اين امر رابع هم، دفع يك توهم است و آن اينكه: بعضىها گفتهاند اساسا در باب مشتقات، اين بحث كه «آيا حقيقت هستند در خصوص ما تلبس بالمبدا فى الحال و يا در اعم از ما تلبس و ما انقضى عنه التلبس» غلط
«کسی تصور نکند که ما راه سازش با جهانخواران را نمی دانیم. ولی هیهات که خادمان اسلام به ملت خود خیانت کنند!... اگر بندبند استخوانهایمان را جدا سازند، اگر سرمان را بالای دار برند، اگر زنده زنده در شعله های آتشمان بسوزانند، اگر زن و فرزندان و هستی مان را در جلوی دیدگانمان به اسارت و غارت برند هرگز امان نامه کفر و شرک را امضا نمی کنیم.»6
مقدمه سوم هم، براى دفع اشكالى است اما اشكال اينجا، به عكس اشکال قبل است و آن اينكه: صاحب فصول و فاضل تونى گفتهاند نزاعى كه ما در مشتق اصولى داريم، در دو دسته از مشتقات جريان ندارد و اينها حقيقت هستند در اعم از ما تلبس و ما انقضى عنه التلبس؛ و آن دو عبارتاند از:
در اين مقدمه دوم، اشكالى را مطرح مىكنند و سپس جواب مىدهند.
اما ايراد: بعضى از اصوليان پنداشتهاند كه نزاع اصوليان در مشتق كه آيا در خصوص ما تلبس يا در اعم از تلبس و ما انقضى عنه التلبس حقيقت است، در خصوص اسم زمان جارى نيست و بلكه در اسم زمان متفقا بايد گفت كه وضع شده براى خصوص ما تلبس بالمبدا فى الحال
امر اولى كه براى تعيين محل نزاع ذكر مىكنند، درباره چهار نكته است:
عنوان بحث. آيا مشتق، در خصوص آن ذاتى كه متصف و متلبس به مبدأ باشد در حال حاضر حقيقت است و در آن ذاتى كه در گذشته متلبس به اين صفت بوده و اكنون اين اتصاف و تلبس منقضى گشته و سپرى شده مجاز است؟ يا اينكه حقيقت است در هر دو، هم در ما تلبس و هم در ما انقضى عنه التلبس؟ به تعبير ديگر، براى خصوص ما تلبس بالمبدا فى الحال وضع شده و يا براى اعم از ما تلبس و از ما انقضى عنه التلبس وضع شده است؟
اينك وارد مطالب اصلى كتاب مىشويم مقصد اول در «مبحث الفاظ» است.
قبل از ورود در بحث، مقدمه كوتاهى ذكر نموده و چند نكته را تذكر مىدهند:
تا به حال درباره الفاظ عبادات مفصلا گفتوگو كرديم.
اينك، در اين دو تنبيه، درباره الفاظ معاملات بحث مىكنيم.
