجلس مطرح می‌كند اشتباه است. بنده در دوره هفتم بارها از نمایندگان محترمی كه درصدد بودند خیرخواهیشان را بشكل طرح قانونی تقدیم كنند خواهش كردم كه شما قبل از اینكه طرح را به امضاء برسانید ایده خود را به چكش كارشناسی مركز پژوهشها بسپارید و استقبال زیادی بعضی وقتها شده و من تشكر می‌كنم. همینجور دولت، لوایحش باید پخته باشد.

در دومین قید ما باید اجرای كارهای عمرانی را تابع استراتژی مهار تورم قرار دهیم. همه ما در حوزه‌های انتخابیه‌مان مشكلات زیادی داریم، برادران و خواهران! كارهای عمرانی كه انجام می‌شود اگر عجولانه باشد و بی‌حساب از منابع ذخیره ارزی استفاده بشود، هم تورم‌زاست و هم پس از بهره‌برداری رسیدن. اولاً دوره بهره‌برداری را طولانی كرده و تورم جدید ایجاد می‌كند. ثانیاً بعد از بهره‌برداری رسیدن هزینه‌های جاری را افزایش می‌دهد بدون اینكه ما منبع كافی داشته باشیم.

ما محتاج كارهای عمرانی هستیم چه به اصرار نمایندگان و چه به اصرار دولت اما حتماً باید تابع استراتژی مهار تورم قرار بگیرد.

باید از حساب ذخیره ارزی مثل گوشت میته استفاده كرد (به حداقل ضرورت).

از سپردن كارها بدست افراد كم‌تجربه یا آدمهای خوبی كه تناسب با سمتشان ندارند، باید جداً بپرهیزیم.

اگرچه نگاه بلندمدت و میان‌مدت برای مبارزه با تورم ضروری است اما دست دولت و خودمان را از اتخاذ سیاستهای كوتاه‌مدت مدت لازم مثلاً در امر مبارزه با تورم مسكن نبندیم.

از برخوردهای شعاری و سیاست‌زده شدیداً پرهیزیم كنیم. مخصوصاً مبارزه با فساد باید مثل ابرهایی باشیم كه به تعبیر امیرالمؤمنین اول می‌باریم بعد می‌غریم نه اینكه دائماً غرش می‌كنیم و بعد باد می‌آید ما را پراكنده می‌كند و بارشی در كار نباشد.

احمد توکلی