ظاهر بودن فعل نهى در حرمت
ظاهر بودن فعل نهى در حرمت
در مباحث قبل دانستيد كه فعل نهى براى زجر و جلوگيرى كردن و فعل امر براى بعث و برانگيختن وضع شدهاند
اما وجوب و حرمت جزء مدلول الفاظ نيستند بلكه عقلا از مقدمات امر و نهى استفاده مىگردند پس اگر منشأ تحريك مولى يك شوق شديد و منشأ زجر و بازداشتن مولى، يك نفرت شديد باشد از آن امر و نهى، وجوب و حرمت انتزاع مى شود
و اما اگر منشأ امر و نهى مولى، شوق يا نفرت ضعيف باشد از آنها استحباب و كراهت بدست مىآيد. شود
ما اعتراف مىكنيم كه وجوب و حرمت از مدلولهاى لفظى نيستند اما معتقديم كه فعل امر و نهى اگر همراه با قرينهاى نباشند كه دلالت بر ضعف شوق يا نفرت مولى داشته باشد از آنها وجوب و حرمت استنباط مىگردد
زيرا عقل به درستى حكم مىكند كه بعث و تحريك يا زجر و بازداشتن مولى بدون اطاعت نبايد ترك شوند و مجرد اينكه ممكن است ما احتمال بدهيم كه شايد منشأ امر و نهى مولى يك شوق يا نفرت ضعيف باشد فايده نداشته و تا دليل محكمى وجود نداشته باشد نمىشود بر اينگونه احتمالات تكيه نمود.
به عبارت ديگر اينكه:
عقل ما را ملزم و مجبور مىكند كه در محدوده بندگى با مولاى خود راهى را برويم كه نسبت به انجام وظايفمان ايمنى خاطرآورده و اطمينانبخش باشد و اين اطمينان خاطر محقق نمىشود مگر اينكه ما در امر، مأمور به را انجام دهيم و در نهى، منهى عنه را ترك نماييم
[يعنى امر را بر وجوب و نهى را بر حرمت حمل كنيم].
قد علمت ان هيئة لا تفعل موضوعة للزجر كما ان هيئة افعل موضوعة للبعث و اما الوجوب و الحرمة فليسا من مداليل الالفاظ و انما ينتزعان من مبادئ الامر و النهى فلو كان البعث ناشئا من ارادة شديدة او كان الزجر صادرا عن كراهة كذلك ينتزع منهما الوجوب و الحرمة و اما اذا كانا ناشئين من ارادة ضعيفة او كراهة كذلك فينتزع منهما الندب و الكراهة و مع الاعتراف
بانهما ليسا من المداليل اللفظية لكن الامر و النهى اذا لم يقترنا بما يدل على ضعف الارادة او الكراهة ينتزع منهما الوجوب و الحرمة بحكم العقل على ان بعث المولى او زجره لا يترك بلا امتثال و احتمال انهما ناشئان من ارادة او كراهة ضعيفة لا يعتمد عليه ما لم يدل عليه دليل و بعبارة اخرى العقل يلزم بتحصيل المؤمن فى دائرة المولوية و العبودية و لا يتحقق الا بالاتيان بالفعل فى الامر و تركه فى النهى
نهى و دلالت آن بر مره و تكرار
به درستى كه فعل نهى مانند فعل امر دلالتى بر مره (يكبار) و تكرار ندارد
زيرا ماده نهى تنها براى نوع عمل مورد نهى وضع شده و هيئت و صيغه نهى هم فقط دلالت بر زجر و بازداشتن مىكند پس چه چيزى است كه بخواهد دلالت بر مره و تكرار نمايد؟
[يعنى ما در خود لفظ نهى دليلى بر مره و تكرار نداريم]
البته چونكه در باب نهى آنچه مطلوب مولى است اين است كه طبيعت كار يا چيزى كه مورد نهى واقع شده ترك شود و ترك كردن يك طبيعت حاصل نمىشود مگر به ترك تمام مصاديق و افراد آن
بنابراين عقل حكم مىكند كه ما از تمام آن چيزهايى كه ممكن است طبيعت مورد نهى را محقق سازند اجتناب نماييم
البته اين [يك امر عقلى است و] ربطى به دلالت لفظ نهى بر تكرار ندارد.
از اينجا معلوم مىشود كه فعل نهى دلالتى بر فوريت اطاعت يا جواز تأخير انداختن امتثال هم ندارد
دليل اين مطلب هم همان دليل قبلى است [كه صيغه نهى براى زجر وضع شده و ماده آنهم تنها دلالت بر نوع عمل مورد نهى دارد و لذا در خود لفظ نهى دليلى بر فور و تراخى وجود ندارد بلكه اين امور را بايد با ادله عقلى اثبات كرد
ان النهى كالامر لا يدل على المرّة و لا التكرار لان المادة وضعت للطبيعة الصرفة و الهيئة وضعت للزجر فاين الدال على المرة و التكرار؟ نعم لما كان المطلوب هو ترك الطبيعة المنهى عنها و لا يحصل الترك الا بترك جميع افرادها يحكم العقل بالاجتناب عن جميع محققات الطبيعة و هذا غير دلالة اللفظ على التكرار و منه يظهر عدم دلالتها على الفور و التراخى بنفس الدليل
